Yaşlı Yalnızlığı Çalışmaları Üzerine Metateorik Bir Gözlem
Öz
Bu çalışma, yaşlı yalnızlığı literatürünü, nesnesini doğrudan açıklayan homojen bir bilgi birikimi olarak değil, yaşlılık ve yalnızlığı belirli kategoriler, özne tasarımları ve biyopolitik hizalanmalar aracılığıyla kuran bir tipleştirme alanı olarak dikkate almaktadır. Çalışmada kullanılan metateorik gözlem yaklaşımı; literatürdeki tipleştirme rejimlerini metodolojik inşa, teorik varsayımlar ve normatif ufuk olmak üzere üç düzeyde izlemektedir. İlk düzey, yalnızlığın ölçekler, sınıflandırmalar ve standartlaştırılmış göstergeler aracılığıyla nasıl ölçülebilir bir araştırma nesnesine dönüştürüldüğünü; ikinci düzey, bu ölçümlerin arkasındaki yaşlı özne ve faillik tasarımlarını; üçüncü düzey ise olgusal tanımların bakım, aktif yaşlanma, sosyal katılım, güvenlik ve müdahale gibi normatif hedeflerle nasıl eklemlendiğini sorgulamaktadır. Gözlem, farklı yaklaşımların yalnızlığı azaltma ve yaşlıların esenliğini koruma gibi ortak iyi niyetlere rağmen, birbirinden ayrışan hatta çatışan metodolojik, teorik ve politik sonuçlar üretebildiğini göstermektedir. Bu gerilim, tipleştirmelerin yalnızca fenomenin görünürlüğünü düzenlemediğini; aynı zamanda belirli yaşlı nüfuslarını, risk gruplarını ve sorumluluk biçimlerini üretebildiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, yaşlı yalnızlığı araştırmalarında temel meselenin tek bir açıklama veya müdahale modelini üstün kılmak değil, kullanılan kategorilerin kurucu sınırlarını ve niyet edilmemiş sonuçlarını metateorik olarak görünür kılmak olduğunu savunmaktadır. Bu nedenle çalışma, ölçüm doğruluğu kadar kavramsal geçerlik, özne failliği ve olgu-norm eklemlenmelerinin refleksif biçimde sorgulanmasını önermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Archer, R. (2024). Retiring Popper: Critical realism, falsificationism, and the crisis of replication. google scholar Theory & Psychology, 34(5), 561–584. https://doi.org/10.1177/09593543241250079 google scholar
- Arun, Ö. (2018). Türkiye’de yaşlanma çalışmaları: Dün, bugün, yarın. Mediterranean Journal of google scholar Humanities, 8(2), 41–61. https://doi.org/10.13114/MJH.2018.409 google scholar
- Barreto, M., Victor, C., Hammond, C., Eccles, A., Richins, M. T., & Qualter, P. (2021). Loneliness google scholar around the world: Age, gender, and cultural differences in loneliness. Personality and Individual google scholar Differences, 169, 110066. https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.110066 google scholar
- Beck, E. D., & Jackson, J. J. (2022). Personalized prediction of behaviors and experiences: An google scholar idiographic person–situation test. Psychological Science, 33(10), 1767–1782. https://doi. google scholar org/10.1177/09567976221093307 google scholar
- Bengtson, V. L., Burgess, E. O., & Parrott, T. M. (1997). Theory, explanation, and a third generation google scholar of theoretical development in social gerontology. The Journals of Gerontology: Series google scholar B, Psychological Sciences and Social Sciences, 52B(2), S72–S88. https://doi.org/10.1093/ google scholar geronb/52B.2.S72 google scholar
- Bilici, M. V. (2026). Dilsel merkez-dışılaştırma, anlatısal kimlik ve yaşlılığın toplumsal konumu: google scholar Türk modernleşmesi üzerinden kuramsal bir tartışma. Senectus, 4(1), 65–98. https://doi. google scholar org/10.26650/senectus.2026.4.1.1145 google scholar
- Blumer, H. (1954). What is wrong with social theory? American Sociological Review, 19(1), 3–10. google scholar https://doi.org/10.2307/2088165 google scholar
- Borsboom, D., Mellenbergh, G. J., & van Heerden, J. (2003). The theoretical status of latent variables. google scholar Psychological Review, 110(2), 203–219. https://doi.org/10.1037/0033-295X.110.2.203 google scholar
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Yaşlılık Sosyolojisi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
2 Kasım 2026
Gönderilme Tarihi
24 Temmuz 2026
Kabul Tarihi
14 Eylül 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 4 Sayı: 2