SAĞLIK HİZMETLERİNDE RİSK ANALİZİ: TEMEL KAVRAMLAR, YÖNTEMLER VE ÖRNEK UYGULAMALAR ÜZERİNE BİR DERLEME

Öz

Sağlık hizmetleri; karmaşık yapısı, insan yaşamına doğrudan etkileri, düşük hata toleransı ve yüksek belirsizlik düzeyi nedeniyle risk yönetiminin kritik önem taşıdığı alanlardan biridir. Bu derleme çalışması, sağlık hizmetlerinde risk, risk yönetimi ve risk analizi kavramlarını genel çerçevede ele almakta, başlıca risk alanlarını tanımlamaktadır. Çalışma, literatürde yaygın olarak kullanılan üç temel risk analiz yöntemini (Hata Türü ve Etkileri Analizi, Fine-Kinney Metodu ve Kök Neden Analizi) ayrıntılı biçimde incelemektedir. Bu kapsamda yöntemlerin tanımları, uygulama aşamaları, avantaj ve sınırlılıkları açıklanmakta; ayrıca sağlık sektöründeki kullanımlarına ilişkin güncel akademik çalışma örnekleri sunulmaktadır. Bu yönleriyle makale, sağlık hizmetlerinde risk analizine ilişkin temel kavramları, yaygın olarak kullanılan yöntemleri ve güncel uygulama örneklerini sentezleyerek sunmaktadır. Risk analizi, sağlık hizmetlerinde hasta ve çalışan güvenliğinin sağlanması, hizmet kalitesinin artırılması ve kurumların sürdürülebilirliğinin güvence altına alınması açısından vazgeçilmez bir bileşendir. Bu analizler, sağlık kurumlarında olası tehlikelerin önceden belirlenmesi, belirsizliklerin yönetilmesi ve kanıta dayalı iyileştirme stratejilerinin geliştirilebilmesi için temel bir işlev görmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık Hizmetleri
• Risk Yönetimi
• Risk Analizi
• HTEA
• Fine-Kinney Metodu
• Kök Neden Analizi
• RCA

RISK ANALYSIS IN HEALTHCARE: A REVIEW ON BASIC CONCEPTS, METHODS, AND CASE STUDIES

Öz

Healthcare services are among the areas where risk management is critically important given their complex structure, direct impact on human life, low tolerance for error, and high levels of uncertainty. This review article first provides a general framework for the concepts of risk, risk management, and risk analysis in healthcare services. It then identifies the principal risk areas that these institutions face. The article examines three fundamental risk analysis methods commonly highlighted in the literature: Failure Mode and Effects Analysis (FMEA), the Fine-Kinney Method, and Root Cause Analysis (RCA). It explains the definitions, application stages, advantages, and limitations of each method, and also includes examples of current academic studies on their use in the healthcare sector. In this respect, by synthesizing core concepts, widely used methods, and current applications, the article provides a comprehensive overview of risk analysis in healthcare. Ultimately, systematic risk analysis is essential for ensuring patient and staff safety, enhancing service quality, and supporting institutional sustainability. Such analyses help to anticipate hazards, manage uncertainties, and inform evidence-based improvement strategies in healthcare settings.

Anahtar Kelimeler

• Healthcare
• Risk Management
• Risk Analysis
• FMEA
• Fine-Kinney Method
• Root Cause Analysis
• RCA

Kaynakça

1. Akça, C., & Aslan, Y. (2024). Acil Servis Süreçleri Risk Analizinin Fine-Kinney Metodu ile Değerlendirilmesi: Üniversite Hastanesi Örneği. Arel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(3), 142-160.
2. Akboğa Kale, Ö., & Turan, S. (2024). İzmir’deki Bir Hastanenin Teknik Hizmetlerinin Fine-Kinney Yöntemiyle Risk Değerlendirmesi. Ergonomi, 7(2), 206-219. https://doi.org/10.33439/ergonomi.1430707
3. Aksay, K., Orhan, F., & Kurutkan, M. N. (2012). Sağlık Hizmetlerinde Bir Risk Yönetimi Tekniği Olarak FMEA: Laboratuvar Sürecine Yönelik Bir Uygulama. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 4(2), 121-142.
4. Aksu, A. (2020). 112 Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonlarında İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları ve Risk Değerlendirmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Medipol Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Anağlı, M., & İnan, U. H. (2021). İş Sağlığı ve Güvenliği Anlamında Başakşehir Şehir Hastanesi İnşaatının Projesi, Risk Yönetimi ve Fine Kinney Metodunun Uygulanması. Journal of Management Theory and Practices Research, 2(1), 45-57.
6. Anjalee, J. A. L., Rutter, V., & Samaranayake, N. R. (2021). Application of Failure Mode and Effect Analysis (FMEA) to improve medication safety: a systematic review. Postgraduate medical journal, 97(1145), 168–174. https://doi.org/10.1136/postgradmedj-2019-137484
7. Ashley, L., Armitage, G., Neary, M., & Hollingsworth, G. (2010). A practical guide to failure mode and effects analysis in health care: making the most of the team and its meetings. Joint Commission journal on quality and patient safety, 36(8), 351–358. https://doi.org/10.1016/s1553-7250(10)36053-3
8. Aslan, Y. (2023). Hastane Tesis Yönetimi Süreçleri Risk Analizinin Fıne-Kınney Metodu İle Değerlendirilmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(4), 935-958. https://doi.org/10.61859/hacettepesid.1289176

9. Aslan, Y. (2024). Genel Yoğun Bakım Süreçleri Risk Analizinin Fine-Kinney Metodu ile Değerlendirilmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 24: 1280–1295. https://doi.org/10.38079/igusabder.1470001
10. Ateş, İ. & Serin, S. (2023). Sağlıkta Kalite Standartları Hastane Risk Yönetimi Rehberi, Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Sağlıkta Kalite, Akreditasyon ve Çalışan Hakları Dairesi Başkanlığı. Ankara.
11. Birgören, B. (2017). Fine Kinney Risk Analizi Yönteminde Risk Analizi Yönteminde Risk Faktörlerinin Hesaplama Zorlukları ve Çözüm Önerileri. Uluslararası Mühendislik Araştırma ve Geliştirme Dergisi , 9(1), 19 - 25.
12. Burca, N. (2018). Yenilenen ISO 31000 Risk Yönetimi Rehberi, Burca: https://burca.com.tr/yenilenen-iso-31000-risk-yonetimi-rehberi/ (Erişim T. 13.10.2025).
13. Carroll, R. (2009). Risk Management Handbook for Healthcare Organizastions, Jossey-Bass, A Wiley Imprint.
14. Chiozza, M.L., & Ponzetti, C. (2009). FMEA: A model for reducing medical errors. Clinica Chimica Acta, 404(1), 75–78. https://doi.org/10.1016/j.cca.2009.03.015
15. Covello, V.T., & Mumpower, J. (1985). Risk analysis and risk management: An historical perspective. Risk Analysis, 5(2), 103–120. https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.1985.tb00159.x
16. Fine, W. T. (1971). Mathematical evaluation for controlling hazards. Journal of Safety Research, 3(4), 157–166
17. Gaffey, A. & Boisvert, S. (2017). History of Risk Management in Health Care and the Evolution to Enterprise Risk Management, In J.C. West (Ed.), Health Care Risk Management Fundamentals, (ss. 11-20). ASHRM: American Society for Healthcare Risk Management of the American Hospital Association. www.ASHRAM.org
18. Gür, Ö. (2017). Fatsa Devlet Hastanesi Ameliyathane Biriminde Risk Analizi Yöntemiyle Ramak Kala Olayların Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
19. Hagg-Rickert, S. & Gaffey, A. (2020). Enterprise Risk Management: Implementing ERM, ASHRM: American Society for Healthcare Risk Management of the American Hospital Association. AHA Data & Insight. www.ASHRAM.org
20. Iqbal Memon, S., Shakeel, M.,Usman, G. & Soomro, F. (2024). Does Root Cause Analysis improves patient safety?. Jour Turk Fam Phy 2024; 15 (1): 44-47. Doi: 10.15511/tjtfp.24.00144.
21. İnanç, G. (2017). Dr. Suat Seren Göğüs Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Yoğun Bakım Kliniğinde Ramak Kala Olayların Belirlenmesi ve Kök-Neden Analiziyle Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
22. İncesu, E. (2019). Sağlık Hizmetlerinde Kurumsal Risk Yönetim Modeli Önerisi, Sağlıkta Kalite ve Akreditasyon Dergisi, 2(1), 47-54.
23. Kantarcıoğlu, H., Kantarcıoğlu, A., & Dinç, H. (2020). Sağlık kurumlarında iş sağlığı ve güvenliği: Kamu hastanelerinde risk değerlendirme yöntemlerine yönelik bir inceleme. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 7(1), 61-67.
24. Karan Buturak, G., & Yapıcı, N. (2022). Kamu Sağlık Kurumlarında Farklı Risk Analiz Yöntemlerinin İncelenmesi: Örnek Bir Uygulama. Çukurova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 37(3), 753-764. https://doi.org/10.21605/cukurovaumfd.1190398
25. Kinney, G. F., & Wiruth, A. D. (1976). Practical risk analysis for safety management (NWC Technical Publication No. 5865). Naval Weapons Center.
26. Latino, R. J., & Flood, A. (2004). Optimizing FMEA and RCA efforts in health care. Journal of healthcare risk management : the journal of the American Society for Healthcare Risk Management, 24(3), 21–28. https://doi.org/10.1002/jhrm.5600240305
27. Liu, H. C., Zhang, L. J., Ping, Y. J., & Wang, L. (2020). Failure mode and effects analysis for proactive healthcare risk evaluation: A systematic literature review. Journal of evaluation in clinical practice, 26(4), 1320–1337. https://doi.org/10.1111/jep.13317
28. Oturakçı, M., Dağsuyu, C., & Kokangül, A. (2015). A New Approach to Fine Kinney Method and an Implementation Study. Alphanumeric Journal, 3(2), 83-92. https://doi.org/10.17093/aj.2015.3.2.5000139953
29. Özcan, N. (2018). Sağlık Kurumlarında Risk Yönetimi. Sağlık Hizmetleri ve Eğitimi Dergisi, 2(1), 15-24. https://doi.org/10.26567/JOHSE.2018142108
30. Özkılıç, Ö. (2005). İş Sağlığı ve Yönetim Sistemleri ve Risk Değerlendirme Metodolojileri, TİSK Yayınları, Yayın No: 246, Ankara.
31. Pascarella, G., Rossi, M., Montella, E., Capasso, A., De Feo, G., Botti, G., Nardone, A., Montuori, P., Triassi, M., D'Auria, S., & Morabito, A. (2021). Risk Analysis in Healthcare Organizations: Methodological Framework and Critical Variables. Risk management and healthcare policy, 14, 2897–2911. https://doi.org/10.2147/RMHP.S309098
32. Percarpio, K. B., Watts, B. V., & Weeks, W. B. (2008). The effectiveness of root cause analysis: what does the literature tell us?. Joint Commission journal on quality and patient safety, 34(7), 391–398. https://doi.org/10.1016/s1553-7250(08)34049-5
33. Reiling, J. G., Knutzen, B. L., & Stoecklein, M. (2003). FMEA—The cure for medical errors. Quality Progress, 36(8), 67–71.
34. Salvatore, F.P., Gagliardi, A.R. & Milone, M. (2021). Root Cause Analysis to Identify the Invisible Barriers in Clinical Practice: a Systematic Literature Review, IEEE International Conference on Technology and Entrepreneurship (ICTE), Kaunas, Lithuania, pp. 1-6, doi: 10.1109/ICTE51655.2021.9584492.
35. Shaqdan, K., Aran, S., Daftari Besheli, L., & Abujudeh, H. (2014). Root-cause analysis and health failure mode and effect analysis: two leading techniques in health care quality assessment. Journal of the American College of Radiology : JACR, 11(6), 572–579. https://doi.org/10.1016/j.jacr.2013.10.024
36. SHGM: Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2020). Sağlıkta Kalite Standartları-Hastane (Sürüm 6.0). (1. Baskı). Ankara: Sağlık Bakanlığı Yayınları.
37. Taşkıran, N., & Semet, D. (2023). Sağlık çalışanlarında iş kazalarının retrospektif analizi: Finne-Kinney risk değerlendirmesi. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 10(1), 87–98. https://doi.org/10.54304/SHYD.2023.43660
38. Thornton, E., Brook, O.R., Mendiratta-Lala, M., Hallett, D.T., & Kruskal, J.B. (2011). Application of failure mode and effect analysis in a radiology department. Radiographics: a review publication of the Radiological Society of North America, Inc, 31 1, 281-93 .
39. Timlioğlu İper, H.S., Sarıhan, M., Boz, E.S., Yarar, O. & Soyal, H. (2022). ST-PRA+FMEA Hybrid Risk Analysis Application for Catastrophic Events at Hospitals. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi (41), 221-228. https://doi.org/10.31590/ejosat.1018034
40. Turhan, B., & Ünalan, D. (2022). Hasta Düşmelerinin Sıklığının Kök Neden Analizi ile İncelenmesi: Kayseri Şehir Hastanesi Örneği. Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı Dergisi, 5(2), 26-38. https://doi.org/10.54537/tusebdergisi.1100510
41. Uberoi, R.S., Swati, E., Gupta, U. & Sibal, A. (2007). Root Cause Analysis in Healthcare. Apollo Medicine. 4(1):72-75. doi:10.1177/0976001620070115.
42. Vecchia, M., Sacchi, P., Marvulli, L. N., Ragazzoni, L., Muzzi, A., Polo, L., Bruno, R., & Salio, F. (2025). Healthcare Application of Failure Mode and Effect Analysis (FMEA): Is There Room in the Infectious Disease Setting? A
43. Scoping Review. Healthcare (Basel, Switzerland), 13(1), 82. https://doi.org/10.3390/healthcare13010082 Venier A. G. (2015). Root cause analysis to support infection control in healthcare premises. The Journal of hospital infection, 89(4), 331–334. https://doi.org/10.1016/j.jhin.2014.12.003
44. Yurdakoş, K., & Ünalan, D. (2017). Risk analysis and determination of risk prevention methods in intensive care units. Khazar Journal of Humanities and Social Sciences, Special Issue: 32–48.