Birinci Parti Değişimi ve Temsilde Yoğunlaşma: Büyükşehir Belediye Meclislerinde Siyasal Rekabet (2019-2024)

Öz

Bu çalışma, 2019 ve 2024 yerel seçimleri arasında Büyükşehir belediye meclislerinde temsil yapısının dönüşümünü il bazlı karşılaştırmalı analizle ele almaktadır. Belediye başkanlığı seçim sonuçlarının ötesine geçerek meclisleri analizin merkezine alan bu araştırma; birinci parti konumu değişimi, temsilde yoğunlaşma ve rekabet düzeyi temel boyutları üzerinden özgün bir analitik tipoloji geliştirmektir. Bu çerçevede İstanbul, Ankara, Manisa, Balıkesir ve Bursa büyükşehir belediyeleri karşılaştırmalı incelenmiştir. Bulgular, birinci parti konumunda yaşanan değişimlerin her durumda doğrudan bir çoğulculaşma üretmediğini göstermektedir. İstanbul ve Manisa’da birinci parti değişimi temsilin belirgin biçimde yoğunlaşmasıyla gerçekleşirken, Ankara’da daha dengeli bir yapı doğmakta, Balıkesir’de ise yoğunlaşmış yapı korunmaktadır. Bursa örneği ise, birinci parti değişmeden de meclis içi rekabetin ve temsil dengesinin anlamlı biçimde dönüşebileceğini kanıtlamaktadır. Elde edilen bulgular, yerel demokrasinin tek tip modelle açıklanamayacağını; aynı kurumsal çerçevede farklı temsil örüntülerinin ortaya çıkabildiğini göstermektedir. Çalışma, büyükşehir belediye meclislerini temsil ilişkilerinin yeniden üretildiği temel kuramsal mekân olarak ele alarak yerel demokrasi literatürüne analitik ve karşılaştırmalı katkı sunmaktadır

Anahtar Kelimeler

• Yerel Demokrasi
• Büyük Şehir Belediye Meclisi
• Siyasal Temsil

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum yok.

Etik Beyan

Etik kurul kararı gerektirmemektedir.

First-Party Change and Concentration of Representation: Political Competition in Metropolitan Municipal Councils (2019-2024)

Öz

This study examines the transformation of the representation structure in metropolitan municipal councils between the 2019 and 2024 local elections through a comparative analysis at the provincial level. Going beyond the mayoral election results and focusing on the councils themselves, this research aims to develop a unique analytical typology based on the fundamental dimensions of change in the position of the leading party, concentration of representation, and level of competition. Within this framework, the metropolitan municipalities of Istanbul, Ankara, Manisa, Balıkesir, and Bursa are examined comparatively. The findings show that changes in the position of the leading party do not always directly produce pluralism. While the change in the leading party in Istanbul and Manisa occurs with a significant concentration of representation, a more balanced structure emerges in Ankara, and the concentrated structure is maintained in Balıkesir. The Bursa example demonstrates that even without a change in the leading party, the competition and balance of representation within the council can transform significantly. The findings show that local democracy cannot be explained by a single model; different patterns of representation can emerge within the same institutional framework. This study provides an analytical and comparative contribution to the local democracy literature by considering metropolitan municipal councils as the fundamental theoretical space where representational relations are reproduced.

Anahtar Kelimeler

• Local Democracy
• Metropolitan Municipal Councils
• Political Representation

Destekleyen Kurum

There is no supporting organization.

Etik Beyan

No ethics committee decision is required.

Kaynakça

1. Abrami, S. C. A., Gasco, R., ve Esen, B. (2026). Turkey’s 2024 municipal elections: A turning point for democratic resilience? Mediterranean Politics, 31(1), 232–244. https://doi.org/10.1080/13629395.2025.2459558
2. Alkan, Y. S. (2018). Gizli Demokrasi: Temsili Demokrasi Krizi ve Doğrudan Demokrasi Talebi Arasındaki İlişkiye Yönelik Bir Görüş. Akdeniz İİBF Dergisi, 18(2018 Özel Sayısı), 23–43. https://doi.org/10.25294/auiibfd.463390
3. Barber, B. R. (1984). Strong democracy: Participatory politics for a new age. University of California Press.
4. Collier, D. (1993). The comparative method. In A. W. Finifter (Ed.), Political science: The state of the discipline II (pp. 105–119). American Political Science Association.
5. Çelik, A., & Uluç, A. V. (2009). Yerel siyasette temsil üzerine bir çalışma: Şanlıurfa örneği. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (41), 215–236.
6. Çınar, T., Çiner, C. U., & Zengin, O. (2009). Büyükşehir yönetimi: Bütünleştirme süreci. TODAİE Yayınları.
7. Çiner, C. U., & Zengin, O. (2019). Türkiye’deki Belediye Sisteminin 2000’li Yıllarda Yeniden Yapılandırılması: Demokrasi ve Etkinlik Açısından Bir Değerlendirme. Hacettepe Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 37(3), 439-470. https://doi.org/10.17065/huniibf.434293
8. Dahl, R. A. (1971). Polyarchy: Participation and opposition. Yale University Press.

9. Dahl, R. A. (1998). On democracy. Yale University Press.
10. Denters, B., Goldsmith, M., Ladner, A., Mouritzen, P. E., & Rose, L. E. (2014). Size and local democracy. Edward Elgar Publishing.
11. Downs, A. (1957). An economic theory of democracy. Harper & Row.
12. Duru, A. A. (2021). Yerel Yönetimlerde İnsan Kaynakları Yönetimi. İçinde P. Akarçay (Ed.), Yerel Yönetimlerde Güncel Yaklaşımlar: Teoriden Pratiğe (ss. 138–176). Ekin Kitabevi Yayınları.
13. Erkuş, H., Alkan, Y. S., & Tırış, G. (2024). Deliberative Democracy and Making Sustainable and Legitimate Development Plans: The Case of the Antalya Kırcami Agrihood. Land, 13(4), Makale No: 447. https://doi.org/10.3390/land13040447
14. Eryılmaz, B. (2018). Kamu yönetimi (11. bs.). Umuttepe Yayınları.
15. Gökçe, B. (1999). Yerel yönetimlerde halk katılımı ve demokrasi. Amme İdaresi Dergisi, 32(3), 55–70. Görmez, K. (1997). Yerel demokrasi ve Türkiye. Vadi Yayınları.
16. Gözler, K. (2018). Yerel yönetimler hukuku (3. bs.). Ekin Yayınları.
17. Juen, C.-M., Reuse, R., Gross, M., Otjes, S., & Jankowski, M. (2025). Party politics at the local level: Introduction to the special issue. Swiss Political Science Review, 31(2), 169–179. https://doi.org/10.1111/spsr.12661
18. İzci, F., & Turan, M. (2013). Türkiye’de büyükşehir belediye sistemi ve 6360 sayılı yasa ile büyükşehir belediye sisteminde meydana gelen değişimler: Van örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 117–152.
19. Karaarslan, M. (2012–2013). Nasıl bir yerel yönetim? 6360 sayılı Kanun üzerine bir değerlendirme. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 17–18(26–27–28–29), 123–162.
20. Katz, R. S., & Mair, P. (1995). Changing models of party organization and party democracy. In R. S. Katz & P. Mair (Eds.), How parties organize: Change and adaptation in party organizations in Western democracies (pp. 5–28). Sage.
21. Keleş, R. (2011). Yerinden yönetim ve siyaset (7. bs.). Cem Yayınevi.
22. Keleş, R. (2012). Yerel yönetimler (11. bs.). İmge Kitabevi.
23. Lévêque, C. (2025). Political competition and representation in municipal councils. Local Government Studies, 51(2), 229–260. https://doi.org/10.1080/03003930.2024.2350627
24. Lijphart, A. (1971). Comparative politics and the comparative method. American Political Science Review, 65(3), 682–693.
25. Lijphart, A. (1999). Patterns of democracy: Government forms and performance in thirty-six countries. Yale University Press.
26. Lijphart, A. (2012). Patterns of democracy (2nd ed.). Yale University Press.
27. Pratchett, L. (2004). Local autonomy, local democracy and the “new localism”. Political Studies, 52(2), 358–375. https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.2004.00484.x
28. Pratchett, L., & Wilson, D. (1996). Local democracy and local government. Political Studies, 44(1), 1–20.
29. Sartori, G. (1976). Parties and party systems: A framework for analysis. Cambridge University Press.
30. Tekeli, İ. (2010). Türkiye’de yerel yönetimlerin gelişimi. İmge Kitabevi.
31. Ulusoy, A., & Akdemir, T. (2014). Yerel yönetimler. Seçkin Yayıncılık.
32. Uyan Semerci, P. (2015). Yerel Demokrasi Sorunsalı, Büyükşehir Belediye Meclisleri Yapısı ve İşleyişi. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
33. Yaylı, H., & Pustu, Y. (2008). Yerel demokrasinin ilkeleri. Karadeniz Araştırmaları, (16), 133–153.
34. Yıldırım, U., Bulut, Y., & Tanıyıcı, Ş. (2011). Yerel yönetimlerde katılım ve demokrasi. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(13), 507–523.
35. Zengin, O. (2014). Büyükşehir belediyesi sisteminin dönüşümü: Son on yılın değerlendirmesi. Ankara Barosu Dergisi, (2), 91–116.
36. 5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu. (2004). T.C. Resmî Gazete, Sayı: 25531.
37. 6360 Sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. (2012). T.C. Resmî Gazete, Sayı: 28489.