ULUSLARARASI FİNANSAL MERKEZ OLMA SÜRECİNDE KÜRESEL SERMAYE BOYUTUYLA VERGİSEL DEĞİŞİMLERİNİN UYGULANABİLİRLİĞİ: ASTANA DEĞERLENDİRMESİ

Ekonomik kalkınma ve küresel ticarete katılım açısından hayati önem taşıyan yabancı yatırımcıları çekmek, gelişmekte olan ülkeler açısından vazgeçilmez hale gelmiştir. Yabancı yatırımcılar; iş yaratma, vergi gelirleri sağlama ve teknoloji transferleri gibi önemli faydalar sunmaktadır. Bunlar düşük işgücü maliyeti, ham maddeye erişim, yeni pazara girme ve yabancı yatırımcı için verilen vergi teşvikleri şeklinde imkanlar sağlamasıyla cazip konumdadır. Sovyetler Birliği'nin 1991'de dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan Kazakistan, o tarihten bu yana ekonomik özerkliğini sağlama yolunda çaba harcadığından küresel sermaye için elverişli ve çekici bir hale gelmiştir. Aralık 2015'te kurulan Astana Finans Merkezi (AIFC), Kazakistan'ı küresel finans merkezi olarak konumlandırmayı amaçlamaktadır. Merkezin, yatırımcılara uluslararası standartlarda güvenilir bir hukuk sistemi sunmak amacıyla İngiliz Ortak Hukuku prensiplerine dayalı bağımsız bir mahkeme ve tahkim yapısına sahip olması, bölgedeki diğer finans merkezlerinden ayrışmasını sağlamaktadır. Bununla birlikte, Kazakistan'ın "Kuşak ve Yol" girişimi üzerindeki stratejik konumu, AIFC'yi sadece yerel değil, aynı zamanda bölgesel bir finans merkezi olma yolunda destekleyen kritik bir faktör olarak öne çıkmaktadır. Çalışmamızda, özellikle Astana Finans Merkezi’nin kurulmasıyla birlikte getirilen vergi teşvikleri bağlamında, 2015-2024 yılları arasında gerçekleşen yabancı sermaye girişlerinin analizine odaklanılmıştır. Analiz sürecinde, sağlanan kurumlar vergisi muafiyetleri ve katma değer vergisi istisnalarının, doğrudan yabancı yatırımların sektörel dağılımı üzerindeki etkisi karşılaştırmalı verilerle irdelenmiştir. Araştırma bulguları, Astana Uluslararası Finans Merkezi'nin giderek artan sayıda yabancı yatırımcıyı çekerek ülkenin ekonomik kalkınmasında hayati bir rol oynadığını göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, finans merkezinin sağladığı teşviklerin yalnızca enerji sektörüyle sınırlı kalmayıp, finansal teknolojiler ve yeşil enerji gibi katma değeri yüksek alanlara da sermaye akışını hızlandırdığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, gelişmekte olan ekonomilerin yapısal reformlar ve hedefli teşvik politikaları aracılığıyla küresel sermaye pastasından aldıkları payı nasıl artırabileceklerine dair önemli bir model sunmaktadır.

Attracting foreign direct investment (FDI), which is of crucial importance for economic development and integration into global trade, has become indispensable for developing countries. Foreign investors provide significant benefits such as employment generation, tax revenue provision, and technology transfer. Developing nations position themselves as attractive destinations by offering opportunities such as low labor costs, access to raw materials, market entry potential, and specific tax incentives for foreign investors. Since gaining independence following the dissolution of the Soviet Union in 1991, Kazakhstan has become a favorable and attractive hub for global capital due to its continuous efforts to establish economic autonomy. Established in December 2015, the Astana International Financial Centre (AIFC) aims to position Kazakhstan as a global financial hub. The Centre distinguishes itself from other regional financial hubs by possessing an independent court and arbitration structure based on English Common Law principles, designed to offer investors a reliable legal system aligned with international standards. Furthermore, Kazakhstan's strategic location within the "Belt and Road Initiative" emerges as a critical factor supporting the AIFC’s trajectory toward becoming not merely a domestic, but a regional financial powerhouse. This study focuses on analyzing foreign capital inflows between 2015 and 2024, specifically within the context of tax incentives introduced following the establishment of the AIFC. In the analysis process, the impact of corporate income tax exemptions and value-added tax (VAT) exceptions on the sectoral distribution of FDI is examined using comparative data. The research findings demonstrate that the AIFC plays a vital role in the country's economic development by attracting an increasing number of foreign investors. The results reveal that the incentives provided by the financial centre have accelerated capital flows not only into the energy sector but also into high-value-added fields such as financial technologies (FinTech) and green energy. Consequently, this study presents a significant model regarding how developing economies can increase their share of global capital through structural reforms and targeted incentive policies.