Ceylanpınarlı Şair Mansûr En-Nemerî’nin Hayatı, Ehl-i Beyt ve Abbâsîlerle İlgili Şiirleri
Öz
Bu makalemiz Mansûr en-Nemerî’nin hayatı, Ehl-i Beyt ve Abbâsîlerle ilgili şiirlerini ele almaktadır. Mansûr en-Nemerî Birinci Abbâsî döneminin önemli şairlerindendir. Özellikle siyasî ortama göre halifelik konusu ile ilgili farklı görüşleriyle dikkat çekmiştir. Bu konudaki şiirleri o zamanki Arap mantığının siyasî mirasa bakış açısı bakımından önemlidir. Konu Süleyman Tülücü tarafından Türkiye Diyanet Vakfı Ansiklopedisinde çalışılmışsa da biz şiirlerinden de örnekler vererek konuyu daha detaylı bir şekilde ele alıp konuya açıklık getirmeye çalışacağız. Mansûr en-Nemerî, 130/748 yılı civarında Rasu’l-‘Ayn (Ceylanpınar)’da doğmuştur. Edebî hayatına dönemin meşhur şair ve edebiyatçılarından biri olan Kulsûm b. ‘Amr el-‘Attâbî’nin râvisi olarak başlamış ve şiiri de ondan öğrenmiştir. Ustası olan el-‘Attâbî ile beraber o dönemde el-Ceziretu’l-Furatiyye bölgesinin kültür ve idarî merkezi olan Rakka’ya giderek edebî ve kültürel çevrenin içine girmiştir. Kırsal kesimde, Hâricîlerin yoğun olduğu bir ortamda yetişen Mansûr en-Nemerî, Rakka’daki kültürel çevreden etkilenmiş ve Ehl-i Beyt taraftarı fikirleri benimsemeye başlamıştır. Bunun neticesinde şiirlerinde Ehl-i Beyt’in haklarını savunmaya çalışmıştır. Hocası el-‘Attâbî’nin aracılığıyla Bermekî ailesi ile tanışan Mansûr en-Nemerî, başta Bermekî ailesini methederek Abbâsî sarayına girebilmiştir. Saraya girdikten sonra Ehl-i Beyt ile ilgili düşüncelerini gizlemeye çalışmış, Hârun er-Reşid ile dostluk kurarak onu ve Abbâsî ailesini methetmiş ve halifeliğin onların hakkı olduğunu söylemiştir. Bazı araştırmacılara göre Abbâsîler ile ilgili methiyelerinde samimi değildir. Mal ve mevki kazanmak maksadıyla Abbâsîleri methetmiş ve halifeliğin onların hakkı olduğunu söylemeye çalışmıştır. Aslında Ehl-i Beyt taraftarı olan Mansûr en-Nemerî, şiirlerinde daha çok Ehl-i Beyt’in haklarını savunmuş ve halifeliğin onların hakkı olduğunu söylemiştir. Mansûr en-Nemerî Abbâsîler döneminde şekil itibariyle ortaya çıkmaya başlayan yeni şiir akımlarından çok etkilenmemiş, şiirlerini klasik Arap şiir tarzında söylemeye devam etmiştir. Ancak siyasallaşmaya başlayan edebî hayatın etkisinde kalarak siyasî konulara da değinmiştir. Söylemiş olduğu şiirlerinde akıcı bir dil ve üslup kullanabilmiş, yeni me‘âniler çıkarmayı başarabilmiştir. Mansûr en-Nemerî takriben 190/ 806 yılında Rakka’da vefat etmiştir.
Anahtar Kelimeler
Arap Edebiyatı, Mansûr en-Nemerî, Arap Şairler, Birinci Abbâsî Dönemi Şairleri, el-Cezireli Şairler
Kaynakça
- Ahmed, el-İskenderî- Ahmed Emîn- Ali el-Cârim -Abdülaziz el-Buşrî-Ahmed Dayf. el-Mufaṣṣal fi târiḫi’l-Edebi’l-‘Arabî fi’l-‘Uṣûru’l- Ḳadîmeti ve’l-Vasiṭati ve’l- Ḥadis̠eti. Takdim: Hasan Hallâk. Beyrût: Dâru İhyâu’l-Ulûm, 1. Basım, 1994.
- Afif Abdurrahmân. Mu‘cemu’ş-Şu‘arâi’l-‘Abbâsiyyin. Beyrût: Dâru Sâdır, 1. Basım, 2000.
- Aslan, Ahmet. “İslamî Fetihten Emevî Döneminin Sonuna Kadar Diyar-ı Mudar (Harran Bölgesinde)’da Arap Edebiyatı Çevresi”, İ. Ü. Şarkiyât Mecmuası, 22/ 1-22. İstanbul: İ.Ü. E. F. Şarkiyât Enstitüsü. Yayınları, 2013.
- Aslan, Ahmet. Urfa-Harran (Diyar-ı Mudar) Bölgesinin Tarihi (Hz. İbrahim’den Selçuklu Devletinin Sonuna kadar). Ankara: Berikan Yayınevi, 2015.
- Âmilî, Ebû Muhammed el-Bâkır Muhsin el-Emin el-Huseynî el-‘Âmilî. A‘yânu’ş-Şî‘a. 10 cilt. Beyrût: Dâru’t-Ta‘âruf, 1. Basım, 1983.
- Askerî, Ebû Hilâl el-Hasan b. Abdillâh el-‘Askerî. Divânu’l-Me‘ânî. Kâhire: Mektebetü’l-Küds, 1. Basım, 1352.
- Attavî Mis‘id b. ‘İd. el-‘Attâbî Ḥayâtuhu ve Edebuhu. Tebuk: Nadi Tebuku’l-Edebî, 2007.
- Azimli, Mehmet. Halifelik Tarihine Giriş (Başlangıçtan IX Asra Kadar). Konya: Çizgi Kitapevi, 2014.
- Bezer, Gülay Öğün. "Rakka". Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 34/ 342-343. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
- Cevârî, Ahmed Abdüssettâr. eş-Şi‘r fi Bağdâd ḥette nihâyeti’l- Ḳarni’s̠- S̠ânî’l-Hicrî. Bağdâd: Matba‘atü’l-Mecme‘u’l-‘İlmî el-‘İrâkî, 1. Basım, 1412/1991.