KEMAL TAHİR’İN DÜŞÜNCE DÜNYASINDA OSMANLI’DAN CUMHURİYET’E GEÇİŞ: DEĞİŞENLER VE DEĞİŞMEYENLER

Kemal Tahir Türk tarihine ilgi duyan, Türklüğün ruhunu bulma arayışında ve iddiasında olan bir isimdir. Bu alana dair yaptığı araştırmalarda ulaştığı bulguları ve ürettiği tezleri romanlarında işleyerek edebi metinlerini birer tarihsel anlatıya dönüştürmüştür. Uzun araştırmalara dayalı bu tespitlerini kimi zaman milliyetçi kimi zaman evrensel kavramlarla ifade etmiştir. Ama her durumda resmi tezleri sorgulayarak dönemine göre aykırı sayılabilecek görüşler ileri sürmüştür. Özelikle Osmanlı’nın toplumsal yapısının nitelikleri, devletin yıkılarak yerine Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulması gibi konularda çok tartışılan görüşler ortaya atmıştır.

Kemal Tahir, Osmanlı devletinin yıkılışını, yerine Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasını tüm çalışmalarının merkezine koyduğu doğu – batı çatışması ekseninde değerlendirmiştir. Ona göre Birinci Dünya Savaşı, Kurtuluş Savaşı gibi süreçler birkaç yüzyıldır devam eden büyük savaşın son aşamalarıdır. Kurtuluş Savaşı yüzyıllardır tekrar edilen hatalardan dönmek ve yeni bir başlangıç yapmak için iyi bir fırsat sunmuştur. Halka dayalı, Batıdaki örneklerinden farklı ama çağı yakalamış bir devlet kurmak imkanı yakalanmıştır. Ancak gerek geçiş süreci gerekse sonrasında kurulan yeni rejim hakkında başlarda çok iyimser olan yazar kuruluş sürecinden sonra Cumhuriyet’in gittiği yönü eleştirmeye başlamıştır. Çünkü ona göre geçiş döneminde Batıyla birkaç yüzyıldır süren büyük savaşın ve hesaplaşmanın kazanılması fırsatı kaçırılmıştır. Sonucunda kurulan rejim Osmanlı’nın hatalarını tekrar ederek kapılarını batı dünyasına açmıştır. Bu da gerçekten bağımsız ve halkçı bir rejimin kurulmasını engellemiştir.