Türkiye’de Yalnız Yaşayan Yaşlıların Sosyoekonomik Profilinde 10 Yıllık Dönüşüm: İBBS-2 Düzeyinde Karşılaştırmalı Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de 65 yaş ve üzeri yalnız yaşayan yaşlı nüfusun sosyoekonomik profilinde 2013 ve 2023 yılları arasında meydana gelen 10 yıllık dönüşümü İBBS-2 (26 alt bölge) düzeyinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması (GYKA) mikro veri setleri kullanılmış; demografik yapı, sağlık durumu, sosyal katılım, barınma imkânları ve gelir düzeyi göstergeleri betimsel ve mekânsal analiz teknikleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, yalnız yaşlı nüfusunun 10 yılda %48’in üzerinde artarak 2 milyona yaklaştığını ve bu nüfusun yaklaşık %75’ini kadınların oluşturduğunu göstermektedir. Yalnız yaşamanın temel nedeni eş kaybı (%83,8) olsa da genç-yaşlı grubunda boşanma ve hiç evlenmeme oranları artış eğilimindedir. Isınma ve konut fiziki koşullarında belirgin iyileşmeler sağlanmasına karşın, ev sahipliği oranları düşmüş (%78,8’den %69,5’e), kiracılık ve konut masraflarının getirdiği yük artmıştır. Tüm bölgelerde yalnız yaşlıların ortanca kişisel geliri asgari ücretin altında kalmaktadır. Yalnız yaşlıların %71’inden fazlası kronik hastalıklar nedeniyle günlük yaşamında kısıtlılık yaşamakta, büyükşehirlerde ve afet bölgelerinde kırılganlık derinleşmektedir. Sonuçlar, yalnız yaşlılığın bölgesel dinamiklere duyarlı, gelir güvencesi ve evde bakım odaklı bütüncül sosyal politikalarla ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• yalnız yaşayan yaşlılar
• sosyoekonomik profil
• İBBS-2
• bölgesel eşitsizlikler
• yaşlılık politikaları

Kaynakça

1. Akbayrak, E. ve Aysan, U. (2022). Yaşlı perspektifiyle yerinde ve başarılı yaşlanma. Sosyal Politika google scholar Çalışmaları Dergisi, 22(55), 399–427. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1053840 google scholar
2. Akhter-Khan, S. C., Wongfu, C., Aein, N. M. P., Lu, B., Prina, M., Suwannaporn, S., Mayston, google scholar R., & Wai, K. M. (2025). The feasibility of using photovoice as a loneliness intervention with google scholar older Myanmar migrants. Annals of the New York Academy of Sciences, 1544, 65–77. https:// google scholar doi.org/10.1111/nyas.15270 google scholar
3. Arıcıoğlu, A. (2022). Psychological needs in older women living alone and healthy psychological google scholar aging. Jass Studies - The Journal of Academic Social Science Studies, 15(91), 39-55. http:// google scholar dx.doi.org/10.29228/JASSS.62922 google scholar
4. Arun, Ö. ve Karademir Arun, B. (2011). Türkiye’de yaşlı kadının en büyük sorunu: Dulluk. Gaziantep google scholar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(4), 1515–1527. google scholar
5. Barbosa Neves, B., & Petersen, A. (2025). The social stigma of loneliness: A sociological approach google scholar to understanding the experiences of older people. The Sociological Review, 73(2), google scholar 362–383. https://doi.org/10.1177/00380261231212100 google scholar
6. Burholt, V., & Scharf, T. (2014). Poor health and loneliness in later life: The role of depressive google scholar symptoms, social resources, and rural environments. The Journals of Gerontology, Series B: google scholar Psychological Sciences and Social Sciences, 69(2), 311–324. https://doi.org/10.1093/geronb/ google scholar gbt121 google scholar
7. Chen, R., Zhang, K., Cui, L., Chen, S., & Feng, N. (2025). Lonely older adults in the era of social google scholar media: A meta-analytic review. The Journals of Gerontology, Series B: Psychological Sciences google scholar and Social Sciences, 80(7), gbaf080. https://doi.org/10.1093/geronb/gbaf080 google scholar
8. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2025). Çalışma Genel Müdürlüğü yıllar itibarıyla günlük google scholar ve aylık asgari ücretler. https://www.csgb.gov.tr/Media/he5d3y21/asgari-%C3%BCcret-yillar. google scholar pdf google scholar

9. Garattini, L., Nobili, A., & Mannucci, P. M. (2025). Loneliness among older adults in Europe: google scholar Time to integrate health and social care. Internal and Emergency Medicine, 20, 639–642. google scholar https://doi.org/10.1007/s11739-025-03924-4 google scholar
10. GAZBİR. (2023). 2023 Yılı doğal gaz dağıtım raporu. https://www.gazbir.org.tr/yayinlar/yillikraporlar/ google scholar Gençtürk, Z. (2021a). Değişen statü ve roller bağlamında yaşlılıkta sosyal uyum. G. Korkut (Ed.), google scholar Sağlık, sosyal ve ekonomik yönleriyle yaşlılık içinde (s. 79–104). Ekin Basım Yayın. google scholar
11. Gençtürk, Z. (2021b). Yaşlılık dönemi sosyal gereksinimleri bağlamında sosyal izolasyon ve google scholar yalnızlık. G. Korkut (Ed.), Sağlık, sosyal ve ekonomik yönleriyle yaşlılık içinde (s. 105–130). google scholar Ekin Basım Yayın. google scholar
12. Gökçe Kutsal, Y. (2016). Sağlık ve yaşlılık. H. Ceylan (Ed.), Yaşlılık sosyolojisi içinde (s. 61–76). google scholar Nobel Akademik Yayıncılık. google scholar
13. Görgün-Baran, A. (2016). Yaşlılıkta sosyal izolasyon ve yalnızlık. H. Ceylan (Ed.), Yaşlılık sosyolojisi google scholar içinde (s. 76–97). Nobel Akademik Yayıncılık. google scholar
14. Gürdal, F. Y. (2024). Yalnızlık ve sosyal izolasyonun yaşlı bireyler üzerindeki etkileri: Bir vaka google scholar çalışması. Senectus, 2(2), 225–241. https://dx.doi.org/10.26650/senectus.2024.2.2.0034 google scholar
15. Hauger, B., Martinsen, R., Hestad, K., & Ødbehr, S. (2025). Nurses’ perspectives on clinical competence google scholar to identify loneliness and depression in older people in home care: A qualitative study. google scholar
16. BMC Health Services Research, 25, 370. https://doi.org/10.1186/s12913-025-12428-y google scholar Kalınkara, V. (2016). Nüfus yaşlanması ve toplumsal boyutları. H. Ceylan (Ed.), Yaşlılık sosyolojisi google scholar içinde (s. 21–40). Nobel Akademik Yayıncılık. google scholar
17. Karakaya, C. ve Işıkhan, V. (2023). Yaşlı bireylerin sosyal dışlanma durumlarının ve sosyal google scholar problem çözme becerilerinin değerlendirilmesi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 21, 89–109. google scholar https://doi.org/10.46218/tshd.1213310 google scholar
18. Oktar, M. N. (2025). Evde yalnız yaşayan yaşlı bireylerin deneyimleri sosyal hizmet bağlamında google scholar bir değerlendirme. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 25(67), 310–344. https://doi. google scholar org/10.21560/spcd.vi.1563712 google scholar
19. Öğütle, V. S. ve Sevlü, H. (2023). Zorunlu göçmenlik ve Covid-19: Gaziantep’te yalnız yaşayan google scholar yaşlı kadınlar. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(2), 687–702. https://doi. google scholar org/10.32600/huefd.1174504 google scholar
20. Perlman, D., & Peplau, L. A. (1981). Toward a social psychology of loneliness. In S. W. Duck & google scholar R. Gilmour (Eds.), Personal relationships in disorder (pp. 31–56). Academic Press. google scholar
21. Salari, N., Najafi, H., Rasoulpoor, S., Canbary, Z., Heidarian, P., & Mohammadi, M. (2025). The google scholar global prevalence and associated factors of loneliness in older adults: A systematic review google scholar and meta-analysis. Humanities and Social Sciences Communications, 12, 985. https://doi. google scholar org/10.1057/s41599-025-05304-x google scholar
22. Seyyar, A. ve Oğlak, S. (2005). Almanya ve Japonya’da bakım sigortası uygulamaları (Mukayeseli google scholar bir değerlendirme). İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 55(1), 735–757. google scholar
23. Smith, G. D., Pau, M., Lau, C. K. Y., Ho, K., & Watson, R. (2025). The relationship between google scholar loneliness, psychological resilience and depression in community based older people in Hong google scholar Kong: A cross-sectional survey design study. Australasian Journal of Ageing, 44:e70083. google scholar https://doi.org/10.1111/ajag.70083 google scholar
24. Sönmez Öğütle, F., Sevlü, H. ve Sarımuratoğlu, D. (2022). Yalnız yaşayan yaşlı kadınların pandemi google scholar deneyimleri üzerine niteliksel bir araştırma: Öngörülemeyenler, zorluklar, stratejiler. Sosyoloji google scholar Araştırmaları Dergisi, 25(1), 59–70. https://doi.org/10.18490/sosars.1090610 google scholar
25. Sönmez-Öğütle, F. (2024). Zonguldak’ta yalnız yaşayan yaşlı kadınların pandemi deneyimleri: google scholar Yapısal yaşlı yalnızlığının Covid-19’la katmerlenmesi. Kent Araştırmaları Dergisi, 46(16), google scholar 2683–2710. https://doi.org/10.31198/idealkent.1579747 google scholar
26. Streib, G. F. (1962). Review: Growing old: The process of disengagement (Elaine Cumming, google scholar William E. Henry & Talcott Parsons). American Sociological Review, 27(4), 561–562. google scholar
27. Szymańska, A. (2024). How do OECD countries differ in population ageing and the situation of people google scholar aged 65 and older? Evidence using cluster analysis. Social Policy & Administration, 1–28. https://doi. google scholar org/10.1111/spol.13050 google scholar
28. Toplum Çalışmaları Enstitüsü. (2026, 6 Şubat). 6 Şubat depremlerinin nüfus üzerindeki etkisi ve göç hareketleri. google scholar https://www.toplum.org.tr/6-subat-depremlerinin-nufus-uzerindeki-etkisi-ve-goc-hareketleri/ google scholar
29. Townsend, P. (1973). Isolation and loneliness in the aged. R. S. Weiss (Ed.), In Loneliness: The experience google scholar of emotional and social isolation (pp. 175-188). The MIT Press. google scholar
30. TRT Haber. (2023, 22 Nisan). Depremde can kaybı 50 bin 783. https://www.trthaber.com/haber/gundem/ google scholar depremde-can-kaybi-50-bin-783-762132.html google scholar
31. Tufan, İ. (2001). Yaşlanan dünyada bir delikanlı: Türkiye. Toplum ve Sosyal Hizmet, 12(3), 27–49. google scholar
32. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2014a). Gelir ve yaşam koşulları araştırması (kesit) mikro veri seti google scholar kılavuzu. TÜİK. google scholar
33. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2014b). Gelir ve yaşam koşulları araştırması (kesit) mikro veri seti. google scholar TÜİK. google scholar
34. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2024a). Gelir ve yaşam koşulları araştırması (kesit) mikro veri seti google scholar kılavuzu. TÜİK. google scholar
35. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2024b). Gelir ve yaşam koşulları araştırması (kesit) mikro veri seti. google scholar TÜİK. google scholar
36. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2026a). Haber bülteni: Doğum istatistikleri, 2025. https://veriportali. google scholar tuik.gov.tr/tr/press/58018 google scholar
37. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2026b). Haber bülteni: Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, google scholar 2025. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/53899 google scholar
38. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2026c). Haber bülteni: İstatistiklerle aile, 2025. https://veriportali. google scholar tuik.gov.tr/tr/press/58137 google scholar
39. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2026d). Ölüm ve ölüm nedeni istatistikleri, il ve yaş grubuna göre google scholar ölümler 2009-2025. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/statistical-themes google scholar
40. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2026e). Ölüm ve ölüm nedeni istatistikleri, ölüm nedeni ve cinsiyete google scholar göre ölümler 2018-2025. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/statistical-themes google scholar
41. United Nations [UN]. (2024). World population prospects 2024: Summary of results (UN DESA/ google scholar POP/2024/TR/NO. 9). United Nations. google scholar
42. United Nations Population Fund [UNFPA]. (2024). Ageing. https://www.unfpa.org/ageing google scholar Uygun, M. Ö. ve Kahraman, F. (2025). Yalnız yaşayan yaşlı kadınların gündelik yaşamda başa çıkma google scholar stratejileri: Çorum üzerine nitel bir araştırma. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi (YSAD), 18(2), google scholar 84–106. https://doi.org./10.46414/yasad.1804206 google scholar
43. Victor, C. R., & Bowling, A. (2012). A longitudinal analysis of loneliness among older people in Great google scholar Britain. The Journal of Psychology, 146(3), 313–331. http://dx.doi.org/10.1080/00223980.2011.609 google scholar 572 google scholar
44. Weiss, R. S. (1973). Loneliness: The experience of emotional and social isolation. The MIT Press. google scholar
45. Yeung, D., Jiang, D., Warner, L. M., Choi, N. G., Ho, R. T. H., Kwok, J. Y. Y., & Chou, K. L. (2025). google scholar The effects of volunteering on loneliness among lonely older adults: The HEAL-HOA dual randomised google scholar controlled trial. The Lancet Healthy Longevity, 6, 100664. https://doi.org/10.1016/j. google scholar lanhl.2024.100664 google scholar