Araştırma Makalesi

PARODİ OLARAK PROJE: ARCHIZOOM’UN “NO-STOP CITY” PROJESİ VE ÖLÇEĞİN TOPLUMSAL ÜRETİMİ

Cilt: 08 14 Eylül 2026
PDF İndir
EN TR

PARODİ OLARAK PROJE: ARCHIZOOM’UN “NO-STOP CITY” PROJESİ VE ÖLÇEĞİN TOPLUMSAL ÜRETİMİ

Öz

Geleneksel mekân kuramlarında ölçeğin “yerel, bölgesel, ulusal ve küresel” gibi önceden verilmiş, birbirini kapsayan dikey kademeler biçiminde kavramsallaştırılması, günümüz kapitalist kentleşmesinin altyapısal sürekliliklerini, sınır aşan akışlarını, ağsal örgütlenmelerini ve kent-kır ayrımını belirsizleştiren dinamiklerini açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Bu yetersizlik, ölçeğin tanımlanmasına ilişkin epistemolojik bir sorunun yanı sıra, kentsel gerçekliğin hangi mekânsal birimlerden oluştuğuna dair ontolojik bir krize de işaret etmektedir. Bu ontolojik ve epistemolojik tıkanmaya müdahale eden yeni ölçek ekonomi-politiği tartışması, ölçeği önceden verilmiş ve değişmez bir mekânsal kademe olarak değil, kapitalist toplumsal ilişkiler içinde üretilen ve yeniden yapılandırılan tarihsel bir süreç olarak ele almaktadır. Benzer biçimde mimarlık disiplini de 1960’ların sonlarından itibaren toplumsal ve kentsel krizlerin tekil nesneler, biçimsel yenilikler veya bina üretimiyle çözülebileceği varsayımını sorgulamıştır. Bu çalışma, yeni ölçek ekonomi-politiği tartışmasının işaret ettiği ontolojik-epistemolojik kriz ile mimarlığın nesne, temsil ve müdahale krizini birlikte ele alarak Archizoom Associati’nin No-Stop City (1968–1972) projesini incelemektedir. Araştırma, kapitalist kentleşme koşullarında ölçeğin hangi toplumsal, ekonomik ve altyapısal düzenekler aracılığıyla üretildiğini ve No-Stop City’nin bu süreçleri kara mizah, parodi ve aşırılaştırma yoluyla nasıl görünür kıldığını sorgulamaktadır. Kuramsal çerçeve, ölçeği sermaye birikimi, devlet stratejileri, emek süreçleri ve iktidar mücadeleleri içinde sürekli yeniden üretilen toplumsal-mekânsal bir ilişki olarak kavrayan yeni ölçek ekonomi-politiği tartışması ile tasarımı eleştirel bir praksis olarak değerlendiren radikal mimarlık literatürünü buluşturmaktadır. Yöntem iki eksenden oluşmaktadır: ölçeğin toplumsal üretimi, ölçek inşası, ağsal mekânsallık ve gezegensel kentleşmeye dayalı kuramsal inceleme ile No-Stop City’nin diyagram, plan, fotomontaj ve manifestolarının birer “mekânsal metin” olarak hermenötik yorumu. Proje, bir ütopyadan çok kapitalist rasyonaliteyi kendi mantıksal sınırına taşıyan absürt bir parodi ve kapitalist mekânsal örgütlenmenin kavramsal röntgeni olarak ele alınmaktadır. Analiz, sınırsız iç mekân, homojen altyapı yüzeyi ve sonsuz ızgaranın geleneksel ölçek hiyerarşilerini çözerken kamusal/özel, kent/kır ve üretim/tüketim ayrımlarını aşındırdığını göstermektedir. Ancak bu mekânsal süreklilik iktidar ilişkilerini ortadan kaldırmamakta; aksine, sermayenin altyapısal, teknik ve programlayıcı gücünü yaygınlaştırmaktadır. Çalışma, No-Stop City’yi hem mimarlığın nesne merkezli müdahale repertuvarına yönelik bir özeleştiri hem de ölçeğin toplumsal üretimini teşhis eden analitik ve eleştirel bir aygıt olarak değerlendirmektedir. Böylece makale, yeni ölçek ekonomi-politiği tartışması ile radikal mimari spekülasyon arasında köprü kurarak tasarım tahayyüllerinin kapitalist kentleşmenin karmaşık, sınır aşan ve altyapısal süreçlerini çözümleme ve yeniden düşünmedeki özgün kapasitesini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu araştırmanın yürütülmesi ve/veya makalenin hazırlanması için herhangi bir mali destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Araştırmanın yürütülmesi ve/veya makalenin hazırlanması hususunda herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır. Araştırma etik standartlara uygun olarak yapılmıştır. Makalede telif hakları düzenlemeleri gerektiren fikir ve sanat eserleri (şekil, fotoğraf, grafik vb.) kullanılmamıştır.

Teşekkür

Bu çalışmanın ilk versiyonu ve ana konusu İstanbul Teknik Üniversitesi Mimari Tasarım Lisansüstü Programı kapsamındaki “Mimarlık ve Ütopya” dersinde ortaya çıkmıştır. Dersin yürütücüleri Doç. Dr. Sıdıka Aslıhan Şenel ve Doç. Dr. Nizam Onur Sönmez’in tartışmaları ve değerli katkıları için çok teşekkür ederiz. Çalışmanın coğrafya ile birleşen çerçevesi ise Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Şehircilik Doktora Programı kapsamındaki “Coğrafyada Eleştirel Yaklaşımlar” dersinde belirlenmiştir. Dersin yürütücüsü Prof. Dr. Hürriyet Öğdül’e tartışmaları ve değerli katkıları için çok teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Alexander, J., Grassi, S. ve Mellos, G. (2022). Radical practices, radical pedagogies: intercultural explorations in language and meaning. ARQ: Architectural Research Quarterly, 26(4), 315-330. https://doi.org/10.1017/S1359135522000550
  2. Archizoom. (1971). No-Stop City. Residential Parkings, Climatic Universal System. Domus 496: 49–54.
  3. Ash, J. (2020). Flat ontology and geography, Dialogues in Human Geography, Vol. 10(3) 345–361. https://doi.org/10.1177/2043820620940052
  4. Aureli, P. V. (2008a). The Project of Autonomy: Politics and Architecture within and Against Capitalism (Vol. 4). New York: Princeton Architectural Press.
  5. Aureli, P. V. (2008b). Toward the archipelago. Log, (11), 91-120.
  6. Aureli, P. V. (2009). More and more about less and less: Notes toward a history of nonfigurative architecture. Log, (16), 7-18.
  7. Aureli, P. V. (2013). Manfredo Tafuri, Archizoom, Superstudio, and the critique of architectural ideology. İçinde P. Deamer (der.) Architecture and Capitalism (ss. 132-147). London: Routledge.
  8. Benevolo, L. (1995). Avrupa Tarihinde Kentler. (N. Nirven, Çev.) İstanbul: AFA Yayıncılık.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kent ve Bölge Planlama (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

14 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

9 Mart 2026

Kabul Tarihi

27 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 08

Kaynak Göster

APA
Karadaban, M., & Erkök, F. (2026). PARODİ OLARAK PROJE: ARCHIZOOM’UN “NO-STOP CITY” PROJESİ VE ÖLÇEĞİN TOPLUMSAL ÜRETİMİ. Eskiz: Şehir ve Bölge PLanlama Dergisi, 08, 20260806. https://doi.org/10.5281/zenodo.22690898
AMA
1.Karadaban M, Erkök F. PARODİ OLARAK PROJE: ARCHIZOOM’UN “NO-STOP CITY” PROJESİ VE ÖLÇEĞİN TOPLUMSAL ÜRETİMİ. S:JCRP. 2026;08:20260806. doi:10.5281/zenodo.22690898
Chicago
Karadaban, Merve, ve Fatma Erkök. 2026. “PARODİ OLARAK PROJE: ARCHIZOOM’UN ‘NO-STOP CITY’ PROJESİ VE ÖLÇEĞİN TOPLUMSAL ÜRETİMİ”. Eskiz: Şehir ve Bölge PLanlama Dergisi 08 (Eylül): 20260806. https://doi.org/10.5281/zenodo.22690898.
EndNote
Karadaban M, Erkök F (01 Eylül 2026) PARODİ OLARAK PROJE: ARCHIZOOM’UN “NO-STOP CITY” PROJESİ VE ÖLÇEĞİN TOPLUMSAL ÜRETİMİ. Eskiz: Şehir ve Bölge PLanlama Dergisi 08 20260806.
IEEE
[1]M. Karadaban ve F. Erkök, “PARODİ OLARAK PROJE: ARCHIZOOM’UN ‘NO-STOP CITY’ PROJESİ VE ÖLÇEĞİN TOPLUMSAL ÜRETİMİ”, S:JCRP, c. 08, s. 20260806, Eyl. 2026, doi: 10.5281/zenodo.22690898.
ISNAD
Karadaban, Merve - Erkök, Fatma. “PARODİ OLARAK PROJE: ARCHIZOOM’UN ‘NO-STOP CITY’ PROJESİ VE ÖLÇEĞİN TOPLUMSAL ÜRETİMİ”. Eskiz: Şehir ve Bölge PLanlama Dergisi 08 (01 Eylül 2026): 20260806. https://doi.org/10.5281/zenodo.22690898.
JAMA
1.Karadaban M, Erkök F. PARODİ OLARAK PROJE: ARCHIZOOM’UN “NO-STOP CITY” PROJESİ VE ÖLÇEĞİN TOPLUMSAL ÜRETİMİ. S:JCRP. 2026;08:20260806.
MLA
Karadaban, Merve, ve Fatma Erkök. “PARODİ OLARAK PROJE: ARCHIZOOM’UN ‘NO-STOP CITY’ PROJESİ VE ÖLÇEĞİN TOPLUMSAL ÜRETİMİ”. Eskiz: Şehir ve Bölge PLanlama Dergisi, c. 08, Eylül 2026, s. 20260806, doi:10.5281/zenodo.22690898.
Vancouver
1.Merve Karadaban, Fatma Erkök. PARODİ OLARAK PROJE: ARCHIZOOM’UN “NO-STOP CITY” PROJESİ VE ÖLÇEĞİN TOPLUMSAL ÜRETİMİ. S:JCRP. 01 Eylül 2026;08:20260806. doi:10.5281/zenodo.22690898