Dilsel Merkez-Dışılaştırma, Anlatısal Kimlik ve Yaşlılığın Toplumsal Konumu: Türk Modernleşmesi Üzerinden Kuramsal Bir Tartışma

Öz

Bu makale, yaşlılığın toplumsal konumunu epistemik boyutu, kuşaklararası hafıza aktarımının yapısal koşulları ve ulus-devlet ile kapitalizmin bu koşulları dönüştüren dinamikleri ekseninde ele alarak üç kavramsal katkı sunmaktadır. Dilsel merkez-dışılaştırma, Connerton’un yapısal unutuş çerçevesini dil alanına genişleterek devlet destekli standardizasyonun yaşlı kuşakların söz varlığını ve okuryazarlık sermayesini değersizleştiren, kaydetme ile bedenleştirme pratiklerini eşzamanlı hedef alan bir unutuş mekanizmasını betimlemektedir. Makbul/makbul olmayan yaşlı ayrımı, devletin hafıza politikasının yaşlılığı resmî anlatıya uyum derecesine göre hiyerarşik biçimde konumlandırdığını göstermektedir. İstenmeyen tanıklık, Serres’in parazit kavramından farklılaşarak iletişim kanallarının kasıtlı yeniden düzenlenmesinin ürettiği özgül bir ifşa konumunu tanımlamaktadır. Bu kavramlar Ricoeur’ün anlatısal kimlik kuramı, Serres’in kıvrımlı zaman ontolojisi, Connerton’un bedensel hafıza çerçevesi ve Hallaq’ın sosyo-epistemik kurumlar kavramından oluşan kuramsal bir zincir içinde geliştirilmektedir. Makale, kapitalist zaman rejimi ile ulus-devletin modernleşme projesinin yakınsayan söküm mekanizmalarıyla yaşlılığın kuşaklararası aktarımdaki merkezî rolünü zayıflattığını ortaya koymaktadır. Türkiye’nin erken Cumhuriyet dönemi politikalarını bu yakınsamanın en yoğun gözlemlendiği örnek vaka olarak incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dilsel merkez-dışılaştırma
• Anlatısal kimlik
• Yapısal unutuş
• Yakınsayan söküm
• Kuşaklararası hafıza aktarımı
• Sosyo-epistemik kurumlar

Linguistic Decentering, Narrative Identity, and the Social Position of Old Age: A Theoretical Discussion Through Turkish Modernization

Öz

This article examines the social position of old age along three axes: the epistemic dimension of aging, the structural conditions of intergenerational memory transmission, and the dynamics through which the nation-state and capitalism transform these conditions. It offers three conceptual contributions. Linguistic decentering extends Connerton’s structural forgetting framework to language, describing how state-sponsored standardization devalues older generations’ vocabulary and literacy capital. The acceptable/unacceptable elder distinction demonstrates that state memory politics hierarchically positions old age by its conformity with official narratives. Unwanted testimony, differentiated from Serres’s parasite concept, identifies a specific disclosure position produced by the deliberate reorganization of communication channels. These concepts are developed within a theoretical chain comprising Ricoeur’s narrative identity, Serres’s folded-time ontology, Connerton’s embodied memory, and Hallaq’s socio-epistemic institutions. The article demonstrates that capitalist temporal regimes and the nation-state’s modernization project weaken old age’s central role in intergenerational transmission through converging dismantlement mechanisms, with early Republican Turkey as a particularly intensive case.

Anahtar Kelimeler

• Linguistic decentering
• Narrative identity
• Structural forgetting
• Converging dismantlement
• Intergenerational memory transmission
• Socio-epistemic institutions

Kaynakça

1. Abrahamian, E. (1982). Iran between two revolutions. Princeton University Press. google scholar
2. Ahıska, M. (2010). Occidentalism in Turkey: Questions of modernity and national identity in Turkish radio broadcasting. I.B. Tauris. google scholar
3. Assmann, J. (2015). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik (A. Tekin, Çev.). Ayrıntı Yayınları. google scholar
4. Assad, M. L. (1999). Portrait of a nonlinear dynamical system: The discourse of Michel Serres. N. Abbas (Ed.), Mapping Michel Serres içinde (ss. 1–18). University of Michigan Press. google scholar
5. Atay, O. (1984). Tutunamayanlar. İletişim Yayınları. Atay, O. (2016). Korkuyu beklerken. İletişim Yayınları. google scholar
6. Aytürk, İ. (2008). The first episode of language reform in Republican Turkey: The Language Council from 1926 to 1931. Journal of the Royal Asiatic Society, 18(3), 275–293. google scholar
7. Bennett, J. ve Connolly, W. (2012). The crumpled handkerchief. B. Herzogenrath (Ed.), Time and history in Deleuze and Serres içinde (ss. 153–171). Continuum. google scholar
8. Berkes, N. (2002). Türkiye’de çağdaşlaşma. Yapı Kredi Yayınları. google scholar

9. Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power (G. Raymond ve M. Adamson, Çev.). Harvard University Press. google scholar
10. Boym, S. (2001). The future of nostalgia. Basic Books. google scholar
11. Butalia, U. (1998). The other side of silence: Voices from the partition of India. Penguin Books. Connerton, P. (1989). How societies remember. Cambridge University Press. google scholar
12. Connerton, P. (2008). Seven types of forgetting. Memory Studies, 1(1), 59–71. Connerton, P. (2009). How modernity forgets. Cambridge University Press. google scholar
13. Davenport, T. H. ve Beck, J. C. (2001). The attention economy: Understanding the new currency of business. Harvard Business School Press. google scholar
14. Foucault, M. (2015). Biyopolitikanın doğuşu: Collège de France dersleri 1978-1979 (A. Tayla, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. google scholar
15. Fricker, M. (2007). Epistemic injustice: Power and the ethics of knowing. Oxford University Press. google scholar
16. Gluck, C. (1985). Japan’s modern myths: Ideology in the late Meiji period. Princeton University Press. google scholar
17. Göle, N. (2000). Melez desenler: İslam ve modernlik üzerine. Metis Yayınları. google scholar
18. Halbwachs, M. (2016). Hafızanın toplumsal çerçeveleri (B. Uçar, Çev.). Heretik Yayınları. Hallaq, W. B. (2019). Reforming modernity: Ethics and the new human in the philosophy of Abdurrahman Taha. Columbia University Press. google scholar
19. Hallaq, W. B. (2020). Şarkiyatçılığı yeniden düşünmek (Türkçe çev.). Ketebe Yayınları. Han, B.-C. (2019a). Yorgunluk toplumu (S. Yalçın, Çev.). Açılım Kitap. google scholar
20. Han, B.-C. (2019b). Psikopolitika: Neoliberalizm ve yeni iktidar teknikleri (H. Barışcan, Çev.). Metis Yayınları. google scholar
21. Han, B.-C. (2022). Ritüellerin yok oluşuna dair: Günümüzün bir topolojisi (Ç. Tanyeri, Çev.). İnka Kitap. google scholar
22. Karaköse, G. ve Stachowski, K. (2024). İstanbul’da halk dilbilimi: Diyalektal çeşitlilik algısı. BABUR Research, 3(2), 149–166. google scholar
23. Katz, S. (1996). Disciplining old age: The formation of gerontological knowledge. University Press of Virginia. google scholar
24. Kearney, R. (2004). On Paul Ricoeur: The owl of Minerva. Ashgate. google scholar
25. Lewis, G. (1999). The Turkish Language Reform: A Catastrophic Success. Oxford University Press. Mardin, Ş. (1991). Türk modernleşmesi: Makaleler 4. İletişim Yayınları. google scholar
26. Özyürek, E. (2007). Modernlik nostaljisi: Kemalizm, laiklik ve gündelik hayatta siyaset (F. B. Aydar, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi. google scholar
27. Ricoeur, P. (1992). Oneself as another (K. Blamey, Çev.). University of Chicago Press. google scholar
28. Ricoeur, P. (2007). Zaman ve anlatı 1: Zaman-olayörgüsü-üçlü mimesis (M. Rifat ve S. Rifat, Çev.). Yapı Kredi Yayınları. google scholar
29. Ricoeur, P. (2012). Hafıza, tarih, unutuş (M. E. Özcan, Çev.). Metis Yayınları. google scholar
30. Rose, N. (1999). Powers of freedom: Reframing political thought. Cambridge University Press. Serres, M. (2015). Thumbelina: The culture and technology of millennials (D. W. Smith, Çev.). Rowman & Littlefield. google scholar
31. Serres, M. (2024). Parazit (K. Kahveci, Çev.). Ketebe Yayınları. google scholar
32. Serres, M. ve Latour, B. (1995). Conversations on science, culture, and time (R. Lapidus, Çev.). University of Michigan Press. google scholar
33. Simon, H. A. (1971). Designing organizations for an information-rich world. M. Greenberger (Ed.), Computers, communications, and the public interest içinde (ss. 37–72). Johns Hopkins Press. google scholar
34. Toprak, Z. (2017). Türkiye’de yeni hayat: İnkılap ve travma 1908–1928. Doğan Kitap. google scholar
35. Üstel, F. (2004). ”Makbul vatandaş”ın peşinde: II. Meşrutiyet’ten bugüne vatandaşlık eğitimi. İletişim Yayınları. google scholar