AÇIK OCAK MADENCİLİĞİNDE GNSS TABANLI ARAÇ TAKİP VE ÇARPIŞMA ÖNLEME SİSTEMLERİ: İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ PERSPEKTİFİNDEN BİR LİTERATÜR İNCELEMESİ
Öz
Açık ocak madenciliğinde kamyon taşımacılığı (powered haulage), ölümcül iş kazaları ve yüksek maddi kayıpların en önemli kaynaklarından biri olmaya devam etmektedir. Son yirmi yılda küresel uydu konumlama sistemleri (Global Navigation Satellite Systems, GNSS) tabanlı araç takip sistemleri, çarpışma uyarı ve önleme sistemleri (Collision Avoidance Systems, CAS) teknolojileri, akıllı telefon sensörleri, telematik tabanlı biletleme-izleme çözümleri ve zekâ destekli filo yönetim sistemleri, bu riskleri azaltmak amacıyla giderek daha yaygın biçimde kullanılmaktadır (Hrica et al., 2022; Moniri-Morad et al., 2024). Bu çalışma, GNSS temelli elektronik takip sistemlerinin açık ocak kamyon trafiği güvenliğine katkılarını, teknolojik bileşenlerini ve sınırlılıklarını iş sağlığı ve güvenliği (İSG) odağında sistematik olarak irdeleyen bir derlemedir. Powered haulage risk profili, GNSS/ETS (Elektronik Takip Sistemleri, ETS) mimarisi, uygulama örnekleri ve sensör füzyonu başlıkları altında seçilmiş çalışmalar tartışılmıştır. Türkiye’de GNSS tabanlı araç takip ve çarpışma önleme sistemlerine ilişkin bilimsel yayınların sınırlılığı vurgulanmış; 6331 sayılı Kanun bağlamında açık ocaklarda ETS–İSG entegrasyonuna yönelik politika ve araştırma önerileri sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Açık ocak madenciliği, GNSS, ETS, CAS, kamyon taşımacılığı, İSG
Etik Beyan
Bu çalışma, insan veya hayvan denekler üzerinde deneysel bir uygulama, anket, gözlem veya müdahale içermeyen, tamamen literatür temelli bir derleme niteliğinde olduğundan etik kurul onayı gerektirmemektedir.
Çıkar Çatışması Beyanı:
Yazar, bu çalışma ile ilişkili olarak herhangi bir çıkar çatışmasının bulunmadığını beyan eder.
Teşekkür
Bu çalışmanın taslak oluşturma, metin yapılandırma ve dilsel gözden geçirme aşamalarında OpenAI tarafından geliştirilen ChatGPT adlı yapay zekâ tabanlı metin destek aracından yararlanılmıştır.
Yazar Katkıları:
Çalışmanın kavramsal çerçevesi, literatür taraması, bilimsel içeriğin seçimi, yorumlanması ve nihai metnin onayı Dr. Mustafa Salih Eygi tarafından gerçekleştirilmiştir. Metnin ilk taslaklarının oluşturulması, yapısal düzenleme önerileri ve dilsel iyileştirme süreçlerinde ChatGPT adlı yapay zekâ tabanlı metin destek aracı kullanılmış; çalışmada sunulan bilimsel değerlendirmeler, yorumlar ve olası hataların tüm sorumluluğu yalnızca yazara aittir.
Kaynakça
- Baltiyeva, A. A., Raskaliyaev, A. S., Samsonenko, A. I., Shamganova, L. S., & Dotsenko, I. G. (2020). Development of the software and technical complex of the high-precision satellite positioning system in the conditions of open pit mining processes. Complex Use of Mineral Resources, 4(315), 35–45. doi: 10.31643/2020/6445.35 https://kims-imio.com/index.php/main/article/view/117/113
- Chaulya, S. K., Choudhary, M., Kumar, N., Kumar, V., & Chowdhury, A. (2025). Smart driving assistance system for mining operations in foggy environments. Discover Electronics, 2, 13. https://doi.org/10.1007/s44291-025-00054-1
- Ç.S.G.B., (2012), 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, T.C. Resmi Gazete (Tarih: 30/6/2012, Sayı: 28339, Tertip: 5, Cilt: 52, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
- Ç.S.G.B., (2013), Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, T.C. Resmi Gazete (Tarih: 19/9/2013, Sayı: 28770), https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18858&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
- Dagdelen, K., & Nieto, A. (2002). Development of dump edge and vehicle proximity warning system using GPS and wireless network communications to improve safety in open pit mines. In Proceedings of the 29th APCOM International Symposium. SME. http://stacks.cdc.gov/view/cdc/216372
- Dagsa, L. M., Demetillo, A. T., Balamad, A. D. B., Sajonia, E. R. J., Amper, G. L., & Virtudazo, M. C. O. (2022). Development of an automated ticketing and tracking system for the monitoring of surface mine hauling operations. Engineering, Technology & Applied Science Research, 12(3), 8500–8505. https://doi.org/10.48084/etasr.4820
- Global Mining Guidelines Group (GMG). (2019). Guideline for the Implementation of Autonomous Systems in Mining (Version 1). GMG. https://brasilminingsite.com.br/wp-content/uploads/2019/04/20181008_Implementation_of_Autonomous_Systems-GMG-AM-v01-r01.pdf
- Global Mining Guidelines Group (GMG). (2024). Guideline for the Implementation of Autonomous Systems in Mining (Version 2). GMG. https://gmggroup.org/guideline-for-the-implementation-of-autonomous-systems-in-mining-2/
- Hazrathosseini, A., & Moradi Afrapoli, A. (2024). Transition to intelligent fleet management systems in open pit mines: A critical review on application of reinforcement-learning-based systems. Mining Technology: Transactions of the Institutions of Mining and Metallurgy, 133(1), 50–73. https://doi.org/10.1177/25726668231222998
- Hrica, J. K., Bellanca, J. L., Benbourenane, I., Carr, J. L., & Stabryla, K. M. (2022). A rapid review of collision avoidance and warning technologies for mining haul trucks. Mining, Metallurgy & Exploration, 39(4), 1357–1389. https://doi.org/10.1007/s42461-022-00633-w