General Assessments and Proposed Solutions for the Structural and Economic Problems of Turkish Foreign Trade

Öz

Foreign trade activities constitute extremely important activities for the development of country economies. This importance of foreign trade activities stems from the fact that it is a commercial activity that aims to earn foreign currency for the country. In addition, foreign trade activities are extremely important in terms of providing goods, services and production factors that are not available in the country. Because raw materials and intermediate goods are needed to carry out production, if these production factors are not available in the country, it is a necessity to procure them from abroad. In addition, changes in consumption habits in a country over time also make foreign trade activities important. Some difficulties are encountered while carrying out foreign trade activities, which are so important for the country's economy. It is possible to list some of these difficulties as trained personnel and language problems, excessive increases in production costs, transportation, storage and distribution costs, the existence of an intense competitive environment, export controls and import quotas. In addition to these problems, exchange rate volatilities arising from both national economic instability and global factors constitute another important problem in foreign trade activities. These problems cause foreign trade activities to be carried out at a limited level. For this reason, it is of great importance to make facilitating legal regulations and take necessary economic measures in the context of producing some solutions to the problems in question. With this prepared study, the problems faced by Turkish foreign trade will be emphasized and information will be given about the regulations and practices that need to be made to overcome these problems.

Anahtar Kelimeler

• Foreign Trade
• Türkiye
• Regulations
• Problems

Türk Dış Ticaretinin Yapısal ve Ekonomik Sorunlarına İlişkin Genel Değerlendirmeler ve Çözüm Önerileri

Öz

Dış ticaret faaliyetleri ülke ekonomilerinin gelişimi için son derece önemli faaliyetleri oluşturmaktadır. Dış ticaret faaliyetlerinin bu önemi ülkeye döviz kazandırıcı niyetlikte bir ticari faaliyet olmasından kaynaklanmaktadır. Buna ilaveten dış ticaret faaliyetleri, ülkede mevcut olmayan mal ve hizmetler ile üretim faktörlerinin temini açısından da son derece önemlidir. Zira üretimin gerçekleştirilebilmesi için hammadde ve ara mallarına ihtiyaç duyulmaktadır ki, bu üretim faktörlerinin ülkede bulunmaması durumunda yurtdışından temini bir zorunluluk arz etmektedir. Ayrıca bir ülkede zaman içinde tüketim alışkanlıklarında meydana gelen değişiklikler de yine dış ticaret faaliyetlerini önemli hale getirmektedir. Ülke ekonomisi için bu denli önemli olan dış ticaret faaliyetleri gerçekleştirilirken birtakım zorluluklarla karşılaşılmaktadır. Bu zorluklardan bazılarını yetişmiş eleman ve dil sorunu, üretim maliyetlerindeki aşırı yükselişler, taşıma, depolama ve dağıtım maliyetleri, yoğun rekabet ortamının varlığı, ihracat kontrolleri ve ithalat kotaları şeklinde sıralamak mümkündür. Bu sorunlara ilaveten hem ulusal düzeyde ekonomik istikrarsızlıkların ve hem de küresel faktörlerin etkisi ile ortaya çıkan döviz kuru oynaklıkları dış ticaret faaliyetlerinin önündeki önemli sorunlardan bir diğerini oluşturmaktadır. Bu sorunlar dış ticaret faaliyetlerinin sınırlı düzeyde gerçekleşmesine neden olmaktadır. Bu nedenle de söz konusu sorunlara yönelik birtakım çözümlerin üretilmesi bağlamında kolaylaştırıcı yasal düzenlemelerin yapılması ve iktisadi açıdan gerekli tedbirlerin alınması büyük bir önem arz etmektedir. Hazırlanmış olan bu çalışma ile Türk dış ticaretinin karşı karşıya olduğu sorunlar üzerinde durulacak ve bu sorunların üstesinden gelmek için yapılması gereken düzenlemeler ile yapılması gereken uygulamalar hakkında bilgileri verilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Dış Ticaret,
• Türkiye,
• Düzenlemeler,
• Sorunlar,

Kaynakça

1. Acaravcı, A., & Dağlı, Ö. (2021). The effects of exchange rate volatility on Turkish foreign trade. International Journal of Economics and Innovation, 7(2), 213–232. https://doi.org/10.20979/ueyd.972981
2. Akcan, A. T., & Metin, İ. (2022). Türkiye’de dış ticaret ve işsizlik arasındaki ilişki üzerine ampirik bir analiz: İstihdam üzerine notlar ve ekonomik etkileri. In Y. Üçler Telli (Ed.), İstihdam üzerine notlar ve ekonomik etkileri (pp. 23–32). Eğitim Yayınevi.
3. Aksöz Yılmaz, H. (2021). Panel data model analysis on the relationship between export and employment: The case of OECD countries. Journal of Economic Policy Researches, 8(2), 115–139. https://doi.org/10.26650/JEPR.880876
4. Alparslan, N., & Ökte, M. K. S. (2023). The sectoral impacts of foreign trade policies on product diversification in exports in Turkey: A historical analysis (pp. 297–311). In A. İncekara & S. A. Oktar (Eds.), The Turkish economy in the 100th year of the Republic. Istanbul University.
5. Atay, M. (2014). Türkiye’de KOBİ’lerin bankalarla yaşadığı finansal sorunlar ve çözüm önerileri. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 3(6), 1–7. https://dergipark.org.tr/en/pub/marufacd/article/4578
6. Atayeter, C., & Erol, A. (2011). Türkiye’de uygulanmakta olan ihracat teşvikleri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 1–26. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ksuiibf/article/125862
7. Bahar, O. (2005). Türkiye ekonomisinde 1980 öncesi sanayileşme politikaları. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 3(4), 64–90. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yead/article/234618
8. Bayraç, H. N., & Doğan, E. (2018). Teknoloji yoksulluğu ve Türkiye’de ihracatın ithalata olan bağımlılığı. International Journal of Social Inquiry, 11(1), 17–42. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijsi/article/438219

9. Bozdağlıoğlu, E., & Keşir, B. (2022). Lojistik sektörünün Türkiye’nin dış ticareti üzerindeki etkisi. Journal of Business and Economics Studies, 10(1), 1–17. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iicder/article/1013153
10. Can, G., & Kılıç, C. (2021). Döviz kurunun dış ticaret üzerindeki etkisi: BRICS-T ülkeleri için panel veri analizi. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 16(2), 48–59. https://dergipark.org.tr/tr/pub/girkal/article/1003994
11. Cora, Ç. R., & Uncuoğlu Yolcu, İ. (2022). Dijitalleşmenin dış ticaret üzerindeki etkisi ve kâğıtsız dış ticaret. Atlas Journal, 8(47), 2597–2610. https://atlasjournal.net/index.php/atlas/article/view/502
12. Çakmak, M. D. (2023). Uluslararası ticaret üzerindeki kısıtlamalar ve ekonomi üzerindeki etkileri. The Journal of Academic Social Science Studies, 16(94), 339–346. https://doi.org/10.29228/JASSS.68044
13. Çalışkan, A. (2023). Türkiye’nin 1960 sonrası sanayileşme stratejilerinin dış ticaret üzerindeki etkisi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 7(1), 67–83. https://dergipark.org.tr/tr/pub/makuubd/article/1136766
14. Elitaş, B. L., & Şeker, A. (2017). Türkiye’de dış ticarette tarife dışı önlemlerin rolü: Türk tekstil sektörü üzerine bir inceleme. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (74), 51–74. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mufad/article/396859
15. Gök, V. (2020). Dış ticarette yeni gündem: İhracat kontrolleri. KPMG Vergi. https://kpmgvergi.com/blog/dis-ticarette-yeni-gundem-ihracat-kontrolleri/162
16. Gültekin, S. (2011). Küreselleşme çağında dış ticarette rekabet için kümelenme stratejisi: Türkiye’nin tarım kümelenmesi gerekliliği. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (22), 29–40. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kosbed/article/271176
17. Özman, H. (2024). İktisadi büyümede küresel ticaret ağlarının önemi: Özbekistan örneği. In A. A. Abdukaharovich (Ed.), Innovative approaches in study of the language, literature, translation, tourism and cultural heritage on the Silk Road: Proceedings of the International Scientific and Practical Conference (May 3–4, 2024) (pp. 111–121). Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.11099079
18. Kahraman, T. (2022). 2000 yılı öncesi Türkiye’deki dış ticaret işletmelerinin finansal ve muhasebe sorunlarına genel bir bakış. Özgür Publications. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub26
19. Kelly, R. C., & Logan, M. (2026). Key influences on a country’s balance of trade. Investopedia. https://www.investopedia.com/ask/answers/041615/which-factors-can-influence-countrys-balance-trade.asp
20. Ketboğa, M. (2019). Türkiye’de dış ticaret açığı sorunun nedenleri ve katma değeri düşük ürün ihracatının dış ticaret açığı içindeki yeri ve çözüm önerileri. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 9(2), 209–224. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/910260
21. Ketboğa, M., & Danacı, M. C. (2019). Türkiye’nin dış ticaretindeki yapısal sorunlar ve bu sorunların dış ticaret firmalarının faaliyetlerine etkisi: Malatya örneği. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(18), 249–267. https://dergipark.org.tr/tr/pub/duiibfd/article/595468
22. Koca, M. (2021). Lojistik sektörünün dış ticaret gelişimi üzerine etkisinin incelenmesi: Türkiye örneği. Mersin Üniversitesi Denizcilik ve Lojistik Araştırmaları Dergisi, 3(1), 40–62. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1770971
23. Kopuk, E., & Meçik, O. (2022). Türkiye’nin dış ticaretinde Türk lirasının değer kaybının etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 13(34), 551–565. https://doi.org/10.21076/vizyoner.990721
24. Kutlu, E., & Başar, B. (2006). İhracatta taşıma maliyetleri. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (31), 102–111. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mufad/article/395426
25. Orkunoğlu Şahin, I. F. (2022). Türkiye’nin dış ticaret gelişiminin 1980–2021 döneminde incelenmesi. Gümrük ve Ticaret Dergisi, 9(27), 82–99. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gumrukticaretdergisi/article/1078322
26. Şahin, B. D., & Özüdoğru, H. (2019). KOBİ’lerde üretim ve pazarlama sorunları: Ostim örneği. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(1), 320–333. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.19.03.1008
27. Şahin, D. (2018). Türkiye’de dış ticaret ve enflasyon arasındaki ilişkinin analizi. Bartın University Journal of Faculty of Economics and Administrative Sciences, 9(18), 125–146. https://dergipark.org.tr/en/pub/bartiniibf/article/458980
28. Tüzen, Z. (2024). Turkey’s energy geopolitics and energy security. In S. Zengin & G. Köse (Eds.), 8th International Middle East Symposium: The Middle East in a spiral of expectations and uncertainties (October 24–26). Istanbul Gelişim University Press.
29. Vural, H. (2022). Avrupa Birliği ile ticarette tarım ürünlerimizin fırsatları ve ihracatta yapılan işlemler. Balkan and Near Eastern Journal of Social Sciences, 8(Special Issue), 302–307. https://www.ibaness.org/bnejss/2022_08_special_issue/37_Vural.pdf
30. Yaşar, E., & Akalin, G. (2021). İhracat ürün çeşitlendirmesi ihracat performansını etkilemekte midir? Türkiye örneği. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 20(2), 493–505. https://doi.org/10.21547/jss.882615
31. Yılmaz, Ö., & Albayrak, M. (2023). Türkiye’de dış ticaretin ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin ampirik analizi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (38), 89–108. https://dergipark.org.tr/en/pub/ulikidince/article/1144391