SEKTÖREL ENERJİ ŞOKLARININ GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILAYA ETKİSİ: TÜRKİYE’DEN AMPİRİK KANITLAR

Enerji, ülkelerin hem üretimlerini hem de tüketimlerini gerçekleştirebilmeleri için ihtiyaç duydukları önemli bir kaynaktır. Ancak, aynı zamanda kıt bir kaynaktır ve dünya üzerinde dengesiz bir dağılıma sahiptir. Bu durum bazı ülkelerin enerji üreten ve bazı ülkelerin de enerji tüketen ülke konumunda olmalarına yol açmaktadır. Türkiye, yenilenebilir enerji kaynakları açısından zengin, ancak fosil türevli enerji kaynakları açısından ise fakir bir ülkedir. Bu durum ülkeyi, enerji açısından hem dışa bağımlı hale getirmekte hem de enerji kullanımında yaşanacak olası şoklara karşı daha hassas ve kırılgan olmasına yol açmaktadır. Bu nedenle ele alınan çalışmanın amacı, Türkiye özelinde sektörel enerji tüketiminde yaşanan şokların gayri safi yurtiçi hasılayı nasıl etkilediğini değerlendirmektir. Gayri safi yurtiçi hasılayı etkileyen değişkenler ise karbondioksit emisyonu, kentleşme düzeyi, enerji dışı sektör, konut ve hizmetler sektörü ile tarım, sanayi ve ulaşım sektörleri olarak belirlenmiştir. Çalışmada, Vektör Otoregresif Model (VAR) dikkate alınmış, aynı zamanda Genişletilmiş Dickey-Fuller (ADF) birim kök testi ile Granger nedensellik testi de uygulanmıştır. Elde edilen bulgular değerlendirildiğinde, ulaşım sektörünün enerji tüketiminde meydana gelen bir şokun diğer değişkenlere kıyasla gayri safi yurtiçi hasıla üzerinde daha fazla etkiye sahip olduğu anlaşılmaktadır. Ancak bu etkinin kalıcı olmadığı gözlemlenmektedir

Energy is an important resource that countries need to achieve both production and consumption. However, it is also a scarce resource and has an uneven distribution around the world. This situation causes some countries to be energy producing countries and some countries to be energy consuming countries. Turkey is a country rich in renewable energy resources, but poor in fossil-derived energy resources. This situation makes the country dependent on foreign sources for energy and makes it more sensitive and fragile to possible shocks in energy use. Therefore, the aim of the study is to evaluate how shocks in sectoral energy consumption affect the gross domestic product in Turkey. The variables affecting the gross domestic product were determined as carbon dioxide emissions, urbanization level, non-energy sector, housing and services sector, and agriculture, industry and transportation sectors. In the study, Vector Autoregressive Model (VAR) was taken into consideration, and Extended Dickey-Fuller (ADF) unit root test and Granger causality test were also applied. When the findings are evaluated, it is understood that a shock in the energy consumption of the transportation sector has a greater impact on gross domestic product compared to other variables. However, it is observed that this effect is not permanent.