TÜRKİYE’DEKİ SEZARYEN DOĞUM ORANINI AZALTMA POLİTİKASI: WALT VE GILSON POLİTİKA ÜÇGENİ ÇERÇEVESİNDE BİR ANALİZ

Öz

Doğum yaşamın başlangıcı ve tüm sistemlerin sürdürülebilirliğinin ana faktörüdür. Bu nedenle global olarak daha sağlıklı doğum standartları için çalışmalar yapılmaktadır. Sezaryen doğum oranları tüm dünyada artış göstermektedir. Dünya Sağlık Örgütü canlı doğumlar içindeki sezaryen doğum oranlarının %10-%15 arasında olması gerekliliğini belirtmektedir. Türkiye, 2023 verisine göre %61.5'lik sezaryen oranı ile dikkat çekmektedir. Türkiye’de sezaryen doğum oranlarını azaltma politikası, doküman analizi yöntemi kullanılarak, Walt ve Gilson’ın Politika Üçgeni çerçevesinde analiz edilmiştir. Politika analizi çerçevesinde sağlık politikası bağlam, içerik, aktörler ve süreç olmak üzere dört boyutta incelenmiştir. Sezaryen oranlarında sektörel (özel-kamu-üniversite) ve bölgesel farklılıklar bulunmaktadır. En yüksek sezaryen oranı özel ve üniversite hastanelerindedir. Politikanın ana aktörü Sağlık Bakanlığı’dır. Sezaryen doğum oranlarını azaltmaya yönelik politikanın arkasında güçlü nedenler vardır fakat belirlenen politika hedeflerine ulaşılamamıştır. Politika başarısı tüm aktörlerin politikayı benimsemesi ile mümkün olacaktır. Bunun için, sahanın ihtiyaçları gözetilmelidir. Kanıtlanabilir verilerle toplumsal farkındalığın artırılması ve medya ve iletişim faaliyetlerine ağırlık verilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• sezaryen doğum
• politika analizi
• politika üçgeni
• vajinal doğum

POLICY TO REDUCE THE CESAREAN SECTION RATE IN TÜRKİYE: AN ANALYSIS WITHIN FRAMEWORK OF WALT & GILSON’S POLICY TRIANGLE

Öz

Birth begins life and sustains all systems; therefore, global efforts aim to improve birth standards. Global caesarean rates continue to rise. World Health Organization recommends a caesarean rate of 10–15%. Türkiye stands out with a caesarean section rate of 61.5% according to 2023 data. Türkiye’s cesarean-reduction policy was analyzed via document review using Walt and Gilson’s Policy Triangle. Within this framework, the health policy was examined across four dimensions: context, content, actors, and process. There are sectoral and regional differences in cesarean section rates. The highest cesarean section rates are found in private and university hospitals. The main policy maker is the Ministry of Health. There are strong reasons behind the policy aimed at reducing cesarean section rates, but the stated policy objectives have not been achieved. It is recommended to increase public awareness with verifiable data and to focus on media and communication activities.

Anahtar Kelimeler

• caesarean section
• policy analysis
• policy triangle
• vaginal delivery

Kaynakça

1. Aksoy, H., Özyurt, S., Aksoy, Ü., Açmaz, G., Karadağ, Ö. İ. ve Babayiğit, M. A. (2014). Hastanemizdeki sezaryen hızı ve endikasyon dağılımları ışığında Türkiye’de sezaryen ile doğuma genel bakış. Kocaeli Tıp Dergisi, 3(3), 1-7.
2. Anadolu Ajansı. (19 Mayıs 2025). Sağlık Bakanlığı “annelik” yolculuğunu dijital platforma taşıdı. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/saglik/saglik-bakanligi-annelik-yolculugunu-dijital-platforma-tasidi/3572740 adresinden 16.07.2025 tarihinde alınmıştır.
3. Aslam, M., Gilmour, K., ve Fawdry, D. (2003). Who wants a caesarean section? A study of woman’s personel experience of vaginal and caesarean delivery. Journal of Obstetrics and Gynaecology, 23(4), 364-366.
4. Bayman, G., Yalınkaya, A., Yayla, M. ve Yalınkaya, Ö., Erden, AC., (2000). Kliniğimizde 1995-1999 yılları arasında yapılan sezaryenlerin ve sezaryen esnasında yapılan diğer operasyonların değerlendirilmesi. Medikal Network Klinik Bilimler ve Doktor Dergisi, 6(2): 249-251. Betrán, A. P., Torloni, M. R., Zhang, J. J. ve Gülmezoglu, A. M., for the WHO Working Group on Caesarean Section, (2016). WHO Statement on caesarean section rates. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology, 123(5), 667-670.
5. Betrán, A. P., Torloni, M. R., Zhang, J., Ye, J., Mikolajczyk, R., Deneux-Tharaux, C., Oladapo, O. T., Souza, J. P., Tunçalp, Ö., Vogel, J. P. Ve Gülmezoglu, A. M. (2015). What is the optimal rate of caesarean section at population level? A systematic review of ecologic studies. Reproductive health, 12(57).
6. Betrán, A. P., (2023). WHO session: Nonclinical intervention to reduce unnecessary caesarean section. Journal of Obstetrics and Gynaecology Research, 49(S1), 87-89.
7. Birinci, Ş. ve Parpucu, Ü. M. (2023). Ne zaman sezaryen: Türkiye Cumhuriyeti’nde 2022 yılında uygulanan sezaryen operasyonlarının Dünya Sağlık Örgütü Çok-Ülkeli Araştırma Rehberi doğrultusunda incelenmesi. Turkish Journal of Obstetrics and Gynecology, 20(3), 184-190. https://doi.org/10.4274/tjod.galenos.2023.35919
8. Buse, K., Mays, N. ve Walt, G. (2005). Making health policy (2. Baskı) Nick Black and Rosalind Raine. Open University Press.

9. Ceylantekin, Y. ve Yılmazer, M. (2021). Sezaryenle ve vajinal yolla doğum yapan kadınların doğum öncesi ve sonrası tecrübe ve bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi. Social Sciences Studies Journal, 7(85), 2923-2933.
10. Clark, S. L., Belfort, M. A., Dildy, G. A., Herbst, M. A., Meyers, J. A.ve Hankins, G. D. (2008). Maternal death in the 21st century: causes, prevention, and relationship to cesarean delivery. American Journal of Obstetrics and gynecology, 199(1), 36.e1–e11.
11. Ergöl, Ş. ve Kürtüncü, M. (2015). Bir üniversite hastanesinde kadınların sezaryen doğum tercihlerini etkileyen faktörler. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 1(3), 26-34.
12. Gözükara, F. ve Eroğlu, K. (2008). İlk doğumunu yapmış kadınların (primipar) doğum şekline yönelik tercihlerini etkileyen faktörler. Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 15(1), 32-46.
13. Gözükara, F. ve Eroğlu, K. (2011). Sezaryen doğum artışını önlemenin bir yolu: “Bir kez sezaryen hep sezaryen” yaklaşımı yerine vajinal doğum ve hemşirenin rolleri. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 89-100.
14. Güney, M., Uzun, E., Oral, B., Sarıkan, İ., Bayhan, G. ve Mungan, T. (2006). Kliniğimizde 2001-2005 yılları arasında sezaryen oranı ve endikasyonları. Uzmanlık Sonrası Eğitim ve Güncel Gelişmeler Dergisi, 3(4), 249-254.
15. Karabel, MP., Demirbaş, M. ve İnci M.B. (2017), Türkiye’de ve Dünya’da değişen sezaryen sıklığı ve olası nedenleri. Sakarya Tıp Dergisi, 7(4), 158-163.
16. Karabulutlu, Ö. (2013). Kadınların doğum şekli tercihlerini etkileyen faktörler. Florence Nightingale Journal of Nursing, 20(3), 210-218. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/95117 adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
17. Karaca, B.Z. ve Karaca Dedeoğlu, A. (2024). Sezaryen doğumları azaltmaya ilişkin alınan önlemlerin değerlendirilmesi. Artuklu Health, 10, 47-58.
18. Keag, O. E., Norman, J. E. ve Stock, S. J. (2018). Long-term risks and benefits associated with cesarean delivery for mother, baby, and subsequent pregnancies: Systematic review and meta-analysis. PLoS Medicine, 15(1), e1002494.
19. Kıyak, H., Bolluk, G., Canaz, E., Yüksel, S. ve Gedikbaşı, A. (2019). The evaluation of cesarean section rates in accordance with Robson Ten-Group Classification System and the data of perinatology (tertiary center). Perinatal Journal. 27(2), 89-100.
20. Konakçı S.K. ve Kılıç B. (2002). Sezaryen ile doğumlar artıyor. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 11 (8), 286-288. Korkut, S. ve Kaya, N. (2019). Sezaryen doğum kararına ebe farkındalığı ile etik yaklaşım. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi. 6(1), 144-144.
21. Lukes, S., (1974) Power: A radical view. (2. Baskı) London: Macmillan Press, s. 24. Marshall, N. E., Fu, R. ve Guise, J. M. (2011). Impact of multiple cesarean deliveries on maternal morbidity: a systematic review. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 205(3), 262-268.
22. Özkan, S., Sakal, F., Avcı, E., Civil, E. ve Tunca, M. (2013). Kadınların doğum yöntemi tercihi ve ilişkili faktörler. Turkish Journal of Public Health, 11(2), 59-71.
23. Park, CS., Yeoum, SG. ve Choi, ES. (2005). Study of subjectivity in the perception of cesarean birth. Nursing and Health Sciences, 7(1), 3-8.
24. Radobugh, S. ve Everhart, A. (1999). Cesarean birth: Reducing incidence while improving outcomes. Nursing for Woman’s Health , 3(1), 28-34.
25. Sak, R., Şahin Sak, İT., Öneren Şendil, Ç. ve Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250.
26. Silver, R. M., Landon, M. B., Rouse, D. J., Leveno, K. J., Spong, C. Y., Thom, E. A., vd. (2006). Maternal morbidity associated with multiple repeat cesarean deliveries. Obstetrics & Gynecology, 107(6), 1226–1232.
27. Sobhy, S., Arroyo-Manzano, D., Murugesu, N., Karthikeyan, G., Kumar, V., Kaur, I., Fernandez, E., Gundabattula, S. R., Betrán, A. P., Khan, K., Zamora, J. ve Thangaratinam, S. (2019). Maternal and perinatal mortality and complications associated with caesarean section in low-income and middle-income countries: a systematic review and meta-analysis. Lancet (London, England), 393(10184), 1973–1982.
28. Tekirdağ, A. ve Cebeci R. (2010). Eğitim hastanesinde sezaryen oranları. JOPP Dergisi, 2(1), 21-26.
29. Turamanlar, O. ve Songur, A. (2014). Sezaryen ameliyatının tarihsel gelişimine anatomik açıdan bakış. Lokman Hekim Journal, 4(2), 8-12.
30. Türk Perinatoloji Derneği. (2019). Türk Perinatoloji Derneği görüşü: Doğum eylem planı 2019-2023. https://www.perinatoloji.org.tr/wpcontent/uploads/sites/6/2020/04/sezer yan_TPD-gorusu_2019.pdf adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
31. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. (2010a). Doğum ve sezaryen eylemi yönetim rehberi. https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/6407/0/dogum-ve-sezaryen-eylemi-yonetim -rehberipdf.pdf adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
32. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. (2010b). Sağlıkta Performans ve Kalite Yönergesi. https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/3632/0/sagliktaperformansvekaliteyonergesi20092010pdf.pdf adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
33. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. (2011). Sağlık istatistikleri yıllığı 2010. https://ekutuphane.saglik.gov.tr/ekutuphane/kitaplar/saglikistatistikleriyilligi2010.pdf adresinden 29.07.2025 tarihinde alınmıştır.
34. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. (2013). Sağlık istatistikleri yıllığı 2012. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı (2018). Doğum öncesi bakım yönetim rehberi. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz /Rehberler/dogum_oncesi_bakim_08-01-2019_1.pdf adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
35. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. (2019). Sağlık istatistikleri yıllığı 2018. https://dosyamerkez.saglik.gov.tr /Eklenti/36134/0/siy2018trpdf.pdf adresinden 29.07.2025 tarihinde alınmıştır.
36. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. (2024a). Sağlık tesislerinde normal doğumun teşvikine yönelik usul ve esaslar. https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/ 49893/0/saglik-tesislerinde-normal-dogumun-tesvikine-yonelik-usul-ve-esaslarpdf.pdf adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
37. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. (2024b). Normal doğum eylem planı (03.10.2024-10.07.2025). https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/ adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
38. Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı (2024c). 2024-2028 Stratejik Planı. Türkiye İstatistik Kurumu. [TÜİK] (2024a). Doğum istatistikleri, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dogum-Istatistikleri-2023-53708 adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
39. Türkiye İstatistik Kurumu. [TÜİK] (2024b). Ölüm ve ölüm nedeni istatistikleri, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Olum-ve-Olum-Nedeni-Istatistikleri-2023-53709 adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
40. Walt, G. ve Gilson, L. (1994). Reforming the health sector in developing countries: the central role of policy analysis. Health policy and planning 9(4). 353-370.
41. Wang, B. S., Zhou, L. F., Coulter, D., Liang, H., Zhong, Y., Guo, Y. N., Zhu, L. P., Gao, X. L., Yuan, W. ve Gao, E. S. (2010). Effects of caesarean section on maternal health in low risk nulliparous women: a prospective matched cohort study in Shanghai, China. BMC Pregnancy and Childbirth, 10 (78).
42. World Health Organization. (2016). Global strategy on human resources for health: Workforce 2030. WHO Press.
43. World Health Organization. (2018). WHO recommendations non-clinical interventions to reduce unnecessary caesarean sections. https://www.who.int/publications/i/item /9789241550338 adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
44. World Health Organization. (2021, Haziran 16). Caesarean section rates continue to rise, amid growing inequalities in access. https://www.who.int/news/item/16-06-2021-caesarean-section-rates-continue-to-rise-amid-growing-inequalities-in-access adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
45. World Health Organization. (2024). World health statistics 2024: Monitoring health for the SDGs, sustainable development goals. WHO Press.
46. World Health Organization. (2025). Births by caesarean section (%). https://www.who.int/data/gho/data/indicators/indicator-details/GHO/births-by-caesarean-section-(-) adresinden 04.06.2025 tarihinde alınmıştır.
47. Ye, J., Zhang, J., Mikolajczyk, R., Torloni, M. R., Gülmezoglu, A. M. ve Betran, A. P. (2016). Association between rates of caesarean section and maternal and neonatal mortality in the 21st century: a worldwide population‐based ecological study with longitudinal data. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology, 123(5), 745-753.
48. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
49. Yıldız, A., Köksal, A., Çukurova, K., Keklik, A., Çelik, N. ve İvit, H. (2010). Bir obstetrik kliniğinde 15 yıllık periyod süresince sezaryen oranları ve endikasyonlarının yıllara göre dağılımı. Nobel Medicus Journal, 6(1), 10–14.
50. Yumru, E., Davas, İ., Baksu, B., Altıntaş, A., Altın, A. Ve Mert, M. (2000). 1995- 1999 yılları arasında sezaryen operasyonu endikasyonları ve oranları. Perinatoloji Dergisi, 8(3), 94-98.