The Legal Resistance of Space: The Significance of Property, Conflicts and The Balance of Public Interest in Planning Processes

Öz

The production and regulation of space is not merely a matter of physical design; it is a multidimensional phenomenon shaped by social, legal, and political dynamics. In this context, the tension between property rights, public interest, and spatial justice constitutes a central axis defining both the theoretical and practical dimensions of urban planning. In international literature, the debates on property rights in planning and public interest in urban governance also emphasize the fragile balance between planning legitimacy and individual rights. This study examines the interplay of these three dimensions within legal, theoretical, and practical frameworks. Based on constitutional and statutory provisions, it discusses the boundaries of property rights and the restrictions introduced on the grounds of public interest, while also evaluating the role of planning and cadastral regulations in shaping planning practices. The theoretical framework is grounded in the concepts of spatial justice and the social production of space, analysing the impact of planning decisions on property alongside the spatial reflections of social inequalities. On the practical level, recent judicial decisions in Türkiye are analysed to highlight property-related disputes. Findings show that outdated base maps, the lack of integration of cadastral data, neglect of natural features, miscalculations in land readjustments, and inequities in parcel distribution frequently lead to the annulment of plans. The results indicate that balancing property rights and public interest requires not only normative regulations but also technically accurate, transparent, and participatory planning processes. Accordingly, the study recommends regular updates of cadastral and base maps, transparent justification of public interest decisions, and the strengthening of participatory mechanisms. Ultimately, planning decisions that neglect property rights face resistance both legally and socially, undermining sustainable urban development.

Anahtar Kelimeler

• property rights
• public interest
• spatial justice
• planning law
• judicial annulments

Mekânın Hukuki Direnişi: Planlama Süreçlerinde Mülkiyetin Önemi, İhtilafları ve Kamu Yararı Dengesi

Öz

Mekânın üretimi ve düzenlenmesi, yalnızca fiziksel tasarım süreci değil; aynı zamanda toplumsal, hukuki ve politik ilişkilerin iç içe geçtiği çok boyutlu bir olgudur. Bu bağlamda mülkiyet hakkı, kamu yararı ve mekânsal adalet arasındaki gerilim, planlama disiplininin hem kuramsal hem de uygulamalı boyutlarını belirleyen temel eksenlerden biridir. Uluslararası literatürde “property rights in planning (planlamada mülkiyet hakkı)” ve “public interest in urban governance (kent yönetiminde kamu yararı)” tartışmaları da, planlamanın meşruiyet zemini ile bireysel haklar arasındaki kırılgan dengeyi vurgulamaktadır. Bu çalışma, söz konusu üçlü ilişkiyi hukuki, kuramsal ve uygulamalı düzeylerde incelemektedir. Anayasal ve yasal çerçeve üzerinden mülkiyet hakkının sınırları ile kamu yararı gerekçesiyle getirilen kısıtlamalar tartışılmış; imar ve kadastro mevzuatının planlama süreçlerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Kuramsal çerçeve, mekânsal adalet ve mekânın toplumsal üretimi yaklaşımlarına dayandırılarak, plan kararlarının mülkiyet üzerindeki etkileri toplumsal eşitsizliklerle bağlantılı biçimde ele alınmıştır. Uygulama boyutunda ise güncel yargı kararları üzerinden mülkiyet ihtilafları analiz edilmiştir. Halihazır haritaların güncel olmaması, kadastro verilerinin dikkate alınmaması, doğal unsurların göz ardı edilmesi, düzenleme ortaklık payı oranlarının hatalı belirlenmesi ve parselasyon süreçlerinde adaletin gözetilmemesi gibi nedenlerin plan iptallerine yol açtığı tespit edilmiştir. Bulgular, mülkiyet hakkı ile kamu yararı arasındaki dengenin yalnızca normatif düzenlemelerle değil, teknik doğruluk, şeffaflık ve katılımcı süreçlerle desteklenmesi gerektiğini göstermektedir. Bu kapsamda mülkiyet verilerinin güncel tutulması, halihazır haritaların düzenli yenilenmesi ve kamu yararı kararlarının gerekçeli biçimde açıklanması önerilmektedir. Sonuç olarak, mülkiyet boyutunu ihmal eden planlama kararları, hukuki ve toplumsal düzeyde dirençle karşılaşmakta ve sürdürülebilir kentsel gelişimi olumsuz etkilemektedir.

Anahtar Kelimeler

• mülkiyet hakkı
• kamu yararı
• mekansal adalet
• imar hukuku
• yargısal iptaller

Kaynakça

1. Atasoy, B. A., Terzi, F., Uzun, B. ve Yıldırım, V. (2022). Uygulama imar planlarının topoğrafik uygunluğunun irdelenmesi. Derya Maktav ve Hüseyin Bayraktar (Der.) VIII. Uzaktan Algılama-CBS Sempozyumu (UZAL-CBS 2022) Bildiriler Kitabı (s. 13006). Ankara. https://doi.org/10.15659/uzalcbs2022.13006
2. Babacan, B. (2008). Yargı kararlarında planlama. TMMOB Şehir Plancıları Odası Yayınları.
3. Danıştay 6. Daire. (1993). İçtihat Metni. E:1992/2305, K: 1993/1120. https://karararama.danistay.gov.tr/getDokuman?id=17788200&arananKelime=1992/23002310,1993/11101130
4. Danıştay 6. Daire. (2013). İçtihat Metni. E:2012/1904, K:2013/6299. https://karararama.danistay.gov.tr/getDokuman?id=75116200&arananKelime=2012/19001910,2013/62956305
5. Danıştay 6. Daire. (2021a). İçtihat Metni. E:2020/4026, K:2021/7530. https://karararama.danistay.gov.tr/getDokuman?id=691676100&arananKelime=2020/40204030,2021/75257535
6. Danıştay 6. Daire. (2021b). İçtihat Metni. E:2019/21041, K:2021/2587. https://karararama.danistay.gov.tr/getDokuman?id=685181100&arananKelime=2019/2104021045,2021/25802590
7. Danıştay 6. Daire. (2022a). Karar Metni. E:2021/10051, K:2022/3373. https://www.danistay.gov.tr/assets/pdf/KararBultenleri/imar-planlari/2021-10051.pdf
8. Danıştay 6. Daire. (2022b) İçtihat Metni. 2020/3424 E., 2022/7239 K. https://karararama.danistay.gov.tr/getDokuman?id=789511300&arananKelime=2020/34203430,2022/72357245

9. Danıştay 6. Daire. (2023). İçtihat Metni. E:2019/18212, K:2023/8580. https://karararama.danistay.gov.tr/getDokuman?id=1046779100&arananKelime=2019/1821018215,2023/85758590
10. Danıştay 6. Daire. (2024). İçtihat Metni. E:023/5447, K:2024/7728. https://karararama.danistay.gov.tr/getDokuman?id=1117859900&arananKelime=2023/54455450,2024/77257730
11. Duyguluer, F. (1989). İmar Mevzuatının Cumhuriyet Dönemi Mimarlığına ve Şehir Planlamasına Etkileri. TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları. https://acikerisim.tbmm.gov.tr/items/92ce2967-af98-43b0-925c-93acc07cc15c
12. Ersoy, M. (2017). Planlama Kuramları. S. S. Özdemir, Ö. B. Ö. Sarı ve N. Uzun (Der.), Kent Planlama içinde (ss. 127-164). İmge Kitabevi.
13. Fainstein, S. (2010). The just city. Cornell University Press.
14. Günay, B. (2007). Planlama ve Kentin Kurgusu. M. Ersoy (Der.), Kentsel Planlama Kuramları içinde (ss. 355-427). İmge Kitabevi.
15. Harvey, D. (1973). Social justice and the city. Edward Arnold.
16. Harvey, D. (2000). Spaces of hope (Vol. 7). University of California Press.
17. Keleş, R. (1993). Kentleşme politikası. İmge Kitabevi.
18. Köktürk, E. (2007). Arsa düzenlemeleri ve yargı ilişkisi: 18. maddenin idari yargıda iptali ve ortaya çıkan sorunlar. TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi. https://obs.hkmo.org.tr/show-media/resimler/ekler/c913389b6989e79_ek.pdf
19. Lefebvre, H. (1991). The production of space. Blackwell.
20. Massey, D. (2005). For space. Sage.
21. Soja, E. (2010). Seeking spatial justice. University of Minnesota Press.
22. Tekeli, İ. (1982). Türkiye’de kentleşme yazıları. Turan Kitapevi.
23. Tekeli, İ. (1988). Mülkiyet Kurumu, Kamu Yararı Kavramı ve İmar Planları Üzerine. Planlama Dergisi, 88(2), 6-13.
24. Türkiye Cumhuriyeti. (1934, 22 Aralık). Tapu Kanunu (2644 sayılı Kanun). T.C. Resmî Gazete, 2892. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2644&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3
25. Türkiye Cumhuriyeti. (1982, 09 Kasım). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (2709 sayılı Kanun). T.C. Resmî Gazete, 17863. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
26. Türkiye Cumhuriyeti. (1985, 09 Mayıs). İmar Kanunu (3194 sayılı Kanun). T.C. Resmî Gazete, 18749. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3194&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
27. Türkiye Cumhuriyeti. (2001, 22 Kasım). Türk Medeni Kanunu (4721 sayılı Kanun). T.C. Resmî Gazete, 24607. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4721&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
28. Türkiye Cumhuriyeti. (2012, 31 Mayıs). Afet riski altındaki alanların dönüştürülmesi hakkında kanun (6306 sayılı Kanun). T.C. Resmî Gazete, 28309. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6306&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
29. Young, I. M. (1990). Justice and the politics of difference. Princeton University Press.