BÂKÎ DİVANI’NDAKİ MUSİKİ ALETLERİ
Öz
Divan şiirinde musiki ve musiki unsurları, kaleme alınan metinlerde sıklıkla sözü edilen mefhumları oluşturur. Şairler, çeşitli vesilelerle musiki ve unsurlarından yararlanmışlar, ilgili şiirlerinde bu unsurları kullanmışlardır. Buna göre divan şairi nezdinde musiki; makamları, aletleri ve terimleriyle birlikte çok verimli bir alanı teşkil etmiştir. Şair, böylesi bir sahadan seçtiği ibarelerle birlikte şiirdeki anlamı güçlendirip, çeşitli hayallerin oluşumuna olanak sağlamış ve şiirini zenginleştirmiştir. Bu yönüyle musiki divan şairi nazarında adeta bir ilham kaynağına dönüşür. Bundan ötürü de divanlarda çok sayıda musiki unsuruna rastlamak mümkündür. Bu unsurları çeşitli kullanım yönleriyle divanına yerleştiren şairlerden biri de “sultânü’ş-şuarâ” olarak bilinen Bâkî’dir. Bâkî, musiki aletlerini çeşitli hayal ve biçimlerle beraber ilgili şiirlerine adeta nakşetmiştir. Çalışmamızda, Bâkî Divanı’nda tespit ettiğimiz 17 musiki aletinin, çeşitli kullanım biçimleriyle beraber ilgili beyitlerin çehresini şekillendirme noktasında önemli bir rol oynadığı görülmüştür.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Bilgin, E. (2020). Divan Şiirinde Geçen Musiki Istılahlarına Dair Genel Bir Tasnif Denemesi. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 60(2), 517-537.
- Çalka, M. S. (2008). Nev’î Divânı’nda Mûsikî Terimleri. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 3(2), 179-193.
- Devellioğlu, F. (2015). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydan Yayıncılık.
- Kaplan, M. (2002). Divan Şiirinde Musiki. Köprü, (79), 52-60. Karakaya, F. (2006). Nakkâre. TDVİA, C. 32. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 326. KarakayA, F. (2012). Ud. TDVİA, C. 42. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 39-41. Küçük, S. (2019). Bâkî Dîvânı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Levend, A. S. (2018). Divan Edebiyatı: Kelimeler ve Remizler, Mazmunlar ve Mefhumlar. İstanbul: Dergâh Yayınları. Onay, A. T. (2021). Açıklamalı Divan Şiiri Sözlüğü-Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı. Cemal Kurnaz (haz.), İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları.
- Özden, Sevda (2022). Şeyh Galip Divanı’nda Musiki. Mevlevilik, Mevlana ve Şeyh Galip Üzerine İncelemeler, Kaçar Mücahit vd. (ed.), İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınevi, 371-406.
- Öztuna, Y. (2000). Türk Mûsikîsi Kavram ve Terimleri Ansiklopedisi. Ankara: AKM Başkanlığı Yayınları.
- Pala, İ. (2020). Ansiklopedik Divân Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları.
- Sami, Ş. (2019). Kamus-ı Türkî. Paşa Yavuzarslan (haz.), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Sanal, H. (2002). Kös. TDVİA, C. 26. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 270-272.
- Sefercioğlu, N. (1999). Dîvan Şiirinde Mûsikî ile İlgili Unsurların Kullanılışı. Osmanlı Ansiklopedisi, 9, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 649-668.