Peygamberlerin ve Sahâbîlerin Örnekliklerini Konu Edinen Hadisler Üzerinden Devlet Yönetiminde ve Kamu Kesiminde Helal Kazanç ve Liyakat Meselesi
Öz
Bu çalışmanın temel motivasyonu, günümüzde Müslümanların kazanç faaliyetlerinde helal, meşru ve ahlaki kaygıları yeterince dikkate almadıkları, bu yönde hassasiyetlerinin giderek azaldığı, bunun bir parçası olarak devlet yönetiminde ve kamu sektöründe liyakat ve çalışma anlayışındaki zafiyetlerin de bu anlayışa paralel seyrettiği, hatta helal kazanç anlayışının bozulmasında öncü rol oynadığına dair gözlemlerin ve görüşlerin artmasıdır. Bu itibarla, çalışmanın amacı, İslami anlayışa göre devlet yönetiminde ve kamu sektöründe helal kazanç ve liyakat konularına dair temel hadis kaynaklarında yer alan hadisleri tespit etmek ve günümüzün kamu yönetimi ve iktisadi koşullarını da dikkate alarak bu hadislerden ne gibi çıkarımların elde edilebileceğini araştırmak ve tartışmaktır. Bunun için, Hz. Peygamber’in ve diğer peygamberlerin tecrübelerinden örnekler, özellikle çobanlık yapmalarının hikmeti (gerekçesi) ile Raşit halifeler ve önde gelen diğer bazı sahâbîlerin hayatlarından örnekler söz konusu hadisler incelenmiş, daha sonra, kamu sektöründe liyakat meselesinin helal kazançla ilişkisi değerlendirilmiştir. Söz konusu hadislerden anlaşıldığına göre, Hz. Peygamber kendisinin ve ailesinin tüm ihtiyaçlarını tıpkı daha önceki peygamberler gibi, kendi el emeği ile mütevazi ölçülerde karşılamayı tercih etmiş, ashabı da aynı şekilde hareket etmiştir. Ayrıca, Hz. Peygamber dahil tüm peygamberler koyun gütmüş; bu yolla el emeğine ve helal kazanca dayalı sade ve meşru ölçülere uygun bir hayat sürebilme ve sorumlulukları altındaki kişileri yönetme konusunda tecrübe sahibi olmuşlardır. Yine, işlerin liyakat esasına göre yapılmaması, yol açacağı hak ve hasıla kayıpları nedeniyle büyük bir liyakatsizlik maliyeti doğurduğundan, bir haksız kazanç durumu olarak anlaşılmalıdır. Son olarak, bir Müslüman için dindarlığın kalitesi, yaptığı işin sadece yasal olup olmadığına değil, aynı zamanda helal ve ahlaki olup olmadığına bakarak hareket etmesine bağlıdır.
Anahtar Kelimeler
Helal Kazanç, Liyakat, İslam İktisadı, Rızık ve Hadis, Peygamberler
Kaynakça
- Arnold, T. W. (1979). The preaching of islam: a history of the propagation of the muslim faith, lahore: Ashraf Publication.
- Balcı, İ. (1999). Hz. Ebu Bekir döneminde iç siyaset ve idare. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(11), 175-216.
- Budinli. (2021). Nizâm-ı devlet, Kavak, Ö. (Haz.). İstanbul: Yayınları.
- Çağatay, N. (1997). Bir Türk kurumu olan ahilik. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
- Coşkun, A. (2010). Kur’an-ı Kerim’de rızık ve iktisadi hayat. İstanbul: Ensar Neşriyat.
- Davudoğlu, A. (1977). Sahih-i müslim terceme ve şerhi. 8 Cilt. İstanbul: Sönmez Neşriyat.
- Doğan, M. (1986). Büyük Türkçe sözlük. İstanbul: Birlik Yayınları.
- Dölek, A. (2004). Hz. Peygamber’den ‘kul’ diye bahsedilmesinin anlamı: Hadisler ışığında bir değerlendirme. İslami Araştırmalar Dergisi, 17(3), 184-191.
- Ebu Hanife (1983). İmam-ı Azam’ın vasiyetleri. Y.V. Yavuz (Çev.). İstanbul: Çağrı Yayınları.
- El-Hüseyni, M.A. N. (2016). Tac tercemesi ve şerhi. 5 Cilt. A. Öztürk (Çev.). İstanbul: Kahraman Yayınları.