İNGİLİZLERİN MUSUL’DA ARKEOLOJİK KEŞİFLERİ (1876-1909)

XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde bulunan eski eserler İngiltere başta olmak üzere batılıların yoğun ilgisine mazhar oldu. Bu durumdan Musul da kaçınılmaz olarak etkilendi. İngilizler tarafından XIX. yüzyılda Musul bölgesine birçok diplomat ve seyyah arkeoloji çalışmaları için gönderildi. Ancak ilk düzenli çalışma 1820’de İngiltere’nin Hindistan şirketi temsilcisi Claudius James Rich tarafından gerçekleştirildi. 1845 yılına gelindiğinde, arkeolog Austen Henry Layard’ın bölgede yaptığı arkeolojik çalışmalar sayesinde birçok önemli eser gün yüzüne çıkarıldı. Onun çalışmalarına kısa süre sonra Musul’un yerlilerinden Hürmüz Rassam da katıldı. Batılı kâşiflerin yaptığı bu arkeolojik faaliyetler adeta yağma boyutuna ulaşınca Osmanlı Devleti bu faaliyetlere engel olabilmek adına 1869’da ilk Asar-ı Atika Nizamnamesini yayınladı. Fakat nizamnamedeki maddeler batılı kâşiflere engel olabilecek kadar kapsamlı hazırlanmadı. 1874 yılında çıkarılan yeni nizamnamedeki maddeler daha kapsamlı hazırlanmış olsa da bu nizamnamedeki maddeler de yetersiz kaldı. Ancak bu süreçte Musul’da birçok eski eserleri gün yüzüne çıkarmayı başaran George Smith’in tepkisini çekti. Fakat nizamnamede geçen “bulunan eserlerin yarısının Müze-i Hümayun’a verilmesi” konusundaki maddeye rağmen Smith, bulduğu kil tabletleri bir şekilde British Museum’a ulaştırdı. İngilizlerin Musul’da Arkeolojik Keşifleri (1876-1909) adlı Bu çalışma İngilizlerin Musul’da XIX. yüzyılda gerçekleştirdikleri arkeolojik faaliyetler, başta Asar-ı Atika nizamnamelerinin de içinde olduğu Osmanlı Arşiv vesikaları, gazete, makale, araştırma ve inceleme eserlerden istifade edilerek hazırlanmıştır.

XIX. The artifacts found in the Ottoman Empire in the XIX century were of great interest to the Westerners, especially England. Mosul was also inevitably affected by this situation XIX. by the British, In the century, many diplomats and travelers were sent to the Mosul region for archaeology studies. But the first regular work was carried out in 1820 by Claudius James Rich, the representative of the British company in India. By 1845, many important artifacts were unearthed thanks to the archaeological work done by the archaeologist Austen Henry Layard in the region, Hormuz Rassam, a native of Mosul joined his work soon after. When these archaeological activities by Western explorers the level of plunder, the Ottoman Empire published the first Asar-ı Atika Regulation in 1869 in order to prevent these activities. However, the articles in this regulation were not prepared comprehensively enough to prevvent Western explorers. Although the articles in the new regulation issued in 1874, were prepared more comprehensively. the articles in this regulation were also insufficient. However, in this he drew the reaction of George Smith, who menaged to unearth many ancient artifacts in Mosul However, despite the article in the regulation on “giving half of the found artifacts to the Museum-i Humayun”, Smith somehow delivered the clay tablets he found to the British Museum. This study named British Archaeological Discoveries in Mosul (1876-1909), was prepared by. Making use of the archaeological activities carried out by the British in Mosul in the XIX century, the Ottoman Archive documents, newspapers, articles, research studies and theses, including the Asar-ı Atika Nizamnameları.