BATI ANADOLU (TR5) DÜZEY-1 BÖLGESİNDEKİ TR51 VE TR52 DÜZEY-2 BÖLGELERİNDE 2007-2024 ARASINDA NÜFUSUN GELİŞİMİ VE DEMOGRAFİK YAPININ DEĞİŞİMİ

Yıl 2026, Cilt: 17 Sayı: 1, 97 - 121, 30.01.2026

Murat Yılmaz

Öz

TR51 ve TR52 düzey-2 bölgeleri Batı Anadolu (TR5) düzey-1 bölgesinde yer almaktadır. TR51 bölgesinde Ankara düzey-3 bölgesi, TR52 bölgesinde ise Konya ve Karaman düzey-3 bögeleri yer almaktadır. Bu çalışmanın amacı 2007-2024 yılları arasında TR51 ve TR52 düzey-2 bölgelerinde nüfus gelişimini, nüfus yapısının değişimini ve bu gelişim ve değişime etki eden net göç hızı, toplam doğurganlık ve kaba doğum ve ölüm hızını incelemektir. Araştırmada nicel yöntem kullanılmıştır. Günümüzde TR51 bölgesinde yaklaşık 5,9 milyon ve TR2 bölgesinde ise 2,6 milyonluk bir nüfus bulunmaktadır. Diğer bir ifade ile TR5 düzey-1 bölgesinde nüfusun yaklaşık %69’u TR51, geri kalan %31’i ise TR52 bölgesinde bulunmaktadır. 17 yıllık süreçte Batı Anadolu bölgesinin nüfusu %27 artarken bu artış TR51 düzey-2 bölgesinde %31’e çıkmış TR52 düzey-2 bölgesinde ise %19’da kalmıştır. TR52 bölgesinde toplam doğurganlık hızı ve kaba doğum hızı TR51’ye göre daha yüksektir. Buna rağmen 17 yılda nüfusun TR51 bölgesinde daha hızlı artması, bu bölgenin aldığı göçün fazla olması, TR52 bölgesinin ise genellikle aldığı göçten daha fazla göç vermesi ile ilgilidir. Nitekim 2008-2024 sürecinde TR51 bölgesinde net göç hızı 2018 yılının dışındaki tüm yıllarda artı değerler almış ve çoğu yıl ‰5-10 arasında seyretmiştir. Aynı süreçte TR52 bölgesinde ise net göç hız genellikle eksi değerler almıştır. Son yıllarda TR51 ve TR52 düzey-2 bölgelerinde toplam doğurganlık ve kaba doğum hızı azalmakta, buna karşın kaba ölüm hızı ise artmaktadır. Bu durumu nüfusun doğal artış hızının giderek azalmasına neden olmuştur. Nitekim günümüzde kaba doğum ve kaba ölüm hızı arasındaki farka denk gelen nüfusun doğal artış hızı TR51 bölgesinde ‰3,8’e ve TR52 bölgesinde de ‰5,5’e inmiştir. Yakın gelecekte bu değerin daha da azalması beklenmektedir. Bu soruna karşın her iki bölgede de doğumların artırılması için pronatalist nüfus politikalarının uygulanması gerekmektedir. TR51 ve TR52 düzey-2 bölgelerinde toplam doğurganlık ve kaba doğum hızının giderek azalması nüfusun yaş yapısının da hızla değişmesine neden olmuştur. 2009-2024 yılları arasında TR51 ve TR52 düzey-2 bölgelerinde 0-14 yaş grubu nüfusun payı hızla azalırken 65+ yaş grubunun payı ise hızla artmıştır.

Anahtar Kelimeler

Batı Anadolu düzey-1 bölgesi , TR51 ve TR52 düzey-2 bölgeleri , nüfus gelişimi , demografik yapı , net göç hız , toplam doğurganlık hızı.

Etik Beyan

Etik kurallara uyulmuştur.

Destekleyen Kurum

yok

Teşekkür

Verileri üreten Türkiye İstatistik Kurumu'na teşekkür ederim

POPULATION DEVELOPMENT AND DEMOGRAPHIC STRUCTURE CHANGE IN TR51 AND TR52 LEVEL-2 REGIONS IN WESTERN ANATOLIA (TR5) LEVEL-1 REGION BETWEEN 2007-2024

Öz

TR51 and TR52 Level-2 regions are located in the Western Anatolia (TR5) Level-1 region. TR51 includes the Ankara Level-3 region, and TR52 includes the Konya and Karaman Level-3 regions. The aim of this study is to examine the population development and change in the population structure in the TR51 and TR52 Level-2 regions between 2007 and 2024, as well as the net migration rate, total fertility, and crude birth and death rates that affect this development and change. Quantitative method were used in the research. Today, the TR51 region has a population of approximately 5.9 million and the TR2 region 2.6 million. In other words, approximately 69% of the population in the TR5 Level-1 region is in TR51, while the remaining 31% is in TR52. Over the past 17 years, the population of the Western Anatolia region has increased by 27%, reaching 31% in the TR51 Level-2 region and remaining at 19% in the TR52 Level-2 region. The TR52 region has higher total fertility and crude birth rates than TR51. Despite this, the faster population growth in the TR51 region over the past 17 years is related to the region's higher migration rate, which generally out-migrates the TR52 region. Indeed, between 2008 and 2024, the net migration rate in the TR51 region has been positive in all years except 2018 and has hovered between 5 and 10‰ in most years. During the same period, the net migration rate in the TR52 region has generally been negative. In recent years, the total fertility and crude birth rates have been decreasing in the TR51 and TR52 Level-2 regions, while the crude death rate has been increasing. This has led to a gradual decrease in the natural population growth rate. As a matter of fact, the natural growth rate of the population, which corresponds to the difference between crude birth and crude death rates, has decreased to 3.8‰ in the TR51 region and to 5.5‰ in the TR52 region. This value is expected to decrease further in the near future. Despite this problem, pronatalist population policies must be implemented to increase births in both regions. The gradual decline in total fertility and crude birth rates in the TR51 and TR52 Level-2 regions has caused the population's age structure to change rapidly. Between 2009 and 2024, the share of the population aged 0-14 in the TR51 and TR52 Level-2 regions decreased rapidly, while the share of the 65+ age group increased rapidly.

Anahtar Kelimeler

Western Anatolia level-1 region , TR51 and TR52 level-2 regions , population development , demographic structure , net migration rate , total fertility rate.

Etik Beyan

Ethical rules have been complied with.

Destekleyen Kurum

No

Teşekkür

I would like to thank the Turkish Statistical Institute for producing the data.

Kaynakça

• Ankara Kalkınma Ajansı, (2024). TR51 düzey-2 bölgesi ankara bölge Planı 2024-2028, https://ankaraka.org.tr/sites/default/files/2025-06/tr51_duzey2bolgesi_bolgeplani.pdf
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, (2020). Veri Analiz Yöntemleri, https://akillisehirler.csb.gov.tr/wp-content/uploads/KapasiteGelistirme/Egitim_Pdf/Veri_Analiz_Yontemleri.pdf
• Devlet Planlama Teşkilatı, (2008). Türkiye’de İç Göçler ve Göç Edenlerin Nitelikleri (1965-2000). Devlet Planlama Teşkilatı Yayınları.
• Doğanay, H. (2014). Türkiye beşeri coğrafyası.Pegem-Akademi Yayınları.
• Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, (2018). 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması, ISBN 978-975-491-493-1. https://fs.hacettepe.edu.tr/hips/dosyalar/yayinlar/2019_tnsa_anarapor_compressed.pdf.
• Kalkınma Bakanlığı, (2014). Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/2014-2023_B%C3%B6lgesel_Geli%C5%9Fme_Ulusal_Stratejisi.pdf.
• Koç¸ İ. Eryurt, M.A. Adalı, T. & Çağatay, P. (2010). Türkiye’nin demografik dönüşümü: doğurganlık, aile planlaması, anne-çocuk sağlığı ve beş yaş altı ölümlerdeki değişimler:1968-2008. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Yayınları, ISBN 978-975-491-285-2.
• Meram Kalkınma Ajansı, (2024). TR52 düzey-2 bölgesi bölge planı 2024-2028, https://www.mevka.org.tr/tr/page/bolge-planlari
• Özgür, E. M., (1998). Türkiye nüfus coğrafyası, GMC Basın Yayın.
• Tandoğan, A. (1998). Demografik temel kavramlar ve Türkiye nüfusu. Eser Ofset Matbaacılık.
• Tufan, İ. (2014). Türkiye’de yaşlılığın yapısal değişimi. Koç Üniversitesi Yayınları.
• Tümertekin, E. ve Özgüç, N. (2011). Beşeri Coğrafya: İnsan, Kültür, Mekân. Çantay Yayınları.
• Türkiye İstatistik Kurumu. 2007-2021 Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verileri. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?locale=tr, son erişim: 10/09/2025. www.tuseb.gov.tr, son erişim: 10/10/2020
• Yılmaz, M, (2021). Türkiye nüfus coğrafyası. Nobel Akademi Yayınları.
• Yılmaz, M, (2023). Türkiye’deki İBBS düzey-1 bölgelerinin nüfus coğrafyası, (2. baskı). Türk İdari Araştırmalar Vakfı Yayınevi.
• Yılmaz, M. (2016). Türkiye’nin değişen nüfus yapısı. Çantay Yayınları.
• Yılmaz, M. ve Köse, M. (2024). ‘Nüfus Coğrafyası’. Beşeri ve Ekonomik Coğrafya, (Ed. İhsan Bulut), Ankara: Akademisyen Kitabevi, 23-48.
• Yüceşahin, M.M. (2009). Türkiye’nin Demografik Geçiş Sürecine Coğrafi Bir Yaklaşım, Coğrafi Bilimler Dergisi,1, 1-25.