Modernite Bağlamında Aldo Rossi’nin Aygıt Kenti: İdeal Kent Arayışında Distopya

Yıl 2025, Cilt: 07 Sayı: 02, 21 - 44, 30.12.2025

Elif Sertsarı Aslan , Yasemin Erkan Yazıcı

https://doi.org/10.5281/zenodo.18095246

Öz

Eski zamanlardan beri arzu edilen, umut edilen mekândır Ütopya. En kusursuzu arayan, mükemmeli tarifleyen ve en önemlisi de geleceğe dair daha iyinin varlığına beklentiyi ve umudu barındırandır. Beklenti ise bağlamın problemlerine, ihtiyaçlarına göre değişkenlik göstermekte ve değişime ihtiyaç duyulan alanın içerisinde kendini var etmektedir. Bu sebepledir ki bağlam, idealin arandığı kentin kaynağını oluşturur. İdeal kentin refere edildiği çalışmada, ideolojik yaşam formu ile yaşanabilir kentlerin oluşumundaki entegrasyonun gözlemlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın yönteminde ele alınan Aldo Rossi’nin bağlam fikri, çalışmayı destekler bir niteliğe kavuşturmaktadır. Bu fikre göre kent, iskelet sistemi ile tanımlı bir “aygıt” olarak tüm yaşananları kayıt altına almaktadır. Çalışmada kayıt altına alınan ideal kenti okumak için kullanılan bağlam kavramı, tüm kentin iskeletine takılı olan özne (kent kullanıcısı) ve nesnelerin (kente dair her şey), değişim ve dönüşümleri ile beraber birleştirici bir olguyu oluşturur. Dolayısı ile bu makalede yer alan kent ve kent kullanıcısı ilişkisinin bağlamı makale için somut bir çıkarımı ortaya koymaktadır. Modern Dönem bağlamını konu alan makalenin kapsamını oluşturan bulgular ise, bir ideolojiyi tarifleyen distopik eserlerin gelecek umudu olarak görülen ideal kentleri destekler nitelikte olduğu üzerinedir.

Anahtar Kelimeler

İdeal kent , modernite , ütopya , distopya

Teşekkür

Makale ikinci yazar danışmanlığında birinci yazar tarafından İstanbul Kültür Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalında 2024 yılında tamamlanmış olan “Arzu Nesnesi Ütopyanın Temsil Nesnesi Üzerinden Okunması” başlıklı yüksek lisans tezinden türetilmiştir.

Aldo Rossi’s Apparatus City in The Context of Modernity: Dystopia in The Search for The Ideal City

Öz

Since ancient times, Utopia has been the space that is desired and hoped for. It seeks the most perfect, describes the ideal, and most importantly, embodies the expectation and hope for the existence of something better in the future. However, this expectation varies according to the problems and needs of its context, and it manifests itself within the area where change is needed. For this reason, context constitutes the source of the city in which the ideal is sought. In the study where the ideal city is referenced, it is aimed to observe the integration between the ideological form of life and the formation of livable cities. The idea of context addressed through the method of the study, based on Aldo Rossi’s thinking, lends the research a supportive quality. According to this idea, the city, defined by its skeletal system, records all lived experiences as an “apparatus.” The concept of context used in the study to read the recorded ideal city forms an integrative phenomenon together with the subject (the city user) and the objects (everything related to the city) attached to the entire skeleton of the city, along with their changes and transformations. Therefore, the context of the relationship between the city and the city user presented in this article provides a concrete inference for the study. The findings that form the scope of this article, which deals with the context of the Modern Period, indicate that dystopian works describing an ideology are in fact supportive of the ideal cities that are seen as the hope for the future.

Anahtar Kelimeler

Ideal city , modernity , utopia , dystopia

Teşekkür

The article is derived from the master's thesis entitled ‘Reading the Object of Desire through the Object of Representation’ completed in 2024 at Istanbul Kültür University, Institute of Postgraduate Education, Department of Architecture, under the supervision of the second author.

Kaynakça

• Acar, Z. B. (2017). Modern dünya, gündelik yaşam ve modern özne. Feray Artar & Akın Bakioğlu (Der.), Farklılıklar, Çatışmalar ve Eylemlilikler Çağında Sosyoloji, VIII. Ulusal Sosyoloji Kongresi Bildiri Kitabı (ss. 32-36). Sosyoloji Derneği Yayını. https://www.sosyolojidernegi.org.tr/s/2300/i/Kongre2017.pdf
• Aristofanes. (2011). Eski Yunan Komedyaları, Kuşlar, Bulutlar (Furkan Akderin, Çev.). Mitos Boyut Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi MÖ 414).
• Baba, E. (2020). İdeal Kent Arayışında Mimari Ütopyalar. Yem Yayınevi.
• Barba, F.G. (2014, 10 Ağustos). Broadacre City. Arquiscopio. https://arquiscopio.com/archivo/2013/08/10/broadacre-city/?lang=en
• Brown, P. (2017). Geç Antikçağ Dünyası. Alfa Yayınları.
• Corbusier, L. (1993). Kendi Penceresinde Bir Adam. Kırmızı Kedi Yayınları.
• Corbusier, L. (1999). Bir Mimarlığa Doğru. Yapı Kredi Yayınları.
• Corbusier, L. (2015). Mimarlık Öğrencileri İle Söyleşi. Yapı Kredi Yayınları.
• Delitz, H. (t.y.). Architektonische Transformationen von Gesellschaften. https://www.iabp.uni-stuttgart.de/new_downloadgallery/symposium/07-H.-Delitz-Universitaet-Bamberg-Gesellschaftliche-Transformationen-durch-Architektur-und-Stadtplanung.pdf
• Deutsche Welle Türkçe (2017, 03 Mart). Trump'ın ardından "1984" Broadway'de. https://www.dw.com/tr/trump%C4%B1n-ard%C4%B1ndan-1984-broadwayde/a-37395616
• Fishman, R. (2016). Yirminci Yüzyılda Kent Ütopyaları: Ebenezer Howard Farnk Lloyd Wright, Le Corbusier (Duygu Toprak, Çev.). Arketon Yayıncılık. (Orijinal eserin yayın tarihi 1982).
• Gardinetti, M. (2019, 29 Temmuz). Walking City, Ron Herron, Archigram. Tecnne. https://tecnne.com/arquitectura/nomadas-walking-city
• Gordin, M.D, Tilly, H. ve Prackash, G. (2018). Ütopya-Distopya Tarihsel Olasılığın Koşulları. Koç Üniversitesi Yayınları.
• Gürkan, A. (2018). Ütopya ve Modern Dünya. Pruva Yayıncılık.
• Huxley, A. (2013). Cesur Yeni Dünya (Savaş Kılıç, Çev.). İthaki Yayınları.
• Jameson, F. (2005). Ütopya Denen Arzu (Ferit Burak Aydar, Çev). Metis Yayınları.
• Kaldık, B. (2017). Türkiye’de Modernite Bağlamında Kent (li) leşme. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(4), 27-41. https://dergipark.org.tr/tr/pub/pesausad/article/413449
• Kanlı, E. (2016). Kuşlar. Bir İstanbul Gezgini. https://biristanbulgezgini.weebly.com/ku351lar.html
• Kronenburg, R.H. (2002). Houses in Motion: The Genesis, History and Development of the Portable Building. Acedemy Press.
• Kumar, K. (2006). Modern Zamanlarda Ütopya ve Karşıütopya. Kalkedon Yayınları.
• Kurtyılmaz, D. (2020). Ütopya Karşı-Ütopya ve Modernite. DBY Yayınları.
• More, T. B. (2009). Ütopya (Çiğdem Dürüşken Çev.). Kabalcı Yayınevi. (Orijinal eserin yayın tarihi 1551).
• Ojalvo, A. (2022). Arzu Mimarlığı Mimarlığı Düşünmek ve Düşlemek. İletişim Yayınları.
• Orwell, G. (2000). 1984 (Celal Üster, Çev.). Can Yayınları.
• Öz. (2017, 24 Temmuz). Zamyatin’in Anti-Ütopyası: Biz. Düşünce Güncesi. https://okuryazarkurbaga.wordpress.com/2017/07/24/zamyatinin-anti-utopyasi-biz/
• Rossi, A. (1978). The Architecture Of The City (Peter Eisenman, Çev.). MIT Press.
• Saini, A. (2023, 8 Mayıs). Tokenizing the Written Word: ‘Brave New World’ Enters the NFT Era. Nft Lately. https://nftlately.com/tokenizing-the-written-word-brave-new-world-enters-the-nft-era/
• Sertsarı Aslan, E. (2024). Arzu Nesnesi Ütopyanın Temsil Nesnesi Üzerinden Okunması [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Kültür Üniversitesi.
• Tanyeli, U. (2017). Yıkarak Yapmak. Metis Yayıncılık.
• Touraine, A. (2017). Toplumların Sonu (Olcay Kunal, Çev.). Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
• Tschumi, B. (2018). Mimarlık Ve Kopma (Alp Tümertekin. Çev.). Janus Yayıncılık.
• Vidler, A. (2016). Yaşadığımız Günün Tarihleri: Mimarlıkta Modernizmi İcat Etmek (Alp Tümertekin Çev.). Janus Yayınları.
• Zamyatin, Y. (2022). Biz (Barış Zeren, Çev.). İş Bankası Yayınları.