Avrupa Ortaçağ Kırsal-Kentsel Yaşamında Cadılık Olgusunun Yaşlı Kadınlar Bağlamında Değerlendirilmesi

Bu çalışmada Ortaçağ Avrupa dünyasında derin izler bırakmış, cadılık olgusunu biçimlendirmiş ayrımcı fikirler, ilerleyen süreçlerde gerçekleşen cadılık yargılamaları, kadının Ortaçağ’a özgü kent yaşamında yaşlanması ve ona yönelik bakış açısı bağlamında incelenmiştir. Sapkınlıklardan, krizlerden sorumlu addedilerek “cadılık” ile etiketlenen, yaşlılıkları ve kötülükleriyle yer edip temsil edildikleri masallardaki yaşlı kadınlar için kentler, onları gözetim altında tutan stereotiplerle yaşamlarına süreğen bir korku salarak hapishaneler gibi hissettirdikleri ölçüde -hayatta kalabilmek adına- büyücülük pelerini taktıkları savunma hatlarına dönüşebilmektedir. “Yaşlı bir kadın için büyücü olarak bilinmek son savunma hattı olabilir” (Eco, 2023). Ortaçağ dönemi cadılık olgusuna ilişkin literatür taraması yapılarak verilere ulaşılan konu, insandışılaştırılarak ötekileştirilen yaşlı kadınların günah keçisi olarak etiketlendikleri çok yönlü bir mesele olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla sosyo-politik-ekonomik-kültürel yanları mevcuttur. Cadılık fenomeniyle eşleştirilen kadınların şeytanla girdikleri varsayılan ilişki, efendi-köle ilişkisi bağlamında incelendiğinde Hıristiyanlık inancındaki günahkarlık olgusu ve kadınların kötülüğe eğilimli oldukları ön kabulü, dönemin kadınlarının toplumsal konumlarını anlaşılır kılmaktadır. Prometheus’un insanlık için çaldığı, uğruna Zeus tarafından ağır bir şekilde cezalandırıldığı ateş, dönemin egemen güçlerince hem yapımın hem yıkımın sembolü olmuştur. Cadılık olgusu ve yargılamaları bu perspektiften ele alındığında, insanlıktan şeytanla iş birliği yapması sonucu çıkmış cadı kadınların etiketlenmeleri, ötekileştirilmeleri, dışlanmaları, yargılanmaları ve yakılmaları meşrulaştırılmıştır. Etiketleme Kuramı açısından konu değerlendirildiğinde, “cadılık” ile eşleştirilen yaşlı kadınların üzerinde oluşan Pygmalion Etkisi aynı şekilde bu travmatize döngüyü sürdürerek kriz yaratan bir faktör ve ekonomik, dinsel, toplumsal köklere sahip kitlesel bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır.