ULUSLARARASI FİNANSAL MERKEZ OLMA SÜRECİNDE KÜRESEL SERMAYE BOYUTUYLA VERGİSEL DEĞİŞİMLERİNİN UYGULANABİLİRLİĞİ: ASTANA DEĞERLENDİRMESİ

Yıl 2026, Cilt: 6 Sayı: 1, 59 - 87, 28.01.2026

Emel Saraç

https://izlik.org/JA23NN58MD

Öz

Ekonomik kalkınma ve küresel ticarete katılım açısından hayati önem taşıyan yabancı yatırımcıları çekmek, gelişmekte olan ülkeler açısından vazgeçilmez hale gelmiştir. Yabancı yatırımcılar; iş yaratma, vergi gelirleri sağlama ve teknoloji transferleri gibi önemli faydalar sunmaktadır. Bunlar düşük işgücü maliyeti, ham maddeye erişim, yeni pazara girme ve yabancı yatırımcı için verilen vergi teşvikleri şeklinde imkanlar sağlamasıyla cazip konumdadır. Sovyetler Birliği'nin 1991'de dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan Kazakistan, o tarihten bu yana ekonomik özerkliğini sağlama yolunda çaba harcadığından küresel sermaye için elverişli ve çekici bir hale gelmiştir. Aralık 2015'te kurulan Astana Finans Merkezi (AIFC), Kazakistan'ı küresel finans merkezi olarak konumlandırmayı amaçlamaktadır. Merkezin, yatırımcılara uluslararası standartlarda güvenilir bir hukuk sistemi sunmak amacıyla İngiliz Ortak Hukuku prensiplerine dayalı bağımsız bir mahkeme ve tahkim yapısına sahip olması, bölgedeki diğer finans merkezlerinden ayrışmasını sağlamaktadır. Bununla birlikte, Kazakistan'ın "Kuşak ve Yol" girişimi üzerindeki stratejik konumu, AIFC'yi sadece yerel değil, aynı zamanda bölgesel bir finans merkezi olma yolunda destekleyen kritik bir faktör olarak öne çıkmaktadır.
Çalışmamızda, özellikle Astana Finans Merkezi’nin kurulmasıyla birlikte getirilen vergi teşvikleri bağlamında, 2015-2024 yılları arasında gerçekleşen yabancı sermaye girişlerinin analizine odaklanılmıştır. Analiz sürecinde, sağlanan kurumlar vergisi muafiyetleri ve katma değer vergisi istisnalarının, doğrudan yabancı yatırımların sektörel dağılımı üzerindeki etkisi karşılaştırmalı verilerle irdelenmiştir. Araştırma bulguları, Astana Uluslararası Finans Merkezi'nin giderek artan sayıda yabancı yatırımcıyı çekerek ülkenin ekonomik kalkınmasında hayati bir rol oynadığını göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, finans merkezinin sağladığı teşviklerin yalnızca enerji sektörüyle sınırlı kalmayıp, finansal teknolojiler ve yeşil enerji gibi katma değeri yüksek alanlara da sermaye akışını hızlandırdığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, gelişmekte olan ekonomilerin yapısal reformlar ve hedefli teşvik politikaları aracılığıyla küresel sermaye pastasından aldıkları payı nasıl artırabileceklerine dair önemli bir model sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Finans Merkezi , Sermaye , Kazakistan , Vergi. Vergi Teşvikleri , Astana

THE APPLICABILITY OF TAX CHANGES FROM THE PERSPECTIVE OF GLOBAL CAPITAL IN THE PROCESS OF BECOMING AN INTERNATIONAL FINANCIAL CENTER: AN ASSESSMENT OF ASTANA

https://izlik.org/JA23NN58MD

Öz

Attracting foreign direct investment (FDI), which is of crucial importance for economic development and integration into global trade, has become indispensable for developing countries. Foreign investors provide significant benefits such as employment generation, tax revenue provision, and technology transfer. Developing nations position themselves as attractive destinations by offering opportunities such as low labor costs, access to raw materials, market entry potential, and specific tax incentives for foreign investors. Since gaining independence following the dissolution of the Soviet Union in 1991, Kazakhstan has become a favorable and attractive hub for global capital due to its continuous efforts to establish economic autonomy.
Established in December 2015, the Astana International Financial Centre (AIFC) aims to position Kazakhstan as a global financial hub. The Centre distinguishes itself from other regional financial hubs by possessing an independent court and arbitration structure based on English Common Law principles, designed to offer investors a reliable legal system aligned with international standards. Furthermore, Kazakhstan's strategic location within the "Belt and Road Initiative" emerges as a critical factor supporting the AIFC’s trajectory toward becoming not merely a domestic, but a regional financial powerhouse.
This study focuses on analyzing foreign capital inflows between 2015 and 2024, specifically within the context of tax incentives introduced following the establishment of the AIFC. In the analysis process, the impact of corporate income tax exemptions and value-added tax (VAT) exceptions on the sectoral distribution of FDI is examined using comparative data. The research findings demonstrate that the AIFC plays a vital role in the country's economic development by attracting an increasing number of foreign investors. The results reveal that the incentives provided by the financial centre have accelerated capital flows not only into the energy sector but also into high-value-added fields such as financial technologies (FinTech) and green energy. Consequently, this study presents a significant model regarding how developing economies can increase their share of global capital through structural reforms and targeted incentive policies.

Anahtar Kelimeler

Financial Center , Capital , Kazakhstan , Tax , Tax Incentives. Astana

Kaynakça

• Alexander, Andrew vd. “University-Industry Collaboration: Using Meta-Rules to Overcome Barriers to Knowledge Transfer”. Journal of Technology Transfer 45 (2020), 371-392. https://doi.org/10.1007/s10961-018-9685-1.
• Altynbassov, Berik vd. “Academic Tourism as an Emerging Tourism Industry in Kazakhstan”. Journal of Environmental Management and Tourism 13/6 (2022), 1646-1657.
• Altynbassov, Berik vd. “The Establishment of International University Campuses as a Key Factor in the Development of Local Tourism in the Turkestan Region in Kazakhstan: Economic and Legal Aspects”. Journal of Environmental Management and Tourism 6/54 (2021), 1454-1464.
• Ankrah, Samuel- Al-Tabbaa, Omer. “Universities–Industry Collaboration: A Systematic Review”. Scandinavian Journal of Management 31/3 (2015), 387-408.
• Awasthy, Richa vd. “Üniversite-Sanayi İş Birliğini Geliştirmek İçin Bir Çerçeve”. Sanayi-Üniversite İş Birliği Dergisi 2/1 (2020), 49-62. https://doi.org/10.1108/JIUC-09-2019-0016.
• Aydemir, Cem- Arslan, İbrahim- Uncu, Fatih. “Doğrudan Yabancı Yatırımların Dünya’daki ve Türkiye’deki Gelişimi”. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 23 (2012), 69-104.
• Bal, Dilek Dilan Hazar- Göz, Derya. “Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları ve Türkiye”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 19/2 (2010), 450-467.
• Bayanbayeva, Ainur vd. “The Transformational Role of Entrepreneurial Universities in Fostering Tourism Sector of Kazakhstan: Legal Documentary Analysis”. Journal of Environmental Management and Tourism 4/68 (2023), 2046-2055. DOI: 10.14505/jemt.v14.4(68).16.
• Cassis, Youssef. Capitals of Capital: A History of International Financial Centres, 1780–2005. Cambridge: Cambridge University Press, 2006.
• Çelik, Gülfettin. “Ekonomik Büyüme”. TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığı Ekonomi Ansiklopedisi. Erişim 30 Kasım 2024. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/ekonomik_buyume.
• Dönmez, Recai- Kaya, Özge Mutlu. “Vergi Devleti Kavramı ve Tarihsel Temelleri”. Antalya Bilim Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2/4 (2014), 99-108.
• Dünya Bankası. “Briefly About the Activities of the World Bank in Kazakhstan”. Erişim 10 Ocak 2026. https://thedocs.worldbank.org/en/doc/9ee6e48c9028e24f7fc9d0bc48e2b935-0080012022/original/KAZAKHSTAN-Snapshot-SM2022-RU.pdf.
• Elmas, Burak- Türkan, Yavuz - Yakut, Erkan. “Uluslararası Finans Merkezi Olma Yolunda İstanbul”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 5 (2013), 7-26.
• Giray, Filiz. Vergi Teşvik Sistemi ve Uygulamaları. 4. Basım. Bursa: Dora Yayıncılık, 2021. Gövdere, Bekir- Demir, M. - Kaleli, Hüseyin. “Kazakistan’daki Doğrudan Yabancı Yatırımlar”. Süleyman Demirel Üniversitesi İİBF Sosyal Bilimler Dergisi 20 (2008).
• Hausman, Naomi. “University Innovation and Local Economic Growth”. Review of Economics and Statistics 104 (2020), 718-735. DOI: 10.1162/rest_a_01027.
• İSİB. “Kazakistan Ülke Raporu”. Erişim 05 Ocak 2025. https://isib.org.tr/wp-content/uploads/2024/09/kazakistan-ulke-raporu.pdf.
• İssabekov, Baurzhan vd. “University-Business Cooperation as a Key Factor in Innovative Economic Development in Kazakhstan”. Theoretical and Practical Research in Economic Field 13/1 (2022), 86-101. DOI: 10.14505/tpref.v13.1(25).07.
• Kabaş, Tufan. “Küresel Kalkınma Paradigmalarındaki Değişim Sonucunda Ulusal Kalkınma Politikalarının Etkisini Kaybetmesi ve Türkiye’de Neoliberalizme Geçiş”. Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi 11/41 (2024), 275-293.
• Karimova, Sabina. Kazakistan’da Covid-19 Pandemisinin Petrol, Altın Fiyatları ve Borsa Üzerindeki Etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, 2022.
• Öz, Ramazan. “Ar-Ge Vergi Teşviklerinin Makroekonomik Performans Üzerindeki Etkisi: AB ve Türkiye Örneği”. Maliye Dergisi 186 (2024), 169-193.
• Özer, Ali- Çömlekçi, İstemi - Ünal, Serkan. “Küresel Finansal Stresin Türk Devletlerinin Ekonomileri Üzerindeki Etkisi”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi 27/1 (2024), 18-30.
• Pınar, Ayşe. Maliye Politikası Teori ve Uygulama. 11. Basım. Ankara: Pelikan Kitabevi, 2021. Sjöö, Katarina - Hellström, Tomas. “University–Industry Collaboration: A Literature Review and Synthesis”. Industry and Higher Education 33/4 (2019), 275-285.
• Şaşmaz, Mehmet Ünal- Yayla, Yusuf Emre. “Ekonomik Kalkınmanın Belirleyicilerinin Değerlendirilmesi: Ekonomik Faktörler”. International Journal of Public Finance 3/2 (2018), 249-268. https://doi.org/10.30927/ijpf.463825.
• Tekin, Ahmet. “Vergi Teşvikleri ve Ekonomik Etkileri”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (2015), 301-316.
• Uluslararası Para Fonu (IMF). “Kazakistan Cumhuriyeti: Finans Sektörü Değerlendirme Programı-Astana Uluslararası Finans Merkezi ve Kazakistan Finans Sistemi Hakkında Teknik Not”. IMF Personeli Ülke Raporları 313 (2024). Erişim 08 Aralık 2024. https://doi.org/10.5089/9798400291197.002.
• Yıldırım, Metin- Dertli, Gül. “Küresel Bir Finans Merkezi Olarak İstanbul Finans Merkezi Projesi’nin İncelenmesi”. Journal of Economics and Research 1/2 (2020), 1-14.