PARODİ OLARAK PROJE: ARCHIZOOM’UN “NO-STOP CITY” PROJESİ VE ÖLÇEĞİN TOPLUMSAL ÜRETİMİ
Öz
Geleneksel mekân kuramlarında ölçeğin “yerel, bölgesel, ulusal ve küresel” gibi önceden verilmiş, birbirini kapsayan dikey kademeler biçiminde kavramsallaştırılması, günümüz kapitalist kentleşmesinin altyapısal sürekliliklerini, sınır aşan akışlarını, ağsal örgütlenmelerini ve kent-kır ayrımını belirsizleştiren dinamiklerini açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Bu yetersizlik, ölçeğin tanımlanmasına ilişkin epistemolojik bir sorunun yanı sıra, kentsel gerçekliğin hangi mekânsal birimlerden oluştuğuna dair ontolojik bir krize de işaret etmektedir. Bu ontolojik ve epistemolojik tıkanmaya müdahale eden yeni ölçek ekonomi-politiği tartışması, ölçeği önceden verilmiş ve değişmez bir mekânsal kademe olarak değil, kapitalist toplumsal ilişkiler içinde üretilen ve yeniden yapılandırılan tarihsel bir süreç olarak ele almaktadır. Benzer biçimde mimarlık disiplini de 1960’ların sonlarından itibaren toplumsal ve kentsel krizlerin tekil nesneler, biçimsel yenilikler veya bina üretimiyle çözülebileceği varsayımını sorgulamıştır. Bu çalışma, yeni ölçek ekonomi-politiği tartışmasının işaret ettiği ontolojik-epistemolojik kriz ile mimarlığın nesne, temsil ve müdahale krizini birlikte ele alarak Archizoom Associati’nin No-Stop City (1968–1972) projesini incelemektedir. Araştırma, kapitalist kentleşme koşullarında ölçeğin hangi toplumsal, ekonomik ve altyapısal düzenekler aracılığıyla üretildiğini ve No-Stop City’nin bu süreçleri kara mizah, parodi ve aşırılaştırma yoluyla nasıl görünür kıldığını sorgulamaktadır. Kuramsal çerçeve, ölçeği sermaye birikimi, devlet stratejileri, emek süreçleri ve iktidar mücadeleleri içinde sürekli yeniden üretilen toplumsal-mekânsal bir ilişki olarak kavrayan yeni ölçek ekonomi-politiği tartışması ile tasarımı eleştirel bir praksis olarak değerlendiren radikal mimarlık literatürünü buluşturmaktadır. Yöntem iki eksenden oluşmaktadır: ölçeğin toplumsal üretimi, ölçek inşası, ağsal mekânsallık ve gezegensel kentleşmeye dayalı kuramsal inceleme ile No-Stop City’nin diyagram, plan, fotomontaj ve manifestolarının birer “mekânsal metin” olarak hermenötik yorumu. Proje, bir ütopyadan çok kapitalist rasyonaliteyi kendi mantıksal sınırına taşıyan absürt bir parodi ve kapitalist mekânsal örgütlenmenin kavramsal röntgeni olarak ele alınmaktadır. Analiz, sınırsız iç mekân, homojen altyapı yüzeyi ve sonsuz ızgaranın geleneksel ölçek hiyerarşilerini çözerken kamusal/özel, kent/kır ve üretim/tüketim ayrımlarını aşındırdığını göstermektedir. Ancak bu mekânsal süreklilik iktidar ilişkilerini ortadan kaldırmamakta; aksine, sermayenin altyapısal, teknik ve programlayıcı gücünü yaygınlaştırmaktadır. Çalışma, No-Stop City’yi hem mimarlığın nesne merkezli müdahale repertuvarına yönelik bir özeleştiri hem de ölçeğin toplumsal üretimini teşhis eden analitik ve eleştirel bir aygıt olarak değerlendirmektedir. Böylece makale, yeni ölçek ekonomi-politiği tartışması ile radikal mimari spekülasyon arasında köprü kurarak tasarım tahayyüllerinin kapitalist kentleşmenin karmaşık, sınır aşan ve altyapısal süreçlerini çözümleme ve yeniden düşünmedeki özgün kapasitesini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Etik Beyan
Teşekkür
Kaynakça
- Alexander, J., Grassi, S. ve Mellos, G. (2022). Radical practices, radical pedagogies: intercultural explorations in language and meaning. ARQ: Architectural Research Quarterly, 26(4), 315-330. https://doi.org/10.1017/S1359135522000550
- Archizoom. (1971). No-Stop City. Residential Parkings, Climatic Universal System. Domus 496: 49–54.
- Ash, J. (2020). Flat ontology and geography, Dialogues in Human Geography, Vol. 10(3) 345–361. https://doi.org/10.1177/2043820620940052
- Aureli, P. V. (2008a). The Project of Autonomy: Politics and Architecture within and Against Capitalism (Vol. 4). New York: Princeton Architectural Press.
- Aureli, P. V. (2008b). Toward the archipelago. Log, (11), 91-120.
- Aureli, P. V. (2009). More and more about less and less: Notes toward a history of nonfigurative architecture. Log, (16), 7-18.
- Aureli, P. V. (2013). Manfredo Tafuri, Archizoom, Superstudio, and the critique of architectural ideology. İçinde P. Deamer (der.) Architecture and Capitalism (ss. 132-147). London: Routledge.
- Benevolo, L. (1995). Avrupa Tarihinde Kentler. (N. Nirven, Çev.) İstanbul: AFA Yayıncılık.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Kent ve Bölge Planlama (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
14 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
9 Mart 2026
Kabul Tarihi
27 Ağustos 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 08