Türkiye’de Vergi Denetiminin Etkinliği Kurumsal Kapasite ve Mali Çıktılar 2021–2025

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de vergi denetiminin 2021–2025 dönemindeki gelişimini denetim kapsamı, kurumsal kapasite, kaynak kullanımı ve mali çıktılar bakımından değerlendirmeyi ve bu bağlamda denetim performansını bütüncül bir etkinlik yaklaşımıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Betimsel ve karşılaştırmalı yöntemin benimsendiği çalışmada, Vergi Denetim Kurulu faaliyet raporlarından derlenen veriler kullanılmıştır. Mükellef inceleme oranları, personel başına iş yükü, bütçe kullanım düzeyi, sektörel matrah farkları, inceleme süreleri ve inceleme başına mali çıktılar, oranlar ve değişimler üzerinden analiz edilmiştir. Bulgular, 2025 yılında mükellef inceleme oranının belirgin biçimde yükselmesine karşın personel kullanım düzeyinin gerilediğini göstermektedir. Ayrıca, inceleme başına belirlenen matrah farkı ve tarhı istenen vergi tutarlarının yıllar itibarıyla önemli ölçüde değiştiği saptanmıştır. Dolayısıyla artan inceleme sayısı, tek başına doğrudan ve sürekli biçimde daha yüksek mali performans ve kurumsal etkinlik sağlamamaktadır. Sonuç olarak vergi denetiminde etkinlik; insan kaynağının güçlendirilmesine, risk odaklı mükellef seçimine ve denetim kaynaklarının etkin tahsisine bağlıdır. Çalışma, performansın kurumsal girdiler ve denetim çıktıları değerlendirilerek ölçülmesine önemli katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Vergi Denetimi
• Vergi İncelemesi
• Etkinlik
• Vergi Denetim Kurulu.

Destekleyen Kurum

Bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Bu çalışma, yalnızca literatür taramasına, döküman incelemesine ve ikincil verilerin analizine dayalı olarak yürütüldüğünden etik kurul onayı gerektirmemektedir

The Effectiveness of Tax Auditing in Türkiye: Institutional Capacity and Fiscal Outcomes (2021–2025)

Öz

A This study evaluates tax auditing in Türkiye during 2021–2025 regarding audit coverage, institutional capacity, resource utilization, and fiscal outcomes, assessing audit performance through an efficiency framework extending beyond examination counts.Using descriptive and comparative methods, data from the Tax Inspection Board’s annual activity reports were examined. Examination rates, workload per employee, budget utilization, tax base differences, examination durations, and fiscal outcomes per examination were analyzed through ratios and annual changes. The findings show that although the taxpayer examination rate increased markedly in 2025, personnel utilization declined. Moreover, the tax base difference determined and tax proposed for assessment per examination varied considerably over the years. Thus, increasing examination numbers alone did not necessarily produce stronger fiscal performance or greater institutional efficiency. Consequently, effective tax auditing requires stronger human resources, risk-based taxpayer selection, and efficient resource allocation to fiscally productive areas. The study contributes by jointly evaluating institutional inputs and audit outputs.

Anahtar Kelimeler

• Tax Auditing
• Tax Examination
• Efficiency
• Tax Inspection Board.

Destekleyen Kurum

Does not exist.

Etik Beyan

As this study is conducted solely based on a literature review, document analysis, and the analysis of secondary data, it does not require ethics committee approval.

Kaynakça

1. Acar, İ. A. & Merter, M. E. (2005). Türkiye’de 1990 sonrası dönemde vergi denetimi ve vergi denetiminde etkinlik sorunu. Maliye Dergisi, 147, 5-27. https://dergiler.sgb.gov.tr/calismalar/maliye_dergisi/yayinlar/md/md147/vergi%20denetimi.pdf
2. Akbey, F. (2014). Türkiye’de vergi denetimi ve gelirleri üzerine bir inceleme. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 29(1), 63-103. https://izlik.org/JA74HB34PN
3. Akdoğan, İ. (2025). Türkiye’de vergi denetim süreçlerinde yaşanan gelişmeler. Mali Çözüm, 35(191), 1657–1683. https://archive.ismmmo.org.tr/docs/malicozum/191malicozum/11.pdf
4. Aktan, C. C. (2012). Vergi psikolojisinin temelleri ve vergi ahlakı. C. C. Aktan, A. Kesik, & D. Dileyici (Ed.), “Yeni” maliye: Değişim çağında kamu maliyesi: Yeni trendler, yeni paradigmalar, yeni öğretiler, yeni perspektifler içinde (ss. 167–181). T.C. Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı.
5. Alm, J. (2019). What motivates tax compliance? Journal of Economic Surveys, 33(2), 353–388. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joes.12272
6. Alm, J., & McKee, M. (2006). Audit certainty, audit productivity, and taxpayer compliance. National Tax Journal, 59(4), 801–816. https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.17310/ntj.2006.4.03
7. Atsebi, J.-M., Gueorguiev, N., & Nose, M. (2025). Enhancing tax capacity: Revenue gains from strengthening tax administration (IMF Working Paper No. 2025/219). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798229029827.001
8. Baer, K., Barra, P. A., & Benitez, J. C. (2025). Closing the gap: How tax administration performance shapes compliance (IMF Working Paper No. 2025/209). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798229027076.001

9. Bakar, F., & Gerçek, A. (2016). Vergi denetiminde risk analizinin yeri: Bazı ülke uygulamaları ve Türkiye için bir değerlendirme. International Journal of Public Finance, 1(2), 168–193. https://doi.org/10.30927/ijpf.319894
10. Bakır, C. (2012). Maliye bürokrasisinde örgütsel değişim ve Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının kurulması. Amme İdaresi Dergisi, 45(2), 81–102. https://ammeidaresi.hacibayram.edu.tr/documents/article/1/45/2/4_bakir.pdf
11. Benitez, J. C., Mansour, M., Pecho, M., & Vellutini, C. (2023). Building tax capacity in developing countries (IMF Staff Discussion Note No. SDN/2023/006). International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9798400246098.006
12. Beşel, F. (2017). Türkiye’de vergi denetiminin çeşitli göstergeler ile analizi. Sayıştay Dergisi, (107), 65–98. https://www.sayistay.gov.tr/files/4801_der_107_m3.pdf
13. Bişgin, A. (2023). Vergi denetimi-tahsilat oranı ilişkisine dair nicel bulgular. Mali Çözüm, 33(175), 155-174.
14. Çakır, S., Çıtak, N., & Durak, M. (2025). Vergi denetiminde 3.0- yapay zekânın gücü ve geleceği: vergi inceleme elemanlarının görüşü ve bir anket çalışması. Journal of Research in Business, 10(1), 195-223. https://doi.org/10.54452/jrb.1662164
15. Çelik, E., & Sağbaş, İ. (2023). Deneysel çalışmalar özelinde vergi uyumu literatürüne kısa bir bakış. Maliye Çalışmaları Dergisi, 69, 187–210. https://doi.org/10.26650/mcd2022-1178813
16. Çelikkaya, A., & Gürbüz, H. (2006). Mükelleflerin vergiye gönüllü uyumunu etkileyen faktörlerin analizi: Bir alan çalışması. İktisat İşletme ve Finans, 21(247), 122–139. https://doi.org/10.3848/iif.2006.247.0084
17. Demir, E. (2019). Türkiye’de vergi denetimi ve vergi denetiminde etkinliğin sağlanmasına yönelik öneriler. Vergi Raporu, (232), 306–311. https://vergiraporu.com.tr/AllArticles.aspx?Month=1&Year=2019
18. Demir, İ. C., & Çalışkan, N. (2025). Allingham-Sandmo modeli bağlamında Türk Vergi Sistemi’nde vergi denetim oranlarının tespit edilen matrah farklılıklarına etkisi: 1991-2022 dönemi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 27(50), 1345-1363. https://doi.org/10.18493/kmusekad.1564556
19. Doğan, H. (2024). Yapısal reform sonrası Türk Vergi Denetim Sistemi’nde verimliliğin pencere analizi yoluyla değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 19(3), 983-1001. https://doi.org/10.17153/oguiibf.1407153
20. Günay, H. F. (2025). Çeşitli faktörler ışığında Türkiye’de vergi denetim etkinliğinin incelenmesi. The Journal of International Scientific Researches, 10(1), 101-117. https://doi.org/10.23834/isrjournal.1615066
21. Gündoğdu, S. (2022). Türkiye’de vergi denetiminde etkinlik: dolaylı ve dolaysız vergiler bağlamında inceleme. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 161-172. https://doi.org/10.52835/19maysbd.1112677
22. International Monetary Fund. (2025). International Survey on Revenue Administration (ISORA): Latest published data [Data set]. Retrieved September 10, 2026, from https://data.imf.org/en/datasets/ISORA%3AISORA_LATEST_DATA_PUB
23. İlgün, M. F. (2020). Vergi denetim sürecinde büyük veri analitiği. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 8(1), 1-24. https://izlik.org/JA89MN79JH
24. Johnson, B., & Christensen, L. (2014). Eğitim araştırmaları: Nicel, nitel ve karma yaklaşımlar (S. B. Demir, Çev. Ed.; 4. basımdan çeviri). Eğiten Kitap
25. Kaplan Dönmez, N. F. (2025). Vergi denetiminde yapay zekânın rolü ve uygulama alanları. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 10(2), 300-325. https://izlik.org/JA23DB84SF
26. Karakuş Büyükben, N., & Güngör, K. (2023). Vergi denetiminde etkinlik: Türkiye ve OECD ülkeleri arasında karşılaştırmalı. Turkuaz Uluslararası Sosyo-Ekonomik Stratejik Araştırmalar Dergisi, 5(1), 1-26. https://izlik.org/JA43WN94TM
27. Koç, İ., & Bağdat, A. (2026). Vergi uyumunun artırılmasında yapay zekâ tabanlı denetim mekanizmaları: Uluslararası deneyimler ve politika çıkarımları. İçinde N. Palabıyık (Ed.), Çağ Üniversitesi ev sahipliğinde XI. Uluslararası Akademik Çalışmalar Kongresi: Yapay zekâ çağının psikolojisi: İnsan, toplum, teknoloji ve kurumsal yapılar tam metin bildiri kitabı (ss. 780–792). Norm Yayıncılık. https://asc.academicianstudies.com/tr/asc-2026-spring-full-text/
28. Koç, Ö. E. (2018). Vergi denetiminin vergiye gönüllü uyum üzerindeki etkisi. İçinde M. Taytak & İ. Ciğerci (Ed.), Kamu mali yönetimi kapsamında mali denetim üzerine seçme konular (ss. 267–290). Savaş Yayınevi.
29. Memiş, M. Ü., Çürük, T., & Ünal, Y. (2019). Elektronik uygulamaların vergi denetimi üzerine etkisi: Denetimin tarafları üzerine bir araştırma. Maliye Dergisi, (176), 474–504. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2019/09/176-21.pdf
30. Nalbant Efe, G. (2026). Türkiye’de vergi denetiminin bütçe ölçeğinde etkinliği: vergi türleri bazında bir değerlendirme. Uluslararası Sosyal Siyasal ve Mali Araştırmalar Dergisi, 6(1), 73-91. https://doi.org/10.70101/ussmad.1881549
31. OECD. (2004). Compliance risk management: Managing and improving tax compliance. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/topics/policy-issues/tax-administration/compliance-risk-management-managing-and-improving-tax-compliance.pdf
32. OECD. (2015). Fundamental principles of taxation. İçinde Addressing the tax challenges of the digital economy, Action 1—2015 final report (ss. 29–50). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264241046-en
33. OECD. (2016). Technologies for better tax administration: A practical guide for revenue bodies. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264256439-en
34. OECD. (2021). Tax administration 2021: Comparative information on OECD and other advanced and emerging economies. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/cef472b9-en
35. OECD. (2022). Tax administration 2022: Comparative information on OECD and other advanced and emerging economies. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/1e797131-en
36. OECD. (2024). Tax administration 2024: Comparative information on OECD and other advanced and emerging economies. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/2d5fba9c-en
37. OECD. (2025). Tax administration 2025: Comparative information on OECD and other advanced and emerging economies. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/cc015ce8-en
38. Oğuz, N. S., Yıldız, S., & Aydınlı, K. (2026). Yapay zekâ ekseninde vergi denetiminin dönüşümü. BİLTÜRK Ekonomi ve İlişkili Çalışmalar Dergisi, 8, 57–81. https://doi.org/10.47103/bilturk.1892613
39. Organ, İ., & Çavdar, F. (2017). Türkiye’de vergi müfettişleri perspektifinden vergi denetiminde sorunlar: İstanbul, Tekirdağ, Edirne ve Kırklareli’den bulgular. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(2), 145–168. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mjss/article/485597
40. Ömercioğlu, A. (2024). Vergi denetimlerinde yapay zekâ kullanımı ve otonom vergi denetimi perspektifi. Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 6(2), 1439–1465. https://www.jurix.com.tr/article/40579
41. Özdemir, H. S. (2000). Türleri ve fonksiyonları bakımından “denetim” kavramı. Vergi Raporu, (45), 48–56. https://vergiraporu.com.tr/ReadArticle.aspx?Id=245828b6-ed5a-4f15-b54d-f1d6daedd158
42. Pehlivan, O. (1986). Vergi denetimi ve vergi denetiminde etkinlik. Vergi Dünyası, (62), 33–42. https://www.researchgate.net/publication/348560097_VERGI_DENETIMI_VE_VERGI_DENETIMINDE_ETKINLIK
43. Rakıcı, C. (2011). Vergi denetiminin yeni yapısı ve denetimin kayıtdışılığı önleme fonksiyonu. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 7(14), 345–362. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijmeb/article/751111
44. Sağlam, M., & Aytaç, D. (2015). Vergi mükelleflerinin vergi denetimi algıları: Çorum örneği. Sosyoekonomi, 23(25), 127–148. https://doi.org/10.17233/se.87363 Sayıştay Kanunu (Kanun No. 6085). (2010, 19 Aralık). Resmî Gazete (Sayı 27790). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6085.pdf
45. Silverman, D. (2018). Nitel verileri yorumlama (E. Dinç, Çev. Ed.; 5. bs.). Pegem Akademi.
46. T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2018). Kararnamesi (Kararname No. 1), madde 228. Resmî Gazete (Sayı: 30474, 10 Temmuz 2018).
47. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2021). Vergi Denetim Kurulu Yönetmeliği. Resmî Gazete, 7 Nisan 2021, Sayı 31447.
48. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2025). Vergi İncelemelerinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Resmî Gazete (Sayı: 32899, 13 Mayıs 2025).
49. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı. (2026). Dijital denetim sistemleri. https://vdk.hmb.gov.tr/dijitaldenetimsistemleri (Erişim Tarihi: 09.09.2026).
50. Tabakan, G., & Avcı, O. (2021). Vergiye gönüllü uyumu etkileyen faktörlerin lojistik regresyon analizi ile belirlenmesi. Sosyoekonomi, 29(48), 541–561. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2021.02.25
51. Tekin, F., & Çelikkaya, A. (2018). Vergi denetimi (8. bs.). Seçkin Yayıncılık.
52. Tolkun, S., & Tekin, A. (2021). Risk odaklı vergi denetim yaklaşımı. International Journal of Applied Economic and Finance Studies, 6(2), 21–39. https://www.ijaefs.com/wp-content/uploads/2021/12/02_TOLKUN-TEKIN.pdf
53. Tuncer, S. (2014). Türk vergi denetim sisteminde reform: Vergi denetimi tek çatı altında toplandı. İçinde Prof. Dr. Fazıl Tekin’e armağan (ss. 15–26). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Maliye Bölümü.
54. Uğur, A. A. (2016). Vergi denetimi etkinliğinde risk analizi sisteminin uygulanabilirliği: Gaziantep halı sektörü üzerine örnek bir uygulama. International Journal of Public Finance, 1(2), 122–145. https://doi.org/10.30927/ijpf.319881
55. Üyümez, M. E., Yılmaz, A. O., & Ünlüer, S. (2021). Vergi incelemesinin amaçları ve bu amaçlara ilişkin sorunlar nelerdir? Bir durum çalışması. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 6(16), 432–452. https://doi.org/10.25204/iktisad.901058
56. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı. (2021). 2021 yılı faaliyet raporu. https://vdk.hmb.gov.tr/vdk-faaliyet-raporlari
57. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı. (2022). 2022 yılı faaliyet raporu. https://vdk.hmb.gov.tr/vdk-faaliyet-raporlari
58. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı. (2023). 2023 yılı faaliyet raporu. https://vdk.hmb.gov.tr/vdk-faaliyet-raporlari
59. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı. (2024). 2024 yılı faaliyet raporu. https://vdk.hmb.gov.tr/vdk-faaliyet-raporlari
60. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı. (2026). 2025 yılı faaliyet raporu. https://vdk.hmb.gov.tr/vdk-faaliyet-raporlari
61. Vergi Usul Kanunu (Kanun No. 213). (1961, 10–12 Ocak). Resmî Gazete (Sayı 10703–10705). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.4.213.pdfVergi Denetim Kurulu Başkanlığının Kurulması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname, KHK/646. (2011). Resmî Gazete (Sayı: 27990).
62. Yayman, D. (2023). Tax audit efficacy in Türkiye. Sosyoekonomi, 31(56), 85–107. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2023.02.04
63. Yelman, E., Torusdağ, M., & Tekşan, E. (2025). Yapay zekâ ve robot hâkimler: Vergi mahkemelerinin iş yüküne yenilikçi çözümler. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34(Uygarlığın Dönüşümü: Yapay Zekâ), 65–93. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1635764
64. Yoruldu, M., & Yoruldu, N. Z. (2016). Türkiye’de vergi kayıp ve kaçaklarının önlenmesinde vergi denetimi ve muhasebe meslek mensuplarının rolü üzerine bir değerlendirme. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 1(1), 51–70. https://doi.org/10.21733/ibad.31
65. Yücel, A., & Bozdoğanoğlu, B. (2024). Vergi denetimini revize etmek: Algoritmik karar alma süreçlerinde üçüncü taraf kontrolörü olarak insan faktörünün incelenmesi. Denetişim, (31), 47–58. https://doi.org/10.58348/denetisim.1540801
66. Yükçü, S., & Atağan, G. (2009). Etkinlik, etkililik ve verimlilik kavramlarının yarattığı karışıklık. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi,