Kamu Sektöründe Norm Kadro Uygulamasının Sorun Alanları: Lisansüstü Tezler Temelinde Bir Değerlendirme

Öz

İnsan kaynakları planlama (İKP) faaliyetleri, organizasyonların doğru sayıda ve doğru nitelikte personel ihtiyacını karşılaması açısından büyük öneme sahiptir. Bu çalışma, İKP faaliyetlerinin kamu sektöründe kritik bir aracı olarak değerlendirilen norm kadro uygulama sürecinde karşılaşılan sorunları, lisansüstü tezler üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada nitel araştırma deseni benimsenmiş olup veri kaynağı olarak belge tarama yöntemi uygulanmıştır. Araştırma süreci için gerekli olan veriler, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Tez Merkezi’nin internet sitesinden derlenmiş ve içerik analizine tabi tutulmuştur. Analiz sonuçları, norm kadro uygulamalarına ilişkin çalışmaların özellikle Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), belediyeler ve üniversiteler üzerine yoğunlaştığını göstermektedir. İncelenen tezlerde, norm kadro sisteminde tekdüze ölçüt setinin uygulanması, iletişim ve koordinasyon eksiklikleri, kayırmacılık, merkeziyetçilik ve sürecin sistematik işletilememesi temel sorun alanları olarak belirlenmiştir. Bu bulgular, norm kadro sürecinde karşılaşılan yapısal ve uygulamaya dönük güçlükleri ortaya koymaktadır. Çalışma sonucunda, norm kadro uygulamalarının etkinliğini artırmaya yönelik öneriler geliştirilmiş ve kamu insan kaynakları yönetiminde politika yapıcılar için yol gösterici bulgular sunulmuştur. Araştırma, norm kadro sürecinin iyileştirilmesine katkı sağlamakta ve kamu personel planlamasında sistematik, şeffaf ve veri temelli uygulamaların önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Norm Kadro
• İnsan Kaynakları Planlaması
• Kamu Personel Yönetimi
• Belge Analizi
• İnsan Kaynakları Yönetimi

Problem Areas of The Norm Staffing Systemi the Public Sector: An Evaluation Based on Graduate Theses

Abstract

Human resources planning (HRP) activities are crucial for organizations to meet their needs for the right number and qualifications of personnel. This study aims to examine the problems encountered in the staffing norm/cadre process, which is considered a critical tool for HRP activities in the public sector, through graduate theses. This study adopted a qualitative research design and a document review method was used. The data required for the research process was compiled from the website of the Council of Higher Education (YÖK) Thesis Center and subjected to content analysis. The analysis results indicate that studies on staffing norm practices are particularly focused on the Ministry of National Education (MEB), municipalities, and universities. The examined theses identified the implementation of a uniform set of criteria in the staffing norm system, lack of communication and coordination, favoritism, centralization and the lack of systematic operation of the process as key problem areas. These findings reveal the structural and practical challenges encountered in the standard staffing process. As a result of the study, recommendations are developed to increase the effectiveness of standard staffing practices and guiding findings are presented for policymakers in public human resources management. The research contributes to the improvement of the norm staffing process and emphasizes the importance of systematic, transparent and data-based practices in public personnel planning.

Keywords

• Staffing Norms/Staffing Cadre
• Human Resources Planning
• Public Personnel Management
• Document Analysis
• Human Resources Management

Kaynakça

1. Acar, O. K. (2021). Devlet personel başkanlığından cumhurbaşkanlığı insan kaynakları ofisine: Kamu personel yönetiminde örgütsel değişim. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(78), 1026-1046. https://doi.org/10.17755/esosder.556676
2. Ak, E. İ. (2013). İnsan kaynakları planlama aracı olarak norm kadro uygulaması: İzmir Konak Vergi Dairesi Müdürlüğü örneği [Yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
3. Akçakaya, M. (2008). İnsan kaynakları planlamasının bir aracı olarak norm kadro uygulaması [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
4. Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 62-82.
5. Alanlı, A. (2025). Türk devlet üniversiteleri: İş tanımlarının nitel bir analizi (Türk devlet üniversitelerinde insan kaynakları yönetimi yaklaşımı ile iş tanımlarının nitel analizi). Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(4), 1604-1626. https://doi.org/10.17755/esosder.1690680
6. Argon, T. (2016). Öğretmen görüşlerine göre ilkokullarda yöneticilerin kayırmacılık davranışları. Kastamonu Journal of Education, 24(1), 233-250.
7. Aslan, O. E., Kavruk, H., Yıldız, M., Üstüner, Y., Özkal Sayan, İ., Şener, H. E. & Urhan, V. F. (2016). Merkezi personel hizmetleri örgütlenmesi: Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Japonya. TODAİE
8. Aygünoğlu Erdoğan, B. (2025). Millî Eğitim Bakanlığında norm kadro uygulamasındaki niteliklerin değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.

9. Baki, F., & Acar, O. K. (2020). Milli Eğitim Bakanlığında norm kadro uygulaması: Isparta ilinde okul yöneticileri üzerinden bir değerlendirme. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 44, 141-150.
10. Bilgin, K., U., & Aytürk, N. (2003). Türkiye’de kamu kuruluşlarında norm kadro. Türk İdare Dergisi, 438, 157-179.
11. Büte, M. (2011). The effects of nepotism and favoritism on employee behaviors and human resources practices: A research on Turkish public banks. Amme İdaresi Dergisi, 44(1), 135-153.
12. Canman, A. (1985). Devlet memurları kanununun genel görünümü ve sorunları. Amme İdaresi Dergisi, 18(1), 3-26.
13. Canman, D. (1992). Kamu personel rejimimiz ve personel reformu üzerine düşünceler. Amme İdaresi Dergisi, 25(3), 3-11.
14. Canman, D., & Öktem. M.K. (1992). Kamu yönetiminde insan kaynağının geliştirilmesinde insangücü planlaması. Amme İdaresi Dergisi, 25(4), 31-55.
15. Colley, L. & Price, R. (2010). Where have all the workers gone? Exploring public sector workforce planning. The Australian Journal of Public Administration, 69(2), 202-213. https://doi.org/10.1111/j.1467-8500.2010.00676.x
16. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). Sage Publications.
17. Çelik, D. (2004). Norm kadro uygulamasının norm kadro fazlası öğretmenler tarafından değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
18. Çöpoğlu, M. (2015). Belediyelerde insan kaynakları yönetimi ve endüstri ilişkileri. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 10(1), 163-182.
19. Demirci, A., G. (2009). Kamu personel sistemleri analizi: Türkiye’de kariyer-kadro gerilimi. [Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
20. Demirci, A., G. (2010). Bir politika transfer örneği olarak Türkiye’de kadro sisteminin inşası. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 8-9-10, 143-168.
21. Düzgün, M., E. (2004). Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda norm kadro uygulamalarının değerlendirilmesi (Ankara ili örneği) [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
22. Ekinci, F. (2008). Kamu personel yönetiminden insan kaynakları uygulamasına geçişin çalışanların verimliliğine etkisi. Maliye Dergisi, 155, 175-185.
23. Erdoğan, Ş. (2023). Yeni kamu işletmeciliği ışığında belediyelerde norm kadro uygulamaları üzerine bir araştırma: Malatya ili örneği [Doktora Tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
24. Ersan, A. (1975). Devlet Memurları Kanunu ve kadro uygulaması. Amme İdaresi Dergisi, 8(4), 41-57.
25. Ergun, T. (1991). Yönetimin yeniden düzenlenmesi gereksinmesi ve Kamu Yönetimi Araştırma Projesi. Amme İdaresi Dergisi, 24(4), 11-23.
26. Eryılmaz, B. (2012). Kamu yönetimi. Okutman Yayıncılık.
27. Esen, A., Çığman, M. Z., Demirkol, M. & Özgül, M. H. (2024). Rethinking human resources in public administration: An empirical analysis of the ineffective usage of human resources in the public sector. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 1060-1071. https://doi.org/10.21547/jss.1355728
28. Güler, B. A. (2003). Türkiye’de kamu personel rejimi esasları içinde Türkiye’de Kamu Personel Rejiminin Yeniden Yapılandırılması Sempozyumu: 22‑23 Şubat 2003, TÜHİS.
29. Graneheim, U. H., & Lundman, B. (2004). Qualitative content analysis in nursing research: Concepts, procedures, and measures to achieve trustworthiness. Nurse Education Today, 24, 105-112. https://doi.org/10.1016/j.nedt.2003.10.001
30. Harel, G. H. & Tzafrir, S. S. (2001). HRM practices in the public and private sectors: Differences and similarities. Public Administration Quarterly, 25(3/4), 316-355. https://doi.org/10.1177/073491490102500304
31. Hatipoğlu, O. G. (2024). Position classification in the Turkish public service: Practices and problems. Erciyes Üniversitesi İİBF Dergisi, 69, 1-7. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.1469659
32. Husain, Z. (2013). Effective communication brings successful organizational change. The Business & Management Review, 3(2), 43-50.
33. International Personnel Management Association (IPMA). (2002). Workforce planning resource guide for public sector human resource professionals. U.S. Alexandria.
34. İyem, C., Özdemir, Y., Dişli, G. A. & Yılmaz C. (2016). Kamu çalışanlarının norm kadro algısı: Bir devlet üniversitesi örneği. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 2016 Özel Sayı, 182-203.
35. İdrisoğlu, F. K. (2014). Staffing norms practice in Turkish public administration: A critical evaluation [Yüksek lisans tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
36. Jacobson, W. S. (2010). Preparing for tomorrow: A case study of workforce planning in North Carolina municipal governments. Public Personnel Management, 39(4), 353-377. https://doi.org/10.1177/009102601003900404
37. Kalağan, G. ve Saydam, S. (2022). Kamu personel yönetim sisteminde sözleşmeli personelin görevde yükselme sorunları üzerine bir inceleme: Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu örneği. Oğuzhan Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 1-15. https://doi.org/10.55580/oguzhan.815040
38. Kalkandelen, A. H. (1987). Norm kadro kılavuzu. Amme İdaresi Dergisi, 20(4), 109-128.
39. Karakütük, K., Özdoğan Özbal, E. ve Türedi, A. (2020). İnsan gücü planlaması kapsamında okullarda norm kadro uygulamalarıyla ilgili okul yöneticileri ve öğretmenlerin görüşleri. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(4), 1866-1880. https://dx.doi.org/10.17240/aibuefd.2020.20.58249-632617
40. Kılınç, E. İ. (2020). Türk kamu yönetiminde insan kaynakları planlaması reformu [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
41. Lincoln, Y.S. & Guba, E.G. (1986). But is it rigorous? Trustworthiness and authenticity in naturalistic evaluation. New Directions for Program Evaluation, 30, 73-84. https://doi.org/10.1002/ev.1427
42. Mansaray, E. H. (2019). The consequence of human resource planning on organizational performance: An ephemeral review. Britain International of Humanities and Social Sciences, 1(2), 50-61. https://doi.org/10.33258/biohs.v1i2.35
43. Melchor, H. O. (2013). The government workforce of the future: Innovation in strategic workforce planning in OECD countries (OECD Working Papers on Public Governance No. 21). OECD Publishing.
44. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
45. OECD. (2021). Public employment and management 2021: The future of the public service. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/938f0d65-en
46. Öktem, M. K. (1990). Kamu yönetiminde insangücü planlaması: Kavramsal bir çerçeve. Amme İdaresi Dergisi, 23(1), 13-36.
47. Öktem, M. K. (1991). Türk kamu yönetiminde insan gücü planlaması uygulamaları. Türk İdare Dergisi, 63, 163-197.
48. Öktem, M. K. (1992). Türk kamu personel yönetiminin gelişimi. Amme İdaresi Dergisi, 25(2), 85-115.
49. Ömürgönülşen, U. (1987). Türkiye'de kadro rejiminin gelişimi (I). Hacettepe Üniversitesi İİBF Dergisi, 5(2), 69-95.
50. Ömürgönülşen, U. & Öktem, M.K. (2004). Kamu görevlileri ile kamu görevlileri sendikalarının kamu sektöründeki norm kadro çalışmalarına karşı tutumları. H.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(1), 249-263
51. Örücü, E. & Mortaş, M. (2005). Kamu kurumlarında iş analizi çalışmaları (Muğla Üniversitesi örneği). Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 12(1), 25-37.
52. Özkal Sayan, İ. (2013). Türkiye’de merkeziyetçilik yerellik tartışmaları bağlamında belediyelerde personel yönetimi. Y. Bulut, V. Eren, S. Karakaya ve A. Aydın (Ed.), Kuramdan uygulamaya yerel yönetimler ve kentsel politikalar içinde (s. 825-836). Pegem Akademi.
53. Öztürk, B. (2024). Yükseköğretim kurumlarında norm kadro yönetmeliğinin uygulamadaki sürdürülebilirliğinin değerlendirilmesi ve sürdürülebilirliğe etki eden faktörlerin belirlenmesi: Aktör Ağ Kuramı perspektifi [Yüksek Lisans Tezi]. Atatürk Üniversitesi.
54. Peker, K. (2014). Belediye personel sistemi ve norm kadro uygulamaları [Doktora Tezi]. Sakarya Üniversitesi.
55. RG: 160 sayılı Devlet Personel Dairesi Kurulması Hakkında Kanun, RG: 17/12/1960, sayı: 10683.
56. RG: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, RG: 23/07/1965, sayı: 12056.
57. RG: Devlet Personel Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında KHK, R.G: RG: 18/06/1984, sayı: 18435
58. Schuler, R. S. & MacMillan, I. C. (1984). Gaining competitive advantage through human resource management practices. Human Resource Management, 23(3), 241-255. https://doi.org/10.1002/hrm.3930230304
59. Siddique, C. M. (2004). Job analysis: A strategic human resource management practice. International Journal of Human Resource Management, 15(1), 219-244. https://doi.org/10.1080/0958519032000157438
60. Sürgit, K. (1979). Türk kamu yönetiminde unvan standardizasyonu konusunda bir panel tartışması. Amme İdaresi Dergisi, 12(3), 3-22.
61. Şaylan, G. (2000). Kamu personel yönetiminden insan kaynaklarına geçiş: Kritik ve reform önerileri. TESEV Yayınları.
62. Şen, M. L. (2020). Türkiye’de kamu personel rejiminin sistemsel sorunları. Strategic Public Management Journal, 6(12), 70-85. https://doi.org/10.25069/spmj.826314
63. Tahtalıoğlu, H. (2021). Akademik kadrolar açısından norm kadro uygulamalarına genel bir bakış. Alanya Akad. Dergisi, 5(2), 1107-1124. https://doi.org/10.29023/alanyaakademik.888879
64. Timur, H. (2004). Norm kadro saptama teknikleri ve norm kadro kılavuzunu hazırlama yöntemi. Hacettepe Üniversitesi İİBF Dergisi, 22(2), 201-221.
65. Tortop, N. (1986). Personel yönetimi ile ilgili bazı kavramların anlamı ve uygulaması. Amme İdaresi Dergisi, 19(3), 31-42.
66. Tutum, C. (1970). Yeni personel rejimi üzerine. Amme İdaresi Dergisi, 4(3), 11-29.
67. Tutum, C. (1974). Devlet Memurları Kanununun genel bir eleştirisi. Amme İdaresi Dergisi, 7(4), 52-72.
68. Tutum, C. (1980). Türk personel sisteminin sorunlarına genel bir yaklaşım. Amme İdaresi Dergisi, 13(3), 95-107.
69. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
70. Yılmazöz, M. (2009). Türkiye’de kamu personel yönetimi sorunu. Maliye Dergisi, (157), 293-302.
71. Yüceyılmaz, H. (2016). Yerel yönetimlerde norm kadro uygulamaları: Aydın ili örneği [Doktora tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
72. Yüceyılmaz, H. & Özgür, H. (2019). Eski hikaye, yeni uygulama: Belediyelerde norm kadro-Aydın ili belediyeleri araştırması. Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi, 28(1-2), 81-114.