Kelebek ve Dalgıç (2007): Bilinçdışının POV'si
Öz
Bu çalışma, Kartezyen öznenin Descartes’tan Lacan’a uzanan öznenin felsefi dönüşümünü sinema kuramı bağlamında yeniden düşünmeyi amaçlamaktadır. Öznenin bütünlük, şeffaflık ve rasyonel merkezlilik iddiası; Kant, Nietzsche ve Freud üzerinden ilerleyen bir çözülme hattında parçalanarak Lacan’da dilsel ve bilinçdışı bir yapıya dönüşür. Bu teorik dönüşüm, sinematografik aygıtın öznenin kurucu işleyişiyle birlikte ele alınarak sinemanın yalnızca temsil eden bir sanat formu değil, öznenin imge ve bakış üzerinden yeniden üretildiği bir yapı olduğu iddiası tartışılmaktadır. Çalışma, Metz ve Baudry’nin sinema kuramı ile Lacancı psikanaliz arasında kurulan ilişkileri genişleterek, özellikle point of view (POV) tekniğini bilinçdışının görsel organizasyon biçimi olarak yeniden kavramsallaştırır. Bu bağlamda Kelebek ve Dalgıç (2007) filmi, parçalanmış beden deneyimi ve sınırlı bakış rejimi üzerinden öznenin sinemasal kurulumunu görünür kılan bir vaka analizi olarak ele alınmaktadır. Film, özdeşleşme mekanizmalarını kırarak, bakışın özneyi kuran ve bölen yapısını açığa çıkarır. Sonuç olarak çalışma, sinemanın yalnızca temsili bir alan değil, öznenin yapısal eksiklik ve bölünme üzerinden yeniden üretildiği bir düşünsel ve görsel rejim olduğunu ileri sürmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Arslani, H. (Ed.). (2017). Özne: Felsefe, Bilim ve Sanat Yazıları-26. Kitap. İstanbul: Çizgi Kitabevi.
- Baudry, J.-L. (1986). Ideological Effects of the Basic Cinematographic Apparatus. P. Rosen (Ed.), Narrative, Apparatus, Ideology: A Film Theory Reader. New York: Columbia University Press.
- Cevizci, A. (1999). Paradigma Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları.
- Chiesa, L. (2022). Öznelik ve Ötekilik: Lacan'ın Felsefi Bir Okuması. (H. Gürvit, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
- Fink, B. (2020). Lacancı Psikanalize Giriş: Teori ve Teknik. (N. Özcan, Çev.). İstanbul: Bilge Kültür Sanat. Freud, S. (2000). Uygarlığın Huzursuzluğu. (H. Portakal, Çev.). İstanbul: Say Yayınları.
- Freud, S. (2011). Haz İlkesinin Ötesinde Ben ve İd. (A. Babaoğlu, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları. Hegel, G. W. F. (1977). Tinin Fenomenolojisi. (A. Yardımlı, Çev.). İstanbul: İdea Yayınevi.
- Jirgens, K. E. (2009 Yaz, sayı: 6-7). MonoKL Lacan Seçkisi “Lacan'a Giriş: Jacques {Marie Emile) Lacan Biyografisi (1901-1981)” (M. Kireçci, Çev.). İstanbul: MonoKL Yayınları.
- Kant, I. (2011). Saf Aklın Eleştirisi. (A. Yardımlı, Çev.). İstanbul: İdea Yayınevi.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Film Eleştirisi, Sinema (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Aleyna Koşan
*
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
22 Mayıs 2026
Gönderilme Tarihi
21 Nisan 2026
Kabul Tarihi
22 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 2 Sayı: 1