RİTÜELLERİN GÖLGESİNDE: OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUKTA BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI YAKLAŞIM HAKKINDA BİR OLGU SUNUMU

Öz

Bu olgu sunumu, obsesif-kompulsif bozukluğu (OKB) olan genç bir yetişkinde, maruz bırakma ve tepki önleme (ERP), bilişsel yeniden yapılandırma ve güvenlik sağlama davranışlarının azaltılmasını içeren bilişsel davranışçı terapinin (BDT) uygulanabilirliğini ve kısa-orta vadeli sonuçlarını tanımlamaktır. Olgu, beş yıldır bulaşma obsesyonları ve temizlik ritüelleri (aşırı el yıkama, kaçınma, eşyaları “temiz tutma”) bulunan, 22 yaşında bir kadın danışandır. Eş tanısı bulunmayan danışan, kısa süreli farmakoterapiyi bırakmıştır. Danışanla, süpervizyon eşliğinde yürütülen 12 haftalık (45–50 dk; ERP oturumları 80 dakikaya kadar) oturumlar gerçekleştirilmiştir. Kullanılan teknikler arasında psiko-eğitim, ABC, aşağı inen ok, kaygı hiyerarşisi, maruz bırakma ve tepki önleme, güvenlik sağlama davranışlarının belirlenmesi ve söndürülmesi, Sokratik sorgulama ve nefes egzersizi yer almaktadır. Ölçümler, psikolojik danışma sürecinin başlangıcında, ortasında, bitiminde ve 1 ay sonraki izlemde Beck Anksiyete Ölçeği (BAI), Beck Depresyon Envanteri (BDI) ve Yale-Brown Obsesif-Kompulsif Ölçeği (Y-BOCS) kullanılarak yapılmıştır. Kaygı ve depresyon düzeylerinde azalma gözlenmiştir (BAI 21→17→21; BDI 12→8→11). Ek olarak, Y-BOCS puanı hafif dalgalanma göstermiştir (27→25→27→26); obsesyon maddelerinde göreceli bir iyileşme, kompulsiyon maddelerinde ise direnç devam etmiştir. Nitel veriler, danışanın otomatik düşüncelerine yönelik içgörüsünün arttığını ve belirli ritüellerin (örneğin, yıkama sırasında tırnakla çizme, kurulama sırasında bastırma) ortadan kalktığını göstermektedir. Bu sonuçlar, kısa süreli süpervizyon eşliğinde yürütülen BDT’nin, direnç sürse dahi işlevsel kazanımlar ve duygusal düzenlemede iyileşme sağlayabildiğini göstermektedir. Ancak kompulsiyonların kalıcılığı, daha uzun süreli bir tedavi ve ev ödevi uyumunun güçlendirilmesi gereksinimine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• obsesif-kompulsif bozukluk
• bilişsel davranışçı terapi
• maruz bırakma
• tepki önleme

In The Shadow of Rituals: A Case Study on Cognitive-Behavioral Approach to Obsessive-Compulsive Disorder

Öz

This case study aims to describe the applicability and short- to mid-term outcomes of cognitive-behavioral therapy (CBT), which included exposure and response prevention (ERP), cognitive restructuring, and the reduction of safety behaviors, in a young adult with obsessive-compulsive disorder (OCD). The case involves a 22-year-old female client who has experienced contamination obsessions and cleaning rituals (excessive handwashing, avoidance, and keeping objects “clean”) for the past five years. The client had no comorbid diagnoses and had discontinued a short course of pharmacotherapy. A total of 12 weekly sessions (45–50 minutes each; ERP sessions up to 80 minutes) were conducted under supervision. The therapeutic techniques employed included psychoeducation, the ABC model, the downward arrow technique, anxiety hierarchy construction, exposure and response prevention, identification and extinction of safety behaviors, Socratic questioning, and breathing exercises. Assessments were conducted at baseline, mid-treatment, post-treatment, and at a one-month follow-up, using the Beck Anxiety Inventory (BAI), Beck Depression Inventory (BDI), and the Yale–Brown Obsessive–Compulsive Scale (Y-BOCS). A reduction was observed in anxiety and depression levels (BAI: 21→17→21; BDI: 12→8→11). Additionally, Y-BOCS scores showed mild fluctuation (27→25→27→26), with a relative improvement in obsession subscale scores, whereas compulsion-related resistance persisted. Qualitative data indicated an increase in the client’s insight into her automatic thoughts and the elimination of specific rituals (e.g., scratching with nails during washing or pressing down while drying). These findings suggest that CBT conducted under supervision, even within a brief timeframe, can yield functional gains and improvements in emotional regulation, despite the persistence of certain compulsions. However, the continued presence of compulsive behaviors indicates the need for longer treatment duration and enhanced adherence to homework assignments.

Anahtar Kelimeler

• Obsessive-compulsive disorder
• cognitive behavioral therapy
• exposure
• response prevention

Kaynakça

1. Abramowitz, J. S., & Jacoby, R. J. (2015). Obsessive-compulsive and related disorders: a critical review of the new diagnostic class. Annual Review of Clinical Psychology, 11(1), 165-186. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-032813-153713
2. Ak, M., Kırpınar, İ., Atmaca, M., Erkan, A., Güler, Ö., Kesici, Ş., & Akkişi Kumsar, N. (2024). Klinik uygulamada: Bilişsel davranışçı terapi-1 (4. Baskı). Ankara: Nobel Yayıncılık.
3. Amerikan Psikiyatri Birliği (2013). DSM-5: tanı ölçütleri başvuru el kitabı. Ankara: Hekimler Yayın Birliği.
4. Berman, N. C., Elliott, C. M., & Wilhelm, S. (2016). Cognitive behavioral therapy for obsessive–compulsive disorder: Theory, assessment, and treatment. In S. Wilhelm (Ed.), The Massachusetts General Hospital handbook of cognitive behavioral therapy (pp. 105–115). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4939-2605-3_8
5. Brady, R. E., Adams, T. G., & Lohr, J. M. (2010). Disgust in contamination-based obsessive–compulsive disorder: A review and model. Expert Review of Neurotherapeutics, 10(8), 1295-1305. https://doi.org/10.1586/ern.10.46
6. Chatburn, E., Millar, J., & Ryan, J. (2020). Extended formulation in cognitive behavioural therapy for ocd: A single case experimental design. The Cognitive Behaviour Therapist, 13, e38. https://doi.org/10.1017/S1754470X20000367
7. Helbig-Lang, S., Richter, J., Lang, T., Gerlach, A. L., Fehm, L., Alpers, G. W., Ströhle, A., Kircher, T., Deckert, J., Gloster, A. T., & Wittchen, H. U. (2014). The role of safety behaviors in exposure-based treatment for panic disorder and agoraphobia: associations to symptom severity, treatment course, and outcome. Journal of Anxiety Disorders, 28(8), 836-844. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2014.09.010
8. Jelinek, L., Göritz, A. S., Miegel, F., Schuurmans, L., Moritz, S., Yassari, A. H., & Müller, J. C. (2024). Too much of a good thing? hand hygiene and the long-term course of contamination-related obsessive-compulsive symptoms. Frontiers in Psychology, 15, 1279639. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1279639

9. Hisli, N. (1989). Beck Depresyon Envanteri’nin üniversite öğrencileri için geçerliği, güvenirliği. Psikoloji Dergisi, 7(23), 3-13.
10. Koçak, O. M., Ceran, S., Kutlutürk Üney, P., & Hacıyev C. (2022). Obsessive-compulsive disorder from an embodied cognition perspective. Archives of Neuropsychiatry, 59(Supplement 1), S50-S56. https://doi.org/10.29399/npa.28151 Koçoğlu, F., & Bahtiyar, B. (2021). Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği-Türkçe Öz Bildirim Formu: Güvenirlik ve geçerlik Çalışması. Klinik Psikoloji Dergisi, 5(3), 229-243. https://doi.org/10.5455/kpd.26024438m000047
11. Kuru, T., & Türkçapar, M. H. (2013). Farmakoterapi ve elektrokonvulsif tedaviye dirençli bir obsesif kompulsif bozukluk hastasının bilişsel davranışçı terapisi. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 2, 173-181.
12. Leeuwerik, T., Cavanagh, K., & Strauss, C. (2019). Patient adherence to cognitive behavioural therapy for obsessive-compulsive disorder: A systematic review and meta-analysis. Journal of Anxiety Disorders, 68, 102135. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2019.102135
13. Mancebo, M. C., Eisen, J. L., Sibrava, N. J., Dyck, I. R., & Rasmussen, S. A. (2011). Patient utilization of cognitive-behavioral therapy for OCD. Behavior Therapy, 42(3), 399-412. https://doi.org/10.1016/j.beth.2010.10.002
14. McKay, D., Sookman, D., Neziroglu, F., Wilhelm, S., Stein, D., Kyrios, M., Matthews, K., & Veale, D. (2015). Efficacy of cognitive-behavioral therapy for obsessive–compulsive disorder. Psychiatry Research, 227, 104-113. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2015.02.004
15. Okumuş, F., Berk, H. Ö. S., & Yücel, B. (2019). Obsesif kompulsif bozuklukta gevşeme eğitimi ve bilişsel davranışçı tekniklerin uygulanması: vaka örneği. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 8(1), 63-68. https://doi.org/10.5455/JCBPR.10756
16. T.C. Sağlık Bakanlığı, Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2023). Türkiye ruh sağlığı profili -2 araştırması: sonuç raporu (ISBN: 978-975-590-891-5). https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/50332/0/trruhsagligiprofili2sonucraporu17012024pdf.pdf
17. Salkovskis, P. M. (1991). The ımportance of behaviour in the maintenance of anxiety and panic: A cognitive account. Behavioural Psychotherapy, 19(1), 6–19. https://doi.org/10.1017/S0141347300011472
18. Shabina, N., Zaidi, A. H., & Rani, S. (2022). Effectiveness of cognitive behavioural therapy on the single case study obsessive compulsive disorder. Journal of Psychology and Mental Health Care, 6(4), 1-8. https://doi.org/10.31579/2637-8892/166
19. Sijercic, I., Whitfield, K. M., Cassin, S. E., & Antony, M. M. (2020). A systematic review of cognitive-behavioral therapy for pharmacotherapy treatment-resistant obsessive-compulsive disorder. Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders, 26, 100532. https://doi.org/10.1016/j.jocrd.2020.100532
20. Spencer, S., Stiede, J., Wiese, A., Goodman, W., Guzick, A., & Storch, E. (2022). Cognitive-behavioral therapy for obsessive-compulsive disorder. The Psychiatric clinics of North America, 46(1), 167-180. https://doi.org/10.1016/j.psc.2022.10.004
21. Ulusoy, M., Hisli Şahin, N., Erkmen, H. (1998). Turkish version of the Beck Anxiety Inventory: Psychometric properties. Journal of Cognitive Psychotherapy: An International Quarterly, 12(2), 163-172. Veale, D. & Roberts, A. (2014). Obsessive-compulsive disorder. BMJ, 348, g2183. https://doi.org/10.1136/bmj.g2183
22. Warnock-Parkes, E., Salkovskis, P. M., & Rachman, J. (2012). When the problem is beneath the surface in ocd: the cognitive treatment of a case of pure mental contamination. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 40(4), 383–399. https://doi.org/10.1017/S1352465812000252