POZİTİVİZMİN EPİSTEMOLOJİK TEMELİ VE AVRUPAMERKEZCİ SOSYOLOJİK BİLGİNİN SINIRLARI
Öz
19 ncu yüzyıl Fransız doğa bilimci ve filozof
Auguste Comte tarafından sistemleştirilen pozitivizm veya olguculuk, kökleri
Platon’a dayanan, bilgiyi gözlem ve deney ile kısırlaştıran bir yapı ihtiva
etmektedir. Descartes’in kurguladığı beden-zihin düalizmi ve Kartezyen gelenek
adı verilen ikici ve nedensel bir metodoloji, Batılı bilgi ve bilim anlayışının
temelini oluşturmuştur. Bacon da insanoğlunun doğayı anlaması ve ona
hükmetmesinin yalnızca doğayı gözlemleyerek ve deney yaparak gerçekleşebileceği
fikri ile Descartesci bilim anlayışının ampirik zeminini vücuda getirmiştir.
Comte tarafından sosyal bilimlere ikame edilen bu metodoloji, kesin olarak
gözlemlenebilecek olan bilginin, fonksiyonel olmayan felsefi, metafiziki ve
spekülatif bilgi karşısında bir zaferi olarak görülerek, sosyolojik bilginin
yalnızca Batı[1] toplumlarının pozitif
tetkiki ve bilahare bu bilginin evrenselleştirilmesi ile edinilebileceği
yönünde yanlış ve paradoksal bir mantığı doğurmuştur. Bu çalışmanın amacı,
bilgi-bilimsel alanda oluşturulan bu suni hiyerarşi ve epistemik anlayışın,
Batı’nın doğa bilimlerin yanında
sosyal bilimlerde de öncü olma isteğine dayanan politik bir gaye içerdiğini
ortaya koymak ve 19 ncu yüzyıl ideolojisi olan pozitivizmin Avrupa dışı
sosyolojik muhayyilenin kurgusunda ortaya çıkardığı yetersizlikleri
belirtmektir. Araştırma, ikinci el kaynaklara dayalı kuramsal (teorik)
araştırmadır.
[1] Makalede belirtilen “Batı” bir coğrafi terim değil, Batı Medeniyeti’ne tabi milletlerdir. Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Rusya ve Avusturalya coğrafi olarak farklı kıtalarda yer almakta fakat tümü Batı Medeniyeti’ne mensup bulunmaktadır. Dolayısıyla Batı kavramı büyük bir bölümünü iktisadi ilişkilerin oluşturduğu, siyasi, sosyal, kültürel, vb. değerler sistemi bütünüdür.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adorno, T. W., & ADEY, G. (1976). The positivist dispute in German sociology (p. 128). London: Heinemann.
- Akpolat, Y. (2012). Türk Sosyolojisi Yeniden Kendi Üzerine Düşünüyor. Türkiye’de Sosyoloji: İsimler ve Eserler. Sosyoloji Konferansları. (46). 195-202
- Aksoy, I. (2013). Francis Bacon on the question of knowledge(Doctoral dissertation, İstanbul Bilgi Üniversitesi).
- Akın, M. H. (2008). Sosyolojide yöntem sorunu olarak anlama ve açıklamanın sınırları. Selçuk Üniversitesi. Edebiyat Dergisi. (20). s.106
- Aydoğan, M. (2016). Batı Aydınlanmasında Doğu Bilimi. Kuramsal Aktarım. url:http://kuramsalaktarim.com/bati-aydinlanmasindadogubilimi/ Erişim tarihi: 12.09.2017
- Ballıkaya, C. (2015). Pozitivizm: Tarihsel süreç içerisindeki gelişimi ve sosyolojik düşünceye etkileri.
- Bouthoul, G. (2016). Sosyoloji Tarihi. Çev. Cemal Süreyya. İnkılâp Tarihi. İstanbul
- Blumer, H. (1954). What is wrong with social theory?. American sociological review, 19(1), 3-10.
- Bölükbaşı, A. (2015). Lisansüstü Sosyoloji Programlarında Avrupa-Merkezci Müfredatın Eleştirisi ve Bir Yeniden Yapılanma Önerisi. VII. Ulusal Lisansüstü Eğitim Sempozyumu, 18.
- Bryant, C. G. (1985). Positivism in social theory and research. Macmillan International Higher Education.