HASAN ALİ TOPTAŞ’IN “BENİ KÖR KUYULARDA” ROMANINA PSİKANALİTİK BİR YAKLAŞIM

Psychoanalysis, developed through the work of Sigmund Freud (1856–1939) in the late nineteenth and early twentieth centuries, is an influential critical approach used in literary and artistic studies. Focusing on the author and human psychology, this approach argues that unconscious processes underlie individual attitudes and behaviours. Accordingly, an artist’s childhood, family, education, social environment, illnesses, and psychological condition significantly shape their works. Through fictional characters, the artist makes visible the emotions and conflicts repressed within both the individual and collective unconscious. Hasan Ali Toptaş is one of the prominent novelists of contemporary Turkish literature, particularly known for his postmodern works. His emphasis on the unconscious, individual and social problems, and psychologically complex characters makes his novels suitable for psychoanalytic literary analysis. This study does not directly examine the author’s personality; instead, it focuses on the psychological states, behaviours, and reactions of the fictional characters. Even the image of “blind wells” in the title of Beni Kör Kuyularda reflects the novel’s dark, oppressive, and inward-looking atmosphere. The novel foregrounds loneliness, escape, disappointment, depression, emotional and physical violence, and a schizophrenic state of mind intensified by the erosion of values. This study aims to analyse these elements through the attitudes and behaviours of the characters and to evaluate the novel within the framework of psychoanalytic literary theory.

Sigmund Freud’un (1856-1939) çalışmalarıyla 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında şekillenen psikanaliz, sanat ve edebiyat incelemelerinde kullanılan önemli eleştiri kuramlarından biridir. Yazarı ve insan psikolojisini merkeze alan bu yaklaşım, bireyin tutum ve davranışlarının temelinde bilinçaltının bulunduğunu savunur. Buna göre sanatçının çocukluğu, ailesi, eğitimi, yaşadığı çevre, hastalıkları ve psikolojik durumu eserlerine önemli ölçüde yansır. Sanatçı, bireysel ve toplumsal bilinçaltında bastırılan duygu ve çatışmaları kurmaca kişiler aracılığıyla görünür hâle getirir. Hasan Ali Toptaş, postmodern nitelikteki eserleriyle çağdaş Türk edebiyatının öne çıkan romancılarındandır. Eserlerinde bilinçaltına, bireysel ve toplumsal sorunlara geniş yer vermesi ve psikolojik derinliği yüksek karakterler oluşturması, romanlarının psikanalitik edebiyat eleştirisi çerçevesinde incelenmesine imkân tanır. Bu çalışmada değerlendirme, doğrudan yazarın kişiliği üzerinden değil, romanda oluşturulan karakterlerin ruhsal durumları, davranışları ve yaşanan olaylara verdikleri tepkiler üzerinden yapılacaktır. Beni Kör Kuyularda romanının adında yer alan “kör kuyular” imgesi dahi eserin karanlık, bunaltıcı ve içe kapanık atmosferini yansıtmaktadır. Romanda değerler yozlaşmasıyla derinleşen yalnızlık, kaçış, hayal kırıklığı, bunalım, duygusal ve fiziksel şiddet ile şizofrenik ruh hâli öne çıkmaktadır. Çalışmanın amacı, bu unsurları roman kişilerinin tutum ve davranışları ekseninde çözümleyerek eseri psikanalitik edebiyat kuramı çerçevesinde değerlendirmektir.