EN
TR
KARAYOLU TRAFİK YARALANMALARI KÜRESEL HASTALIK YÜKÜNÜN ZAMANSAL EĞİLİMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI
Öz
Karayolu Yolu Trafik Yaralanmaları (RTI), Küresel boyutta, Sosyo-Demografik Indeks (SDI) ülke grupları ve Türkiye’de önde gelen ölüm nedenleri arasında yer alan önemli bir halk sağlığı sorunudur. Çalışma, 1990-2019 yılları arasında RTI’ların prevalans, ölüm oranları ve DALY’lerin zamansal eğilimlerin belirlenmesi ve değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Değerlendirme Küresel, SDI ülke grupları ve Türkiye karşılaştırmalarını içermektedir. 1990-2019 yılları arasında RTI prevalans, ölüm ve DALY oranları Joinpoint Regresyon Analizi (JRA) yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırma verileri Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) veri tabanından elde edilmiştir. Çalışmada, prevalans, ölüm oranı ve DALY değişken olarak kullanılmış ve TRI’ların zamansal eğilimleri Küresel, SDI ülke grupları ve Türkiye arasında karşılaştırılmıştır. RTI ölüm oranlarına bakıldığında, en düşükten yükseğe doğru bölgeler sırasıyla Yüksek SDI (9,259), Yüksek-Orta SDI (11,956), Küresel (14,985), Düşük-Orta SDI (17,239), Orta SDI (17,451) ve Düşük SDI (19,895) ülkeleridir. En yüksek ölüm oranları Düşük SDI ülkelerinde gerçekleşmektedir. RTI prevalans SDI bölgeleri arasında, en düşükten yükseğe doğru sırasıyla Yüksek SDI (1932,425), Orta SDI (3198,143), Küresel (3425,181), Yüksek-Orta SDI (3485,405), Düşük SDI (4322,152) ve Düşük-Orta SDI (4907,245) ülke grupları yer almaktadır. RTI hastalık yükü verisi olan DALY oranlarına bakıldığında ise en düşükten sırasıyla; Türkiye (508,913), Yüksek SDI (562,111), Yüksek-Orta SDI (763,36), Küresel (917,937), Orta SDI (987,992), Düşük-Orta SDI (1080,249) ve Düşük SDI (1152,152) ülkeleri yer almaktadır. Ölüm oranlarındaki gelişmelere rağmen, karayolu yaralanmaları dünya çapında kritik öneme sahip hastalık ve ölüm nedeni olmaya devam etmektedir ve özellikle gelişmekte olan ekonomilerde yol yaralanmalarının nasıl önlenebileceğini daha iyi ölçmek ve anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Önleyici tedbirlere yatırım yapmak ve karayolu yaralanması mağdurlarının ilk müdahale travmasına ve tıbbi bakıma erişimini sağlamak, gelecekte karayolu yaralanması yükünde iyileştirmelere yol açabilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Cayuela, A., Dominguez, S. R., Campos, J. L., Candelera, R. O., & Matutes, C. R. (2004). Joinpoint regression analysis of lung cancer mortality in Andalusia, 1975–2000. Annals of Oncology , 15(5), 793-796. https://doi.org/10.1093/annonc/mdh253
- Clement, N. D., Tennant, C., & Muwanga, C. (2010). Polytrauma in the elderly: Predictors of the cause and time of death. Scandinavian Journal of Trauma, Resuscitation and Emergency Medicine , 18, Article 26. https://doi.org/10.1186/1757-7241-18-26
- Ellis, L., Woods, L. M., Estève, J., Eloranta, S., Coleman, M. P., & Rachet, B. (2014). Cancer incidence, survival and mortality: Explaining the concepts. International Journal of Cancer , 135(8), 1774-1782. https://doi.org/10.1002/ijc.28990
- Gómez-Dantés, H., Fullman, N., Lamadrid-Figueroa, H., Cahuana-Hurtado, L., Darney, B., Avila-Burgos, L., & et al. (2016). Dissonant health transition in the states of Mexico, 1990–2013: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013. The Lancet , 388(10058), 2386–2402. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)31773-1
- Gabbe, B. J., Lyons, R. A., Fitzgerald, M. C., & et al. (2015). Reduced population burden of road transport-related major trauma after introduction of an inclusive trauma system. Annals of Surgery , 261(3), 565–572. https://doi.org/10.1097/SLA.0000000000000827
- Institute for Health Metrics and Evaluation. (2020). Global Burden of Disease Study 2019 (GBD 2019) results . Seattle, WA: Author. Available from: https://vizhub.healthdata.org/gbd-compare/
- Goniewicz, K., Goniewicz, M., Pawłowski, W., & et al. (2016). Road accident rates: Strategies and programmes for improving road traffic safety. European Journal of Trauma and Emergency Surgery , 42(4), 433–438. https://doi.org/10.1007/s00068-016-0645-z
- Goovaerts, P., & Xiao, H. (2011). Geographical, temporal and racial disparities in late stage prostate cancer incidence across Florida: A multiscale joinpoint regression analysis. International Journal of Health Geographics , 10, Article 63. https://doi.org/10.1186/1476-072X-10-63
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sağlık Yönetimi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
27 Haziran 2025
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2025
Gönderilme Tarihi
29 Ocak 2025
Kabul Tarihi
13 Mayıs 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 7 Sayı: 1
APA
Cancan, H., & Yiğit, V. (2025). KARAYOLU TRAFİK YARALANMALARI KÜRESEL HASTALIK YÜKÜNÜN ZAMANSAL EĞİLİMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 7(1), 28-43. https://izlik.org/JA46KY33HJ
AMA
1.Cancan H, Yiğit V. KARAYOLU TRAFİK YARALANMALARI KÜRESEL HASTALIK YÜKÜNÜN ZAMANSAL EĞİLİMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi. 2025;7(1):28-43. https://izlik.org/JA46KY33HJ
Chicago
Cancan, Hatice, ve Vahit Yiğit. 2025. “KARAYOLU TRAFİK YARALANMALARI KÜRESEL HASTALIK YÜKÜNÜN ZAMANSAL EĞİLİMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI”. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi 7 (1): 28-43. https://izlik.org/JA46KY33HJ.
EndNote
Cancan H, Yiğit V (01 Haziran 2025) KARAYOLU TRAFİK YARALANMALARI KÜRESEL HASTALIK YÜKÜNÜN ZAMANSAL EĞİLİMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi 7 1 28–43.
IEEE
[1]H. Cancan ve V. Yiğit, “KARAYOLU TRAFİK YARALANMALARI KÜRESEL HASTALIK YÜKÜNÜN ZAMANSAL EĞİLİMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI”, SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, c. 7, sy 1, ss. 28–43, Haz. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA46KY33HJ
ISNAD
Cancan, Hatice - Yiğit, Vahit. “KARAYOLU TRAFİK YARALANMALARI KÜRESEL HASTALIK YÜKÜNÜN ZAMANSAL EĞİLİMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI”. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi 7/1 (01 Haziran 2025): 28-43. https://izlik.org/JA46KY33HJ.
JAMA
1.Cancan H, Yiğit V. KARAYOLU TRAFİK YARALANMALARI KÜRESEL HASTALIK YÜKÜNÜN ZAMANSAL EĞİLİMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi. 2025;7:28–43.
MLA
Cancan, Hatice, ve Vahit Yiğit. “KARAYOLU TRAFİK YARALANMALARI KÜRESEL HASTALIK YÜKÜNÜN ZAMANSAL EĞİLİMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI”. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, c. 7, sy 1, Haziran 2025, ss. 28-43, https://izlik.org/JA46KY33HJ.
Vancouver
1.Hatice Cancan, Vahit Yiğit. KARAYOLU TRAFİK YARALANMALARI KÜRESEL HASTALIK YÜKÜNÜN ZAMANSAL EĞİLİMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2025;7(1):28-43. Erişim adresi: https://izlik.org/JA46KY33HJ