Çift Başlı Kartal Motifinin Mersin Olgunlaşma Enstitüsündeki Sanatsal Ürünlere Yansımaları

Öz

Bu makale, tarih boyunca birçok medeniyetin sanatında ve sembolizminde yer alan çift başlı kartal motifinin Mersin Olgunlaşma Enstitüsü’ndeki sanatsal ürünlere yansımalarını incelemektedir. Mezopotamya, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı İmparatorlukları gibi büyük medeniyetlerde güç, koruyuculuk, egemenlik ve ilahi otoriteyi simgeleyen çift başlı kartal, Türk-İslam sanatında da önemli bir yer edinmiştir. Araştırmada, Mersin Olgunlaşma Enstitüsünde üretilen çift başlı kartal motifli ürünler incelenmiş; bu bağlamda seramik, çini, nakış ve resim sanatı kullanılarak oluşturulan dekoratif tasarımlar detaylandırılmıştır. Nitel araştırma yöntemleri kullanılarak yapılan bu çalışmada literatür taraması, atölye gözlemleri, görsel dokümantasyon ve çalışanlarla sözlü görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, motifin geleneksel el sanatlarındaki uygulamalarının modern tasarımlarla nasıl harmanlandığını ve yaşam alanlarına dahil edilerek kültürel hafızanın korunmasına nasıl katkıda bulunduğunu ortaya koymaktadır. Çift başlı kartal, sadece estetik bir figür değil, aynı zamanda gücü ve koruyuculuğu temsil eden derin bir sembol olarak, tarih boyunca anlamını korumuş ve günümüze taşınmıştır. Mersin Olgunlaşma Enstitüsünün çalışmaları, bu tarihi motifin hem görsel hem de sembolik anlamlarıyla gelecek nesillere aktarılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Çalışma, geleneksel ve modern sanatlar arasındaki ilişkiyi güçlendirirken kültürel mirasın sürdürülebilirliğine katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çift başlı kartal
• kültürel miras
• Mersin
• olgunlaşma enstitüsü
• geleneksel el sanatları

Reflections of the Double-Headed Eagle Motif in the Artistic Products of the Mersin Olgunlaşma Institute

Öz

This article examines the reflections of the double-headed eagle motif, which has held a prominent place in the art and symbolism of many civilizations throughout history, on the artistic products of the Mersin Olgunlaşma Institute. Representing power, protection, sovereignty, and divine authority in great civilizations such as Mesopotamia, Byzantium, the Seljuks, and the Ottoman Empire, the double-headed eagle has also gained a significant position in Turkic-Islamic art. The research focuses on products featuring the double-headed eagle motif produced at the Mersin Olgunlaşma Institute, detailing designs created using ceramics, tiles, embroidery, and painting arts.This study, conducted using qualitative research methods, includes a literature review, workshop observations, visual documentation, and interviews with artisans. The findings reveal how the applications of this motif in traditional crafts have been blended with modern designs, contributing to the preservation of cultural memory. The double-headed eagle is not merely an aesthetic figure but also a profound symbol of power and protection, retaining its significance through the centuries and enduring into the present day. The efforts of the Mersin Olgunlaşma Institute play a vital role in transmitting the historical and symbolic meanings of this motif to future generations. The study aims to strengthen the relationship between traditional and modern arts while contributing to the sustainability of cultural heritage.

Anahtar Kelimeler

• Double-headed eagle
• cultural heritage
• Mersin
• Olgunlaşma Institute
• traditional crafts

Kaynakça

1. Akın, M. (2011). Kız teknik eğitim-öğretiminde bir örnek: Ankara Olgunlaşma Enstitüsü (1958-2002). (Tez no: 294078). [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Yök Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp.
2. Arık, R. (2000). Kubadabad sarayı ve Selçuklu çini sanatı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
3. Aslanapa, O. (2001). Selçuklu sanatı. Akçağ Yayınları.
4. Atalay, B. (2014). Divânü Lugâti’t-Türk tercümesi. Türk Dil Kurumu Yayınları.
5. Balkanal, Z. (2019). “Türk kültürünün değer yargılarını yansıtan kilim motiflerine tasarım açısından alternatif bir yaklaşım; Kaat’ı sanatında uygulamaları”, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 35, 341-352.
6. Cahen, C. (2000). Bizans’tan Selçuklulara Türkler ve Anadolu. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
7. Çelik, B., İşbilir, S., & Arslan, B. (2025). Kilikia bölgesindeki dokuma ve giyimin tarihsel Süreci ile Mersin Olgunlaşma Enstitüsünde üretilen dokuma ve giyimin ilişkisi. Kültürel Miras Araştırmaları. 6(1), 1-14. https://doi.org/10.59127/kulmira.1499603.
8. Çoruhlu, Y. (2019). Türk sanatında hayvan sembolizmi I. Ötüken Yayınları.

9. Demiriz, Y. (2011). Selçuklu mimarisi ve süsleme sanatları. TTK Yayınları.
10. Ergin, M. (2008). Dede Korkut kitabı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
11. Eyice, S. (1994). Türk sanatı. İletişim Yayınları.
12. Grabar, O. (1973). The formation of Islamic art. Yale University Press.
13. İz, F. (1971). Selçuklular döneminde çift başlı kartal motifi ve sembolizmi. Türk Tarih Kurumu Belleten, 35 (137). 23- 45.
14. Kılıç, M. (2021). Spor ve sembolizm: Türk kültüründe çift başlı kartalın yeri. İstanbul: Spor Kültürü Dergisi
15. Küçükkurt, Ü. (2025). Geleneksel Türk sanatlarında çarkıfelek motifi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 14 (4), 1467-1483.
16. Mellink, M. J. (1987). Anatolia and the ancient near east: Studies in Honor of Tahsin Özgüç. Türk Tarih Kurumu.
17. Öney, F. (1967) .Niğde Hüdavent Hatun Türbesi figürlü kabartmalar. Belleten. Cilt: XXXI, 122, 143-181.
18. Öney, G. (1992). Anadolu Selçuklu mimari süslemesi ve el sanatları. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
19. Tecir, E. T. (2024). Çift başlı kartal motifinin sembolik anlamları ve tekstillerde kullanımı. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 17(46), 951-969. https://doi.org/10.12981/mahder.1465432
20. Tüm Cebeci, Dilek (2022). Türk işleme sanatında hayat ağacı motifi ve uygulamaları Arış Dergisi, 20-21, 7-29. https://doi.org/10.32704/akmbaris.2022.159
21. Yelen, R. (2025). Üsküdar Yeni Valide çeşmesinde palmet motifinin simgesel kullanımına dair izlenimler. Palmet Dergisi, 7, 28-37. https://doi.org/10.62425/palmet.1609383
22. Yılmaz, S. (2020). Anadolu’da geleneksel sanatlar. Ege Üniversitesi Yayınları.
23. Görsel Kaynakça
24. Görsel 1. https://journalofsocial.com/files/josasjournal/ff088ccd-a7c4-47b9-abd8-0d36cdd02e8d.pdf adresinden 05.06.2023 tarihinde alınmıştır.
25. Görsel 2. https://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/handle/11352/3955 adresinden 10.06.2023 tarihinde alınmıştır.
26. Görsel 3. https://sozluk.gov.tr/ adresinden 10.08.2024 tarihinde alınmıştır.
27. Sözlü Kaynakça KK-1: Leyla Bülbül. Mersin. Usta Öğretici. Mersin Olgunlaşma Enstitüsü. Görüşme tarihi: 02.09.2024.
28. KK-2: Mehmet Ulus. Mersin. Usta Öğretici. Mersin Olgunlaşma Enstitüsü. Görüşme tarihi: 05.09.2024.
29. KK-3: Berna Koçak. Mersin. Öğretmen. Mersin Olgunlaşma Enstitüsü. Görüşme tarihi: 09.09.2024.
30. KK-4: Dilek Yavuz. Mersin. Usta Öğretici. Mersin Olgunlaşma Enstitüsü. Görüşme tarihi: 10.09.2024.