Özel Eğitim Uygulama Okullarında Çalışan Öğretmenlerin Görme Yetersizliği Olan Öğrencilerle Çalışırken Karşılaştıkları Zorluklar ve Bu Zorluklarla Başa Çıkma Yöntemleri

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 1, 39 - 60, 16.12.2025

Selcan Özen Sarı , Tuba Elmaci , Mehmet Kart

Öz

Bu araştırma, özel eğitim uygulama okullarında görev yapan öğretmenlerin görme yetersizliği olan öğrencilerle çalışırken karşılaştıkları zorlukları ve bu zorluklara karşı geliştirdikleri başa çıkma stratejilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseninde yürütülen çalışmada, Batı Karadeniz Bölgesi’nde bulunan bir ilimizde bir özel eğitim okulunda görev yapan 10 öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bulgular, görme yetersizliğine sahip öğrencilere yönelik destek programlarının/materyallerin yetersizliğini, sınıf içi düzenlemelerde erişilebilirlik eksikliklerini ve öğretmenlerin mesleki yeterlik konularında destek ihtiyacını ortaya koymuştur. Ayrıca, ailelerin aşırı koruyucu tutumları, gerçekçi olmayan beklentileri ve iş birliği eksiklikleri öğretim sürecini olumsuz etkilemektedir. Öğretmenler, somutlaştırmayı, bireyselleştirmeyi, işitsel ve dokunsal materyalleri kullanarak öğrencilerin öğrenmesini desteklemeye çalışmakta; ancak mevcut fiziki, teknolojik ve yönetimsel koşullar bu çabaları sınırlamaktadır. Araştırma, görme yetersizliği olan bireylerin etkili eğitimi için çok boyutlu destek mekanizmalarının gerekliliğine dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Görme yetersizliği , Özel eğitim , Öğretmen görüşleri

The Challenges Faced by Teachers Working with Students with Visual Impairments in Special Education Practice Schools and Their Coping Strategies

Öz

This study aims to reveal the challenges faced by teachers working with students with visual impairments in special education practice schools and the coping strategies they have developed to address these challenges. Conducted as a case study within the qualitative research design, the study involved semi-structured interviews with 10 teachers working at a special education school located in a province of the Western Black Sea Region of Türkiye. The findings indicate a lack of support programs and materials designed for students with visual impairments, deficiencies in classroom accessibility arrangements, and teachers’ need for professional development support. In addition, overly protective attitudes, unrealistic expectations, and lack of cooperation from families negatively affect the teaching process. Teachers strive to support students’ learning by using concretization, individualization, and auditory and tactile materials; however, existing physical, technological, and administrative conditions limit these efforts. The study highlights the necessity of multidimensional support mechanisms for the effective education of individuals with visual impairments.

Anahtar Kelimeler

Visual impairment , Special education , Teacher opinions

Kaynakça

• Arslan, Y., Şahin, H. M., Gülnar, U., & Şahbudak, M. (2014). Görme engellilerin toplumsal hayatta yaşadıkları zorluklar (Batman Merkez örneği). Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 4(2), 1–14.
• Aslan, C. (2018). Özel eğitim öğretmenlerinin yardımcı teknolojilere yönelik tutumları. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 8(1), 102-120. https://doi.org/10.17943/etku.319972
• Aslan, C., & Kan, A. (2017). Yardımcı teknolojilere yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 48–63.
• Atiq, M. H., Saleem, K., & Arshad, H. M. (2024). Handling the visually impaired students in inclusive classroom: Analysis of the difficulties encountered by teachers. Jahan-e-Tahqeeq, 7(1), 814–827..
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
• Coşkun, İ., & Boldan, Ö. (2014). Zihinsel engelliler öğretmenliği sertifika programına devam eden özel eğitim sınıf öğretmeni adaylarının sertifika programlarının işlevselliğine ilişkin görüşleri. The Journal of Academic Social Science Studies, 7(24), 303-318.
• Bulut, S. (2024). Görme engellilere yabancı dil olarak Türkçe öğretimi. Kesit Akademi Dergisi, 10(1), 138–173.
• Çetin, Ç. (2004). Özel eğitim alanında çalışmakta olan farklı meslek grubundaki eğitimcilerin yaşadığı güçlüklerin belirlenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(1).
• Dede, Ş. (1996). Özel eğitim hakkında Salamanca Bildirisi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 2(2).
• Ersoy, B. G. (2021). Türkçe öğretiminde eğitsel oyun kullanımı: Bir meta-tematik analiz çalışması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(2), 510-530.
• Kamış, Ö., & Demir, E. (2018). Görme yetersizliği olan lisans öğrencilerinin sınıf içi ölçme-değerlendirme süreçlerinin incelenmesi. Özel Eğitim Dergisi, 19(3), 423–448.
• Karasar, N. (2007). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayın Dağıtım.
• Künkül, T. (2008). Öğrencilerin sınıf içi etkinliklere katılım düzeyleri ile algıladıkları sınıf atmosferi arasındaki ilişki (Master’s thesis, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• MEB, (2006). Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname. http://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2012_10/10111011_ozel_egitim_kanun_hukmunda_kararname.pdf
• Polat, E. K., Bacak, B., & Kıroğlu, F. (2020). Çalışma yaşamında görme engelli bireyler: Çanakkale örneği. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 20(49), 917–960.
• Sikanku, S. T. (2018). Challenges in teaching pupils with visual impairment in inclusive classrooms: The experience of Ghanaian teachers. Research on humanities and social sciences, 8(11), 43-48.
• Sivrikaya, T., & Yıkmış, A. (2016). Özel eğitim sınıflarında görev yapan özel eğitim mezunu olan ve olmayan öğretmenlerin öğretim süreciyle ilgili gereksinimleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(4), 1984–2001.
• Subaşı, M., & Okumuş, K. (2017). Bir araştırma yöntemi olarak durum çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 419-426.
• Şendurur, Y. (2016). Görme engelli müzik öğretmenlerinin görme engelli öğrencilerin çalgı eğitimi dersi sürecine ilişkin görüşleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(4), 2477–2488.
• Uğurlu, S., & Çobanoğlu-Aktan, D. (2016, Ekim). Görme engelli öğrencilere istatistik öğretiminde karşılaşılan sorunlar [Problems in statistical teaching of visually impaired students]. Uluslararası Çağdaş Eğitim Araştırmaları Kongresi’nde sunulan bildiri, Muğla, Türkiye.
• Yalçın, G. (2015). Ortaöğretimde birlikte eğitim ortamlarına devam eden görme yetersizliğinden etkilenmiş öğrencilerin tamamlayıcı becerileri kullanma düzeyleri ve tercihlerine yönelik görüşleri (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Yalçın, G., & Aslan, C. (2021). Görme yetersizliği olan öğrencilerin derslerini yürüten akademisyenlerin karşılaştıkları güçlüklerin belirlenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 18(41), 3260–3279.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Güncelleştirilmiş geliştirilmiş altıncı baskı). Ankara: Seçkin.