Senectus: Yaşlılık ve Yaşlanma Dergisi, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi ile Darülaceze Vakfı iş birliğiyle yayımlanan, hakemli ve açık erişimli uluslararası bir akademik dergidir. Dergi, yaşlanma süreci ve ileri yaş deneyimlerine dair teorik ve uygulamalı çalışmaları disiplinler arası bir bakış açısıyla kamuoyuna sunmayı amaçlamaktadır.

Eylül 2026 sayısında “Yaşlılık ve Yalnızlık” temalı bir özel sayı yayımlanacaktır. Bu özel sayı, 21. yüzyılın en önemli psikososyal sorunlarından biri olarak kabul edilen yaşlı yalnızlığını farklı disiplinlerin perspektifinden ele alan özgün araştırma makalelerine yer vermeyi amaçlamaktadır.

Yaşlılıkta yalnızlık, sosyal gerontolojinin kurucu tartışmalarından biri olarak yarım yüzyılı aşkın bir akademik geleneğe sahiptir. Weiss’ın (1973) öncü tipolojisi, yalnızlığı “duygusal yalnızlık” (yakın bağlanım figürünün yokluğu) ve “sosyal yalnızlık” (toplumsal ağa entegrasyon eksikliği) olarak iki boyutlu kavramsallaştırmış; bu ayrım, günümüzde de ölçek geliştirme ve müdahale tasarımının teorik temelini oluşturmaktadır. Cumming ve Henry’nin (1961) “geri çekilme kuramı” yaşlıların toplumsal katılımdan giderek uzaklaşmasını “doğal” bir süreç olarak betimlerken, Havighurst’ın (1961) “etkinlik kuramı” tam tersini savunarak sosyal katılımın yaşam doyumunun belirleyici değişkeni olduğunu ileri sürmüştür. Bu iki karşıt perspektif arasındaki gerilim, yaşlılıkta yalnızlığın kaçınılmaz mı yoksa önlenebilir mi olduğuna dair tartışmayı bugün de canlı tutmaktadır.

Peplau ve Perlman’ın (1982) bilişsel modelı, yalnızlığı bireyin arzuladığı ve sahip olduğu sosyal ilişkiler arasındaki “uyumsuzluk” olarak tanımlamaktadır. Bu perspektif, yalnızlığın nesnel sosyal izolasyondan ayrılması gerektiğini göstermiş ve Victor ile arkadaşlarının (2005, 2020) uzunlamasına çalışmaları, bu iki olgunun örtüşmekle birlikte ayrı yapılar olduğunu kanıtlamıştır. Burholt ve Scharf (2014) ise yaşlı yalnızlığını “sosyal dışlanma” (social exclusion) çerçevesinde ele alarak, yalnızlığın salt bireysel bir duygu değil, ekonomik, mekansal ve kültürel eşitsizliklerin bir sonucu olduğunu ortaya koymuştur.

Dünya Sağlık Örgütü’nün 2021 yılında yalnızlığı “günümüzün acil halk sağlığı sorunlarından biri” ilan etmesi ve BM’nin 2024’te “Bağlantısızlık Komisyonu” raporunu yayımlaması, meselenin küresel politika gündemine taşındığını göstermektedir. Meta-analizler, kronik yalnızlığın mortalite riskini günde 15 sigara içmeye eşdeğer düzeyde artırdığını (Holt-Lunstad vd., 2015), Alzheimer ve kardiyovasküler hastalıklarla güçlü ilişki taşıdığını (Cacioppo ve Cacioppo, 2018) ortaya koymaktadır. Türkiye'de 65 yaş ve üzeri nüfusun oranı 2025 yılında %11,1'e yükselmiş, tek kişilik hanehalkı oranı %20,5'e ulaşmıştır. Bu demografik tablo, yalnızlığı yalnızca bireysel bir duygu olmaktan çıkarıp yapısal bir sosyal politika meselesine dönüştürmektedir.

Bununla birlikte, mevcut literatür ağırlıklı olarak Kuzey Avrupa ve Anglo-Sakson toplumlarının deneyimleri üzerine inşa edilmiştir. Akdeniz, Orta Doğu ve Asya toplumlarında aile yapılarının, kuşaklararası dayanışmanın ve toplulukçu değerlerin yalnızlık deneyimini nasıl biçimlendirdiği henüz yeterince araştırılmamıştır. Türkiye, hızlı kentsel dönüşüm, iç göç ve aile yapısındaki çözülmenin yaşlı yalnızlığı üzerindeki etkilerini incelemek için özgün bir alan niteliğindedir. Bu özel sayı, yaşlı yalnızlığını farklı disiplinler ve coğrafyalardan gelen bakış açılarıyla ele alarak literatürdeki bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.

Aşağıdaki konuları kapsayan, ancak bunlarla sınırlı olmayan makaleler beklenmektedir:

•  Yaşlılıkta yalnızlığın kavramsal ve kuramsal çerçeveleri

•  Yalnızlık ölçümü: metodolojik yaklaşımlar, ölçek geliştirme ve uyarlama çalışmaları

•  Sosyal izolasyon ve yalnızlığın sağlık sonuçları (depresyon, bilişsel gerileme, mortalite)

•  Mekansal analiz ve coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ile yalnızlığın haritalanması

•  Kırsal ve kentsel alanlarda yaşlı yalnızlığının karşılaştırmalı analizi

•  Dijital dışlanma ve teknoloji kullanımının yaşlı yalnızlığına etkisi

•  Kurumsallaşmış bakım ortamlarında (huzurevi, bakımevi) yalnızlık deneyimleri

•  Kuşaklararası ilişkiler ve yaşlı yalnızlığı

•  Yaşlı yalnızlığıyla mücadelede sosyal politika modelleri ve müdahale programları

•  Toplumsal cinsiyet, göç ve etnisite bağlamında yaşlı yalnızlığı

•  Pandemi, afet ve kriz dönemlerinde yaşlı yalnızlığı

•  Araştırma makaleleri (nicel, nitel veya karma yöntem)

•  Derleme makaleler (sistematik derleme, meta-analiz, kavramsal çerçeve)

•  Vaka analizi ve araştırma notları

•  Kitap incelemeleri (ilgili temel eserlere yönelik)

Makaleler Türkçe veya İngilizce olarak gönderilebilir. Tüm gönderimler Senectus dergisinin yazım kurallarına uygun şekilde hazırlanmalı ve İstanbul Üniversitesi Makale Takip Sistemi üzerinden sisteme yüklenmelidir. Makalelerde APA 7 atıf formatı esas alınmaktadır. Dergi, Elmas Açık Erişim politikası uygulamakta olup yazarından yayım ücreti (APC) talep etmemektedir.

Gönderim adresi: https://editorial.istanbul.edu.tr/

İletişim: senectus@istanbul.edu.tr

Senectus, yaşlanma sürecine dair disiplinler arası diyaloğu güçlendirmeyi amaçlar.

Senectus aims to strengthen interdisciplinary dialogue on the aging process.