TCMB’nin Zararı ve Zorunlu Karşılıklara Faiz Ödemesi

Öz

Türkiye’de zorunlu karşılıklara (ZK) 2024 Türkiye’de zorunlu karşılıklara (ZK) 2024 öncesinde sıfır veya çok düşük düzeylerde faiz ödemesi yapılmıştır. Ancak TL mevduatı daha cazip kılmak iddiasıyla ZK’ye ödenen faiz oranları 2024’ten itibaren politika faizine yakın düzeylerde belirlenmiştir. TCMB ve bankacılık sektörünün mali tablolarına konu verilerin finansal analizine dayanan bu çalışmanın amacı, ZK faiz ödemesi uygulamasının yarattığı etkiyi analiz etmektir. TCMB’nin zararlarını ele alan ama ZK faiz ödemesi kaynaklı faiz giderine odaklanan çalışmanın sonuçlarına göre, 2024-2025 dönemindeki ZK faiz ödemelerinin güncel karşılığı (Ağustos 2026 itibarıyla) 2026 yılının bütçe gelirleri içinde %10,2’lik bir paya karşılık gelmektedir. ZK faiz ödemesi, bankacılık sektörünün net kârının 2024 yılında %54’üne, 2025 yılında %80’ine tekabül etmiştir. Net faiz marjındaki gelişim dikkate alındığında -özellikle 2025 ve 2026’da- ZK faiz ödemesinin para politikasının amacına yeterli düzeyde katkı sunamadığı ve daha çok bankalara kaynak aktarımı anlamına gelebilecek bir sonuç ürettiği çalışmada belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• TCMB
• Para Politikası
• Zorunlu Karşılıklar
• Bankacılık Sektörü

Destekleyen Kurum

Bulunmamaktadır.

Etik Beyan

Bu çalışma, yalnızca literatür taramasına, döküman incelemesine ve ikincil verilerin analizine dayalı olarak yürütüldüğünden etik kurul onayı gerektirmemektedir

CBRT Losses and Interest Payments on Reserve Requirements

Öz

Before 2024, reserve requirements (RR) in Türkiye yielded zero or negligible interest. However, to make TL deposits more attractive, RR interest rates were set close to the policy rate starting in 2024. Based on the financial analysis of CBRT and banking sector data, this study analyzes the impact of the RR interest payment policy. Focusing on RR-driven interest expenses amid CBRT losses, the findings reveal that the current value of 2024–2025 RR interest payments (as of August 2026) accounts for 10.2% of 2026 budget revenues. Furthermore, these payments constituted 54% of the banking sector's net profit in 2024 and 80% in 2025. Given the net interest margin trajectory, especially in 2025 and 2026, the study concludes that RR interest payments failed to adequately support monetary policy goals. Instead, the practice primarily resulted in a direct transfer of resources to banks.

Anahtar Kelimeler

• CBRT
• Monetary Policy
• Required Reserves
• Banking Sector

Destekleyen Kurum

Does not exist.

Etik Beyan

As this study is conducted solely based on a literature review, document analysis, and the analysis of secondary data, it does not require ethics committee approval.

Kaynakça

1. Başçı, E., & Kara, H. (2011). Finansal İstikrar ve Para Politikası. İktisat İşletme ve Finans, 26 (302), 9-25. DOI:10.3848/iif.2011.302.0925
2. BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu). Aylık bülten. Erişim tarihi: 10 Eylül 2026, https://www.bddk.org.tr/bultenaylik
3. BDDK (Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu). Aylık bankacılık sektörü verileri (Gelişmiş gösterim). Erişim tarihi: 10 Eylül 2026, https://www.bddk.org.tr/BultenAylik/tr/Home/Gelismis
4. Bell, S., Chui, M., Gomes, T., Moser-Boehm, P., & Tejada, A.P. (2023). Why are central banks reporting losses? Does it matter? BIS Bulletin, No: 68. https://www.bis.org/publ/bisbull68.htm
5. De Grauwe, P., & Ji, Y. (2023, March 13). Monetary policies with fewer subsidies for banks: A two-tier system of minimum reserve requirements. CEPR VoxEU. https://cepr.org/voxeu/columns/monetary-policies-fewer-subsidies-banks-two-tier-system-minimum-reserve-requirements
6. Deuber, G., & Zobl, F. (2023). ECB minimum reserves - 10% or 10% less government bonds? SUERF Policy Brief, No. 741.
7. ECB (European Central Bank). (2026a, February 26). Financial statements of the ECB for 2025 (Press release). https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260226~15dbe4febc.en.html)
8. ECB (European Central Bank). (2026b). Key ECB interest rates. https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/key_ecb_interest_rates/html/index.en.html

9. ECB (European Central Bank). (2025a, February 20). Financial statements of the ECB for 2024 (Press release). https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2025/html/ecb.pr250220~eca25e4e21.en.html).
10. ECB (European Central Bank). (2025b). Annual Report 2024. https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/annrep/ecb.ar2024~8402d8191f.en.pdf
11. ECB (European Central Bank). (2023a, November 8). What are minimum reserve requirements? https://www.ecb.europa.eu/ecb-and-you/explainers/tell-me/html/minimum_reserve_req.en.html
12. ECB (European Central Bank). (2023b, July 27). ECB adjusts remuneration of minimum reserves [Press release]. https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2023/html/ecb.pr230727~7206e9aa48.en.html
13. ECB (European Central Bank). (2022, October 27). ECB adjusts remuneration of minimum reserves [Press release]. https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2022/html/ecb.pr221027~25d335259c.en.html
14. Fed (The Federal Reserve System). (2026). December 31, 2025 and 2024 independent auditors’ report. https://www.federalreserve.gov/aboutthefed/files/combinedfinstmt2025.pdf
15. Fed (The Federal Reserve System). (2025a, November 26). Policy tools: Reserve requirements. https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/reservereq.htm
16. Fed (The Federal Reserve System). (2025b). December 31, 2024 and 2023 independent auditors’ report. https://www.federalreserve.gov/aboutthefed/files/combinedfinstmt2024.pdf
17. Federal Reserve Bank of St. Louis. (2021). Interest rate on required reserves (IORR rate) (Data set). FRED. https://fred.stlouisfed.org/series/IORR
18. Hazine ve Maliye Bakanlığı (2026). 2026 temmuz ayı bütçe gerçekleşme sonuçları. https://kmyd.hmb.gov.tr/2026-temmuz-ayi-butce-gerceklesme-sonuclari
19. Kartal, F. (2026). Kur korumalı mevduat sisteminin yapısı, işleyişi, maliyeti ve bileşenlerinin analizi. Axis World Journal of Applied Cross-Disciplinary Insights, 2(2), 125-151. https://doi.org/10.71284/axisw.2026224
20. Kartal, F. (2024). Kur korumalı mevduat sistemi ve sonuçları. İşletme Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 7(1), 73-95. https://doi.org/10.33416/baybem.1411835
21. Kartal, F. (2023). Türk bankacılık sektöründe 2022 yılı kârlılığının belirleyicileri. Marmara Sosyal Araştırmalar Dergisi, 19, 1-25. https://doi.org/10.58793/marusad.1275226
22. Kaya, Y.T. (2001). Türk bankacılık sisteminde net faiz marjının modellenmesi. BDDK, MSPD Çalışma Raporları, 2001/4.
23. Kurtoğlu, A.B., Höçük, F., & Beşirli, Ö.B. (2024). Merkez bankaları faaliyetlerinde kâr- zarar olgusu. TCMB Merkezin Güncesi. https://tcmbblog.org/wps/wcm/connect/blog/tr/main+menu/analizler/merkez_bankalari_faaliyetlerinde_kar_zarar_olgusu
24. McCauley, R. N., & Pinter, J. (2024, May 14). Unremunerated reserves in the Eurosystem, part 1: Heads I win, tails you lose. CEPR VoxEU. https://cepr.org/voxeu/columns/unremunerated-reserves-eurosystem-part-1-heads-i-win-tails-you-lose
25. ProCompliance, (2025a, 12 Temmuz). Mevduat ve yatırım fonlarında stopaj artışı, Erişim tarihi: 1 Eylül 2026, https://www.procompliance.net/mevduat-ve-yatirim-fonlarinda-stopaj-artisi-09-07-2025/
26. ProCompliance. (2025b, 4 Şubat). Mevduat ve yatırım fonlarında stopaj artışı. Erişim tarihi: 1 Eylül 2026, https://www.procompliance.net/tl-mevduat-ve-fonlarda-1-2-2025ten-itibaren-stopaj-orani-artirildi/
27. Reuters. (2025, March 21). Fed posts smaller loss on operations in 2024 (Press release). https://www.reuters.com/markets/us/fed-reports-comprehensive-2024-net-loss-775-billion-2025-03-21/
28. Sanjay, V. (2026, January 22). Scott Bessent slams the Federal Reserve for losing $100 billion a year due to ‘mistimed asset purchases’ — Calls for greater ‘accountability’. Yahoo Finance. https://finance.yahoo.com/news/scott-bessent-slams-federal-losing-143112787.html
29. Talaslı, İ.A. (2012). Türkiye’de bankacılık sistemi zorunlu karşılık yönetimi. TCMB Piyasalar Genel Müdürlüğü Uzmanlık Yeterlilik Tezi.
30. Taşdelen Erli, Y. (2024, 24 Ocak). TBB Başkanı Çakar: Merkez Bankasının, faiz artırım sürecini ocak ayı itibarıyla tamamlayacağı kanaatindeyim. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/tbb-baskani-cakar-merkez-bankasinin-faiz-artirim-surecini-ocak-ayi-itibariyla-tamamlayacagi-kanaatindeyim/3116895
31. TBB (Türkiye Bankalar Birliği). (2026). Kamuya Açıklanan Finansal Tablolar (Denetimden geçmiş bilanço bilgileri)- Finansal Tablolar - Konsolide Olmayan (Solo Banka, Excel formatında ortak veri seti). Erişim Tarihi: 1 Eylül 2026, https://www.tbb.org.tr/istatistiki-raporlar/2025-aralik-finansal-tablolar-konsolide-olmayan-solo-banka-excel-formatinda
32. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) (2026). TCMB 31 Aralık 2025 tarihi itibarıyla finansal tablolar ve bağımsız denetçi raporu.
33. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). (2025a). Finansal istikrar raporu-Mayıs 2025.
34. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) (2025b). TCMB 31 Aralık 2024 tarihi itibarıyla finansal tablolar ve bağımsız denetçi raporu.
35. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). (2024a, 5 Şubat). Zorunlu karşılıklara ilişkin basın duyurusu (Sayı: 2024-07). https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Duyurular/Basin/2024/DUY2024-07
36. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). (2024b, 25 Nisan). Zorunlu karşılıklara ilişkin basın duyurusu (Sayı: 2024-23). https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Duyurular/Basin/2024/DUY2024-23
37. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). (2024c). Enflasyon raporu 2024-II.
38. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). (2024d). Finansal istikrar raporu-Kasım 2024.
39. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) (2024e). TCMB 31 Aralık 2023 tarihi itibarıyla finansal tablolar ve bağımsız denetçi raporu.
40. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). (2014a, 21 Ekim). Çekirdek yükümlülüklere sağlanacak desteğe ilişkin basın duyurusu (Sayı: 2014-72). https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Duyurular/Basin/2014/DUY2014-72
41. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). (2014b, 21 Ekim). Çekirdek yükümlülüklere sağlanacak desteğe ilişkin ayrıntılar (Teknik rapor). https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/60f68697-e4d0-4a7b-af9e-7729441799a2/Teknik+Ayrintilar.pdf?MOD=AJPERES
42. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). (2010). Enflasyon raporu 2010-IV.
43. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). EVDS. Erişim tarihi: 10 Eylül 2026, https://evds3.tcmb.gov.tr/
44. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). Kâr ve zarar tablosu, https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Banka+Hakkinda/Kurumsal+Yapi/Kar+Zarar+Tablosu
45. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). Türk Lirası zorunlu karşılıklara uygulanan faiz/nema oranı. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2026, https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Bankacilik+Verileri/Zorunlu+Karsiliklar/
46. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). Zorunlu karşılıklar hakkında tebliğ (Sayı: 2013/15), 25 Aralık 2013 tarih ve 28862 sayılı Resmî Gazete
47. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). Zorunlu karşılık oranları. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2026, https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/tr/tcmb+tr/main+menu/istatistikler/bankacilik+verileri/zorunlu+karsiliklar/zorunlu+karsilik+oranlari
48. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). Zorunlu karşılıklar uygulama talimatı. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2026, https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Temel+Faaliyetler/Para+Politikasi/Zorunlu+Karsilik+Oranlari/ Madde 10)
49. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası). Zorunlu karşılıklar veri seti. Erişim tarihi: 2 Eylül 2026, https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Bankacilik+Verileri/Zorunlu+Karsiliklar/
50. Trading Economics. (2026a). United States inflation rate. https://tradingeconomics.com/united-states/inflation-cpi)
51. Trading Economics. (2026b). United States Fed funds interest rate. https://tradingeconomics.com/united-states/interest-rate)
52. Trading Economics. (2026c). Euro area inflation rate. https://tradingeconomics.com/euro-area/inflation-cpi
53. Trading Economics. (2026d). Euro area interest rate. https://tradingeconomics.com/euro-area/interest-rate
54. TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu). (2026). Tüketici Fiyat Endeksi. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/58290