ENDÜLÜS’ÜN İNCİSİ: KURTUBA (711-1236)

This study examines the rise of Cordoba after 711 and its position in the medieval Islamic world in light of historical and cultural artifacts, based on Andalusia's transitional location on the Mediterranean-Atlantic Ocean-North Africa line. The strategic location of the Iberian Peninsula provides a framework that supports Cordoba's claim to be the capital, thanks to the circulation networks (people, goods, information) shaped along the Pyrenees and Gibraltar axis. The article establishes a connection between the Muslim conquests and developments in Ifriqiya, examining the process that began in 92/711 along a political-chronological timeline extending from the Governors' Period (714–756) to the Umayyad Emirate in 756 and the Caliphate in 929. The city's Roman and Visigothic past, the tactics employed in the conquest, and the administrative instability of the early period are highlighted. The growth of Cordoba during the Umayyad period in terms of population, economic vitality, and centralization is evaluated alongside the effects of internal turmoil and the process of fragmentation (fitna) on the city. The second focus of the study is the architectural production in Cordoba: the construction and expansion phases of the Great Mosque of Cordoba, its architectural and decorative features and sphere of influence; the position of the Medinetuzzehra administrative complex in the context of political representation and palace architecture; and the relationship of the Rusafe Palace with the Umayyad memory is discussed.

Bu çalışma, Endülüs’ün Akdeniz-Atlas Okyanusu-Kuzey Afrika hattındaki geçiş konumundan hareketle, 711’den sonrası Kurtuba’nın yükselişini ve Ortaçağ İslâm dünyasındaki konumunu tarihî ve kültürel eserler ışığında incelemektedir. İber Yarımadası’nın stratejik konumu; Pireneler ve Cebelitârık ekseninde şekillenen dolaşım ağları (insan, mal, bilgi) sayesinde Kurtuba’nın başkentlik iddiasını besleyen bir çerçeve sunar. Makalede, Müslüman fetihlerinin İfrîkıyye’deki gelişmelerle bağlantısı kurularak 92/711’de başlayan süreç, 714–756 Valiler Dönemi’nden 756’da Emevî Emîrliği’ne ve 929’da Hilâfet’e uzanan siyasal-kronolojik çizgide ele alınır. Şehrin Roma ve Vizigot geçmişi, fetihte izlenen taktikler ve erken dönem idarî istikrarsızlık vurgulanırken; Emevîler döneminde Kurtuba’nın nüfus, ekonomik canlılık ve merkezîleşme bakımından büyümesi; iç karışıklıklar ve parçalanma sürecinin (fitne) şehir üzerindeki etkileri ile birlikte değerlendirilir. Çalışmanın ikinci odağı, Kurtuba’daki mimârî üretimdir: Kurtuba Ulucâmii’nin inşa ve genişletme evreleri, mimârî-tezyinî özellikleri ve etki alanı; Medînetüzzehrâ yönetim külliyesinin siyasal temsil ve saray mimarisi bağlamındaki konumu; Rusâfe Sarayı’nın ise Emevî hafızasıyla kurduğu ilişki tartışılır.