XVIII. YÜZYILDA SİİRT SANCAĞINDAKİ BAZI VAKIFLARIN MUHASEBE İŞLEMLERİ

Öz

konusunda önemli hassasiyet gösterilmiş ve bu amaçla pek çok vakıf kurulmuştur. Bu çalışmanın konusunu Başbakanlık Osmanlı Arşivinde (BOA) EV.d. (Evkaf Defterleri) kodu ve 17497 numaralı vakıf defteri oluşturmaktadır. Defterin içeriğine bakıldığında miladi takvime göre 1861-1862 yıllarına ait olup kapak sayfası hariç 4 varaktan oluşmaktadır. Osmanlı döneminde yer alan Siirt vakıflarının faaliyetleri hakkında önemli finansal bilgiler sunan defter, günümüz Türkçesine aktarılarak üzerinde değerlendirme yapılmıştır. Sonuç olarak Başbakanlık Osmanlı Arşivinde yer alan Siirt iline ait bazı vakıflara ait belgede, kayıtların öncelikle ikiye ayrıldığı, önce gelirlerin ardından da giderlerin yazıldığı görülmektedir. Gelir sayfasında, gelirlerin hangi kalemlerden meydana geldiği detaylı bir şekilde açıklanmış; ayrıca gider kalemlerinin yazıldığı ve de giderlerin detaylı bir şekilde yer aldığı gözlemlenmiştir. Vakıf defteri incelemesinde kiralamadan kaynaklanan gelirlerin (tarla, icar, dükkân vb.) önemli yer tuttuğu görülmektedir. Vakfın genel masrafları arasında yer alan imam ve müezzin ödemeleri, temizlik giderleri gibi harcamaların önemli gider kalemleri arasında yer aldığını söylemek mümkündür. Osmanlı döneminde merdiven yöntemine göre yapılan muhasebe işlemlerinden çalışmaya konu olan Siirt vakıflarına ait defter incelemesinden anlaşılmıştır ki muhasebe kayıtları sonunda bir nevi gelir tablosu düzenlenmekte ve bu tablonun hem gelir hem de gider kalemleri ayrıntılı bir şekilde yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Siirt
• Osmanlı
• Vakıf Muhasebeciliği
• Vakıf Defteri.

Destekleyen Kurum

Bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Bu çalışma, yalnızca literatür taramasına, döküman incelemesine ve ikincil verilerin analizine dayalı olarak yürütüldüğünden etik kurul onayı gerektirmemektedi

Teşekkür

Abdulrezzak Çelik'e teşekkur ederim.

The Accounting Procedures of Some Foundations In Sii̇rt Sanjak In The XVIII. Century

Öz

During the Ottoman period, the foundations in Siirt also showed significant sensitivity to charity and many foundations were established for this purpose. The subject of this study is the foundation book numbered 17497 with the code. İn the Prime Ministry Ottoman Archive (BOA). When the content of the notebook is analysed, it belongs to the period 1861-1862 according to the Gregorian calendar and consists of 4 leaves except the cover page. The original Ottoman notebook was translated and provides important financial information about the activities of Siirt foundations in the Ottoman period. As a result, in the document of Siirt foundations obtained from the Presidency Ottoman Archive, it is seen that the records are first divided into two parts, first the revenues and then the expenses are written. On the income page, the items of income are explained in detail, and then the expense items are written and the expenses are also shown in detail. In the analysis of the foundation ledger, it is seen that the revenues arising from renting (field, rent, shop) occupy an important place. In the expense items, general expenses of the foundation, imam, muezzin payments, cleaning expenses are among the important expense items. It is understood from the examination of the books of Siirt foundations, which are the subject of the study, that a kind of income statement is prepared at the end of the accounting records, and both income and expense items of this table are included in detail.

Anahtar Kelimeler

• Siirt
• Ottoman
• Foundation Accounting
• Foundation Ledger.

Destekleyen Kurum

Does not exist.

Etik Beyan

As this study is conducted solely based on a literature review, document analysis, and the examination of secondary data, it does not require ethics committee approval

Teşekkür

Thank you, Abdulrezzak Çelik.

Kaynakça

1. Aydın, H. (2017). Selanik’te 18. Yüzyılın İlk Yarısında Para Vakıfları ve Kredi İşlemleri, Tarih İncelemeleri Dergisi,29 (1), 87-106.
2. Aydın, L., & Aydın, M. (2021). Uşak ve Banaz Zaviye Vakıfları Muhasebe ve Müzayede İşlemleri (1831-1863), Journal of Humanities and Tourism Research, 11 (4): 669-689.
3. Aydın, L., & Aydın, M. (2022). Kütahya Sancağındaki Vakıf ve Zaviyelerin Muhasebe ve Müzayede İşlemleri (1832-1863), Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 71, 168-188.
4. Ayhan, R. (2022). 17169 Numaralı Evkaf Defterine Göre Siirt Vakıfları (1860-1861), Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 57, 182-200.
5. Bekçi, İ., & Apalı, A., & Karataş, Ö. (2015). Evkaf-Haremeyn Muhasebeciliğinde Damad İbrahim Paşa Evkafı, Muhasebe ve Denetime BAKIŞ, 15(46), 11-32.
6. Çifçi, C. (2004), 18. Yüzyılda Bursa'da Para Vakıfları ve Kredi İşlemleri, Tarih Araştırmaları Dergisi, 23,36-79. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) EV.d. (Evkaf Defterleri). Defter No: 17497.
7. Gider, S. (2023). Bir Hayırsever Kadın Vakıf: Halime Hatun Vakfiyesi ve Muhasebe Defterleri, Ekev Akademi Dergisi, 94,301-314.
8. Gökmen, E., & Demir, T., & Heybeli, H. (2016). Şer’iyye Sicillerindeki Muhasebe Kayıtlarına Göre XVIII. Yüzyılda Manisa Vakıfları, CBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 14(3), 274-324.

9. Kaya, S., & Durmuş, M., & Bektaş, İ., &Akkaya, A. (2017). Muhasebe Kayıtları Işığında 18. Yüzyıl Para Vakıflarının Nakit İşletme Yöntemleri, International Journal of Islamic Economics and Finance Studies, 3(3), 50-62.
10. Kaya, S., & Durmuş, M. (2019). Muhasebe Kayıtları Işığında Mektep Vakıflarının Gelir Giderleri: 18. Yüzyıl Sonları Üsküdar Örneği, Vakıflar Dergisi, Özel Sayı, 159-186.
11. Sürmen, Y., & Abdioğlu, H. (2020). Kervansaray ve Muhasebe İşlemleri, Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 19,25-40.
12. Ülker, Y., & Toraman, C. (2012). Osmanlı Devleti’nin Sosyal ve Ekonomik Hayatında Para Vakıflarının Rolü ve Muhasebe Uygulamaları, Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(2), 55-84.
13. Türkmen, M. (2012). Halep Para Vakıfları Muhasebelerinin Kısa Bir Değerlendirmesi, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi, 1(9), 121-131.
14. Yeniyurt, M. (2023). Vakıf Muhasebe Defterinden Hareketle Galata Vakıfları ve Mali Yapıları (1686-1688), OTAM, 54, 193-226.
15. Yıldırım, M., & Oktar, T. (2022). Osmanlı-Avusturya savaşlarının İstanbul para vakıflarına etkileri (1693-1697), Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Van YYÜ 40. Yıl Özel Sayısı, 94-105.
16. Yılmaz, E., & Aslan, T. (2017). Vakıflardan Kiralanan Gayrimenkullerin Üçüncü Bir Kişiye Yeniden Kiraya Verilmesinin Muhasebe Standartlarına Göre Muhasebeleştirilmesi, İşletme Araştırmaları Dergisi, 9 (3), 231-247.
17. https://siirtvakfi.org.tr/siirt-kosesi/siirt-tarihi (Erişim Tarihi: 10.07.2024).
18. https://www.lugatim.com (Erişim Tarihi: 10.07.2024).