Hasta Yakınlarının Kene Tutunması/Isırmasına Yönelik Bilgi Düzeyleri, Tutum ve Davranışlarının Değerlendirilmesi

Öz

Objective: This study aimed to assess the level of knowledge regarding tick exposure and Crimean-Congo hemorrhagic fever (CCHF), and to evaluate attitudes and practices related to tick bites among relatives of patients presenting to the emergency department for any reason in Çorum, an endemic region at potential risk for CCHF. Method: This study was designed as a cross-sectional descriptive survey study. To facilitate comprehension o the term “tick exposure,” the more commonly used expressions “tick attachment” and “tick bite” were used in the questionnaire. Results: This study was conducted with a total of 442 participants, including 227 women (51.36%) and 215 men (48.64%). A statistically significant difference was observed between male and female participants in terms of the mean number of tick exposures (U = 373.500, p = 0.016). Among the participants, 355 individuals (81.99%) reported that their first response to tick contact would be to seek medical care. A statistically significant association was found between educational level and the use of personal protective measures against tick exposure [χ²(2) = 12.358, p = 0.002]. Additionally, statistically significant differences were identified between gender and performing body and clothing checks as a preventive measure against tick exposure [χ²(1) = 6.557, p = 0.010], as well as between educational level and such preventive behaviors [χ²(2) = 23.388, p < 0.001]. Conclusion: The findings suggest that the national CCHF control program in Türkiye has contributed to increased public awareness. However, a comprehensive and proactive approach that takes into account gender and education-based differences in perceptions and attitudes is required to ensure the sustainability of long-term awareness in the target population.

Anahtar Kelimeler

• tick
• tick contact
• Crimean Congo Hemorrhagic Fever
• personal protective measures
• knowledge
• attitude
• education
• Türkiye

Hasta Yakınlarının Kene Tutunması/Isırmasına Yönelik Bilgi Düzeyleri, Tutum ve Davranışlarının Değerlendirilmesi

Öz

Giriş: Bu çalışmamızda, kene ve Kırım Kongo kanamalı ateş (KKKA) için potansiyel risk taşıyabilen endemik bir bölgede bulunan Çorum’da yaşayan ve herhangi bir nedenle hastanenin acil servisine gelen hasta yakınlarının kene temasına ve KKKA hastalığına dair bilgi düzeylerinin belirlenmesi ile kene temasına ilişkin tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi amaçlandı. Yöntem: Bu çalışma, kesitsel-tanımlayıcı bir anket çalışması olarak planlandı. Sorularda “kene teması” kavramının kolayca anlaşılabilmesi için halk arasında daha fazla kullanılan “kene tutunması/ısırması” terimleri kullanıldı. Bulgular: Bu çalışma, 227’si (%51,36) kadın ve 215’i (%48,64) erkek olmak üzere toplam 442 katılımcı ile gerçekleştirildi. Erkeklerin kene teması ortalamaları ile kadınların kene teması ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu gözlenmiştir (U=373,500, p=0,016). Katılımcıların 355’inin (%81,99) kene temasında keneyi çıkarmaya dair ilk tutumu; “Hastaneye giderim.” idi. Kişisel koruyucu tedbir alma davranışı ile eğitim düzeyi arasında istatistiki olarak anlamlı farklılık olduğu tespit edilmiştir [χ2(2)=12,358 p=0,002]. Kene temasına karşı kıyafet ve vücut kontrolü ile cinsiyet ve eğitim düzeyi arasında istatistiki olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir [χ2(1)=6,557 p=0,010; χ2(2)=23,388 p=0.000]. Sonuç: Sonuçlarımız, Türkiye’de KKKA kontrolüne yönelik geliştirilen programın farkındalık yarattığını göstermekte olup hedef popülasyonda uzun vadeli farkındalığının kalıcılığının sağlanması için cinsiyete ve eğitim düzeyine dayalı bakış açısı ve tutumlarda olası farklılıkların da göz önünde bulundurulması ile kapsamlı bir yaklaşım ve proaktif bir çalışmanın geliştirilmesi gerektiğine de işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• kene
• kene teması
• Kırım Kongo kanamalı ateş
• kişisel koruyucu tedbir
• bilgi
• tutum
• eğitim
• Türkiye

Teşekkür

Sn. Editör Merhaba, Makalemizi değerlendirmenize sunarız. Saygılarımla

Kaynakça

1. 1. Rochlin I, Toledo A. Emerging tick-borne pathogens of public health importance: a mini-review. J Med Microbiol. 2020;69(6):781–91.
2. 2. Madison-Antenucci S, Kramer LD, Gebhardt LL, Kauffman E. Emerging tick-borne diseases. Clin Microbiol Rev. 2020;33(2):e00083-18.
3. 3. Fırtına Topcu K, Sümer Z. Kene ısırma öyküsü olan hastalarda Kırım-Kongo kanamalı ateşi virüsü ile Coxiella burnetii ve Borrelia burgdorferi seropozitifliğinin araştırılması. Turk Mikrobiyol Cemiy Derg. 2022;52(4):265–73.
4. 4. Dumanlı N, Altay K, Aktaş M. Keneler ve kenelerle taşınan hastalıklar. Manas J Agric Vet Life Sci. 2016;6(2):45–54.
5. 5. Aydın MF, Coşkun A. İnsanlarda kene ile bulaşan hastalık etkenleri ve Türkiye’deki mevcut durum. J Adv VetBio Sci Tech. 2019;4(1):26–32.
6. 6. Alıravcı ID. Kene kaynaklı enfeksiyonlar ile ilgili yapılmış çalışmaların bibliyometrik incelemesi. Etoxec. 2022;2(2):87–97.
7. 7. World Health Organization (WHO). Ten threats to global health in 2019 [Internet]. Geneva: WHO; 2019 [cited 2024 Sep 4]. Available from: https://www.who.int/news-room/spotlight/ten-threats-to-global-health-in-2019
8. 8. Öztürk Çerik H. 21. yüzyılda vektör ile bulaşan enfeksiyonlar (KKKA, Ebola, Lyme, sıtma, dang humması, sarı humma). In: Önlen Y, Bal T, editors. Küresel Değişim ve Enfeksiyon Hastalıklarında Sorunlar. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2023. p.15–21.

9. 9. World Health Organization (WHO). Vector-borne diseases: key facts [Internet]. Geneva: WHO; 2020 Mar 2 [erişim tarihi: 4 Eyl 2024]. Erişim adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/vector-borne- diseases
10. 10. World Health Organization (WHO). Global vector control response 2017-2030 [Internet]. Geneva: WHO; 2017 Oct 2 [erişim tarihi: 4 Eyl 2024]. Erişim adresi: https://www.who.int/publications/i/item/WHO-HTM- GVCR-2017.01
11. 11. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Tick-borne diseases [Internet]. Atlanta (GA): CDC; [erişim tarihi: 2 Eyl 2024]. Erişim adresi: https://www.cdc.gov/niosh/topics/tick-borne/default.html
12. 12. Aenishaenslin C, Charland K, Bowser N, Perez-Trejo E, Baron G, Milord F, et al. Behavioral risk factors associated with reported tick exposure in a Lyme disease high incidence region in Canada. BMC Public Health. 2022;22(1):807.
13. 13. Pala E, Melikoğlu M. Kenelerden kaynaklanan hastalıklar. In: Serdaroğlu S, Kutlubay Z, editors. Derinin Paraziter Hastalıkları. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021. p.59–67.
14. 14. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Ticks: what to do after a tick bite [Internet]. Atlanta (GA): CDC; [erişim tarihi: 9 May 2025]. Erişim adresi: https://www.cdc.gov/ticks/after-a-tick-bite/index.html
15. 15. Böhm S, Fingerle V, Beyerlein A, Wildner M, Böhmer MM. Knowledge, attitudes and behaviour towards ticks and tick-borne diseases—A survey among Lyme borreliosis cases in Bavaria in 2019. Ticks Tick Borne Dis. 2025;16(1):102396.
16. 16. Şahin AM, Ataş E, Çetin S. Crimean-Congo hemorrhagic fever: strategies for diagnosis at initial admission. Braz J Infect Dis. 2025;29(2):104516.
17. 17. World Health Organization (WHO). Crimean-Congo haemorrhagic fever: key facts [Internet]. Geneva: WHO; 2022 May 23 [erişim tarihi: 4 Eyl 2024]. Erişim adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ crimean-congo-haemorrhagic-fever
18. 18. Cuadera MKQ, Mader EM, Safi AG, Harrington LC. Knowledge, attitudes, and practices for tick bite prevention and tick control among residents of Long Island, New York, USA. Ticks Tick Borne Dis. 2023;14(3):102124.
19. 19. Doğan E, Kökkızıl SÖ, Esen M, Kayalı S. Küçük şehrin büyük salgını: Kırım-Kongo kanamalı ateşi. Turkiye Parazitol Derg. 2023;47(4):229–34.
20. 20. Gabriel ANA, Wang XY, Zu GY, Jamil L, Iraguha B, Gasana MN, et al. Knowledge, attitudes, and practices toward ticks and tick-borne diseases: a cross-sectional study in Rwanda. BMC Public Health. 2025;25(1):1936.
21. 21. Takcı Z. Kene ile bulaşan hastalıklar. Turkiye Klinikleri J Dermatol-Special Topics. 2017;10(2):161–8.
22. 22. Nejati J, Mohammadi M, Okati-Aliabad H. Knowledge, attitudes, and practices regarding Crimean-Congo hemorrhagic fever in a high-prevalence suburban community, southeast of Iran. Heliyon. 2024;10(1):e23414.
23. 23. Hua BL, Scholte FE, Ohlendorf V, Kopp A, Marklewitz M, Drosten C, et al. A single mutation in Crimean- Congo hemorrhagic fever virus discovered in ticks impairs infectivity in human cells. eLife. 2020;9:e50925.
24. 24. Komut S, Çorakyer N, Kaplan G, Baykam N. An evaluation of the Hitit Index in differential diagnosis of Crimean-Congo hemorrhagic fever in the emergency department. Medicina (Kaunas). 2023;59(10):1789.
25. 25. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Kırım-Kongo kanamalı ateşi insidans haritaları (Türkiye, 2002–2017) [Internet]. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; [erişim 2025 Haz 4]. Erişim adresi: https:// hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/zoonotik-ve-vektorel-hastaliklar-db/Dokumanlar/Istatistikler/kkka_ istatistik_2002-2017.pdf
26. 26. Yılmaz GR, et al. Türkiye’de Kırım-Kongo kanamalı ateşinin epidemiyolojisi, 2002–2007. Int J Infect Dis. 2009;13(3):380–6.
27. 27. Yardan T, Baydın A, Başol N, Duran L, Sünbül M. Kene ısırması sonucu acil servise başvuran hastaların epidemiyolojik açıdan değerlendirilmesi. J Exp Clin Med. 2010;26(4):153–6.
28. 28. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Kırım-Kongo kanamalı ateşi (KKKA) [Internet]. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; [erişim 2025 May 5]. Erişim adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/zoonotik-ve- vektorel-hastaliklar/kkka.html
29. 29. Evirgen ÖF, Özkan J, Velioğlu M, Köseer GS, Sapmaz G, Kıroğlu H, et al. Şehrimiz Çorum. Çorum: İl Milli Eğitim Müdürlüğü; 2019 [erişim 2025 May 9]. Erişim adresi: https://corum.meb.gov.tr/meb_iys_ dosyalar/2020_04/15193619_Sehrimiz_Corum.pdf
30. 30. Yüksel B, Eker E, Önder T, Özerdoğan Ö, Şener A, Oymak S, et al. Investigation of tick bites and affecting factors in Ezine district of Çanakkale. Mikrobiyol Bul. 2021;78(2):187–96.
31. 31. Vancelik S, et al. Kırım-Kongo kanamalı ateşi hakkında bilgi ve tutumlar. Turkiye Parazitol Derg. 2012;36:156– 9.
32. 32. Septfons A, Figoni J, Gautier A, Soullier N, de Valk H, Desenclos JC. Increased awareness and knowledge of Lyme borreliosis and tick bite prevention among the general population in France: 2016 and 2019 health barometer survey. BMC Public Health. 2021;21(1):1808.
33. 33. Düzlü Ö, İnci A, Yıldırım A, et al. Vector-borne zoonotic diseases in Turkey: rising threats on public health. Turkiye Parazitol Derg. 2020;44(3):168–75.
34. 34. Çıtıl R, Çolak İY, Esen M, Önder Y. 2012–2018 yılları arasında Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hastanesi acil servisine kene teması ile başvuran olguların epidemiyolojik incelenmesi. J Contemp Med. 2020;10(2):253– 60.
35. 35. Alale TY, Sormunen JJ, Nzeh J, Agjei RO, Vesterinen EJ, Klemola T. Public knowledge and awareness of tick-borne pathogens and diseases: a cross-sectional study in Ghana. Curr Res Parasitol Vector Borne Dis. 2024;6:100228.
36. 36. Gök Kazan F, Sümer H. Tokat il merkezinde Kırım-Kongo kanamalı ateşi ön tanısıyla hastanede yatan hastaların bilgi düzeyi. Ankara Med J. 2019;19(2):381–95.
37. 37. Tümtürk A. Sağlık personelinin Kırım-Kongo kanamalı ateşi konusundaki bilgi düzeyinin eğitim ile değişimi. FLORA. 2019;24(4):295–300.