SİYASAL KAMPANYA METİNLERİNDE RADİKAL DEMOKRATİK YURTTAŞLIK: SEÇİM İTTİFAKLARINDA LGBTIQ+ SÖYLEMLERİNİN AGONİSTİK DEMOKRASİ BAĞLAMINDAKİ ANALİZİ

Yıl 2025, Cilt: 28 Sayı: 1, 149 - 176, 29.04.2025

İsmail Uğur Aksoy

https://doi.org/10.18490/sosars.1687027

Öz

Demokratik kurumlar mevcudiyetini korumasına karşın Batı’da demokrasinin gerilediği iddiaları politika biliminde süregelen tartışmalara konu olmaktadır. Türkiye’de de AK Parti’nin neoliberal muhafazakâr otoriter oluşumunun hem otoriter siyasa üretimleriyle hem popülist retoriğiyle demokrasiyi gerilettiği ve LGBTIQ+ kamuları nezdinde dışlayıcı bir yurttaşlık anlayışını ürettiği çalışmada iddia edilmiştir. Çalışmanın teorik altyapısını oluşturan agonistik demokrasinin savladığı radikal demokratik yurttaşlığın, AK Parti’nin karşısında konumlanan seçim ittifaklarının 2023 seçimlerinde yayımladıkları siyasal kampanya metinlerindeki mevcudiyetini irdelemek çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Türkiye’de 1990’lardan itibaren temayüz eden LGBTIQ+ hareketine yönelik seçim ittifaklarının kampanya metinlerindeki söylemi çözümlemek bu çalışmanın önemini imlemektedir. Metodolojik düzlemde Fairclough’un üç boyutlu eleştirel söylem modeliyle Millet İttifakı, Emek ve Özgürlük İttifakı ve Sosyalist Güç Birliği İttifakı’nın kampanya metinleri agonistik demokrasi bağlamında incelenmiş, Millet İttifakı’yla Sosyalist Güç Birliği İttifakı’nın LGBTIQ+ taleplerini görmezden geldiği saptanmıştır. Emek ve Özgürlük İttifakı’ysa kampanya metinlerinde anayasal tanınma, eşit yurttaşlık, ifade özgürlüğü ve ayrımcılıkla mücadele taleplerine değinmesi bakımından LGBTIQ+ gerçekliğini tanımış ve LGBTIQ+ nezdinde radikal demokratik yurttaşlık potansiyelinin söylem düzeyindeki üretimini gerçekleştirmiştir.

Anahtar Kelimeler

AK Parti , Demokrasinin Gerilemesi , LGBTIQ+ , Radikal Demokratik Yurttaşlık , Seçim İttifakları.

Kaynakça

• Açıkel, F. (2023). Kutsal Mazlumluktan Makyavelist Despotizme AKP Otoriterliğinin Psikopatolojisi. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Adaman, F. ve Akbulut, B. (2020). Erdoğan’s Three-Pillared Neoliberalism, Authoritarianism, Populism and Developmentalism. Geoforum, 124, 279-289.
• Akça, İ. (2018). 1980 Sonrası Türkiye’de Hegemonya Projeleri ve Otoriterizmin Değişen Biçimleri. İ. Akça, A. Bekmen ve B. A. Özden (Der.), içinde Yeni Türkiye’ye Varan Yol Neoliberal Hegemonyanın İnşası, s.27-68. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Akça, İ. Bekmen, A. ve Özden, B. A. (2018). Giriş. İ. Akça, A. Bekmen ve B. A. Özden (Der.), içinde Yeni Türkiye’ye Varan Yol Neoliberal Hegemonyanın İnşası, s.13-26. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Akdoğan, Y. (2018). Ak Parti ve Erdoğan’ın Liderliği. N. Miş ve A. Aslan (Der.), içinde Kuruluşundan Bugüne Ak Parti Siyaset, s. 105-114. İstanbul: SETA Yayınları.
• Akduran, Ö. (2021). Yerel Siyaset, Belediye Hizmetleri ve LGBTİ+’ların Kent Hakkı. KAOS GL Dergisi, (180), 30-34.
• AK Parti. (2002). Kalkınma ve Demokratikleşme Parti Programı.
• AK Parti. (2023). Türkiye Yüzyılı Seçim Beyannamesi.
• Aksoy, İ. U. (2024a). Siyasal Kampanya Metinlerinde Sol Popülizmin Dışavurumu: Türkiye İşçi Partisi’nin 2024 Yerel Seçim Bildirgesinde Kamulara Yönelik Olumsallık İçeren Söylemlerinin Analizi. Yeni Yüzyıl’da İletişim Çalışmaları, 2(10), 38-50.
• Aksoy, İ. U. (2024b). Sol Popülist Strateji Bağlamında Kürt Siyasal Hareketinin Kampanya Metinlerinde LGBTIQ+ Temsili: DEM Parti’nin 2024 Yerel Seçim Bildirgesinin Betimsel Analizi. International Aegean Congress on Social Sciences & Humanities, 375-377.
• Aslan, E. (2022). Türkiye’de LGBTİ+ Haklarının Serencamı, Solda Ne Var Ne Yok. KAOS GL Dergisi, (185), 23-25.
• Avrupa Konseyi Sözleşmeler Dizisi – No 210, (2011). Kadına Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi.
• BBC Türkçe, (2021). “LGBTİ+ Bireyler Hükümetin Yıllar İçinde Dönüşen Politikalarından Endişeli: Artık Beni Koruyacak Bir Devlet Yok” https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-56445877 (19 Mart 2021).
• BBC Türkçe, (2023). “Erdoğan, Bu Milletin Aile Kurumu Sağlamdır, Bu Milletten LGBT’ci Çıkmaz.” https,//www.bbc.com/turkce/articles/cd1rylgypz2o (29 Nisan 2023).
• BBC Türkçe, (2023). “LGBTİ+ Dernekleri Seçim Kampanyasındaki Nefret Dilinden Şikayetçi: Biz Kime Güveneceğiz” https://www.bbc.com/turkce/articles/clm99rg915po (10 Mayıs 2023).
• Bedirhanoğlu, P. (2021). Kapitalizmin Finansallaşması, AKP’nin Kriz Devleti ve Türkiye’de Modern Demokratik Devlet Yapısının Çözülüşü. Toplum ve Bilim Dergisi, (155), 187-211.
• Bianet, (2015). 2001’den 2015’e AKP’nin LGBTİ Tarihi. https://bianet.org/haber/2001-den-2015-e-akp-in-lgbti-tarihi-167837 (26 Eylül 2015).
• Biçmen, Z. ve Bekiroğulları, Z. (2014). Social Problems of LGBT People in Turkey. Procedia Social and Behavioral Sciences, 113, 224-233.
• Birdal, M. S. (2015). Between The Universal and The Particular: The Politics of Recognition of LGBT Rights in Turkey. M.Lavinas Picq ve M. Thiel (Ed.), In Sexualities in World Politics içinde, s. 124-138. New York: Routledge.
• BirGün, (2023). Erdoğan, “14 Mayıs LGBT’cilere Kadına Şiddetin Yanında Olanlara Ders Verme Günüdür. https,//www.birgun.net/haber/erdogan-14-mayis-lgbtcilere-kadina-siddetin-yaninda-olanlara-ders-verme-gunudur-430813 (22 Nisan 2023).
• Blommaert, J. ve Bulcaen, C. (2000). Critical Discourse Analysis. Annual Review of Anthropology, 29, 447-466.
• CNN Türk, (2010). Bakan Kavaf ‘Eşcinsellik Bir Hastalık’. https,//www.cnnturk.com/turkiye/bakan-kavaf-escinsellik-bir-hastalik (07 Mart 2010).
• Çelik, N. B. (1997). Radikal Demokrasi, Çoğulcu Demokrasi ve Sol. Mürekkep Dergisi, (7), 49-58.
• Damar, E. (2023). Agonistik Demokrasi, Popülizm Çağında Demokrasiyi Yeniden Düşünmek. M. Çınar (Der.), içinde Siyaset Kavram, Kurum, Süreç içinde, s.101-119. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Demir, G. (2014). PostMarksizm ve Radikal Demokrasi. İstanbul: Patika Kitap.
• Demir, A. A. (2023). Gerçeği Görüyoruz! Anayasa Değişikliğine HAYIR Diyoruz!. KAOS GL Dergisi, (193), 55-56.
• Durna, T. ve Kubilay, Ç. (2010). Söylem Kuramları ve Eleştirel Söylem Çözümlemeleri. T. Durna (Der.), içinde Medyadan Söylemler, s.47-84. İstanbul: Libra Yayınları.
• Duvar, (2023). Millet İttifakı Vaatleri, Tek Eksik İstanbul Sözleşmesi Değil. https,//www.gazeteduvar.com.tr/millet-ittifaki-vaatleri-tek-eksik-istanbul-sozlesmesi-degil-haber-1601052 (01 Şubat 2023).
• Engin, C. (2015). LGBT in Turkey, Policies and Experiences. Social Sciences, 4, 838-858.
• Erdoğan, B. ve Köten. E. (2014). Yeni Toplumsal Hareketlerin Sınıf Dinamiği, Türkiye LGBT Hareketi. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 2(1), 93-113.
• Esen, B. ve Yavuzyılmaz, H. (2023). Demokratikleşme, Demokraside Gerileme ve Melez Rejimler. M. Çınar (Ed.), içinde Siyaset Kavram, Kurum, Süreç, s.337-359. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Fairclough, N. (1996). Discourse and Social Change. Cambridge: Polity Press.
• Fairclough, N. (2013). Critical Discourse Analysis and Critical Policy Studies. Critical Policy Studies, 7(2), 177-197.
• Gençoğlu, F. (2023). Sivil Toplum Anlayışları ve Demokrasi Modelleri. M. Çınar (Ed.), içinde Siyaset Kavram, Kurum, Süreç, s.135-153. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Gümüşçü, Ş. (2021). AKP’nin Siyasal İktisadı ve Patrimonyal Rejimin Yükselişi. Toplum ve Bilim, (158), 53-67.
• Güzel, D. (2023). Üç Yıldır LGBTİ+’lara İhlalin Başatı, İfade Özgürlüğü. KAOS GL Dergisi, (193), 30-33.
• Gölet, E. (2024). Coğrafya Kader Değildir, Dünyadan Dezenformasyon Kampanyaları. KAOS GL Dergisi, (196): 24-27.
• Haider, Z. ve Gujjar, M. (2021). A Critical Discourse Analysis of Boris Johnson’s Speech on Corona Pandemic, An Application of Three-Dimensional Model of Norman Fairclough. Balochistan Journal of Linguistics, 9, 1-9.
• Janks, H. (1997). Critical Discourse Analysis as a Research Tool. Discourse, Studies in the Cultural Politics of Education, 18(3), 329-342.
• Kabasakal Arat, Z. ve Nunez, C. (2017). Advancing LGBT Rights in Turkey, Tolerance or Protection?. Human Rights Review, 18(1), 1-19.
• KAOS GL Dergisi, (2022). Gündem Köşesi. KAOS GL Dergisi Kurumsal Politikalar, (185), 3-5.
• KAOS GL Derneği Web Sitesi, (2011). 10. Maddeye Ek, LGBT Realitesi Tanınsın. https,//kaosgl.org/haber/quot10-maddeye-ek-lgbt-realitesi-taninsinquot (28 Aralık 2011).
• KAOS GL Derneği Web Sitesi, (2022). Partimizin Açık Eşcinsel Kimlikli Milletvekili Adayı Olacak. https,//kaosgl.org/haber/partimizin-acik-escinsel-kimlikli-milletvekili-adayi-olacak (11 Ocak 2022).
• KAOS GL Derneği Web Sitesi, (2023). Ankara Gökkuşağı Aileleri Derneği’nden (GALADER) Nedime Erdoğan, Millet İttifakı Ortak Politikalar Mutabakat Metnini Değerlendirdi https://kaosgl.org/haber/bir-anne-olarak-lgbti-haklarini-gormezden-gelen-millet-ittifaki-mutakabat-metnini-kiniyorum (31 Ocak 2023)
• KAOS GL Dergisi, (2023). LGBTİ+’lara Dijital Şiddet Araştırması Bir Anda. KAOS GL Dergisi Dünden Bugüne, (193), 22-27.
• Köksal, T. D. (2021). İstanbul Sözleşmesi Üzerinden Cinsel Yönelim Temelli Şiddeti Okumak. KAOS GL Dergisi, (180), 46-51.
• Köylü, M. (2022). Neden Değişim Teorisi?. KAOS GL Dergisi, (185), 32-33.
• Laclau, E. ve Mouffe, C. (2017). Hegemonya ve Sosyalist Strateji Radikal Demokratik Bir Politikaya Doğru. (A. Kardam, Çev. ) İstanbul: İletişim Yayınları.
• Millet İttifakı. (2023). Ortak Politikalar Mutabakat Metni Seçim Beyannamesi.
• Molu, B. (2021). İHAM’ın Türkiye’deki LGBTİ+’lara Dönük Ayrımcılık Nedeniyle Yapılan Başvurularda Verdiği Kabul Edilemezlik Kararları Üzerine Bir Değerlendirme. KAOS GL Dergisi, (180), 52-56.
• Mouffe, C. (1992). Citizenship and Political Identity. The Identiy in Question, 61, 28-32.
• Mouffe, C. (1999). Deliberative Democracy or Agonistic Pluralism?. Prospects for Democracy, 66(3), 745-758.
• Mouffe, C. (2009). Demokratik Paradoks. (A. C. Aşkın, Çev.) Ankara: Epos Yayınları.
• Mouffe, C. (2010). Siyasetin Dönüşü. (F. Bakırcı ve A. Çolak, Çev.) Ankara: Epos Yayınları.
• Mouffe, C. (2017). Dünyayı Politik Düşünmek Agonistik Siyaset. (M. Bozluolcay, Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları.
• Mouffe, C. (2018). Siyasal Üzerine. (M. Ratip, Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları.
• Mouffe, C. (2019). Sol Popülizm. (A. Yanık, Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları.
• Muedini, F. (2020). Justice and Development (AKP) Attitudes Towards the LGBTI Community in Turkey. H. Aydın ve W. Langley (Ed.), içinde Winston Human Rights in Turkey Assaults on Human Dignity, s.131-140. Switzerland: Springer.
• Öztan, G. G. (2018). Neoliberal Dönemde Türk Milliyetçilikleri Arasında Yaşanan Hegemonya Mücadelesi. İ. Akça, A. Bekmen ve B. A. Özden (Der.), içinde Yeni Türkiye’ye Varan Yol Neoliberal Hegemonyanın İnşası, s. 103-126. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Özer, Ö. (2011). Haber Söylem İdeoloji Eleştirel Haber Çözümlemeleri. Konya: Literatürk Yayınları.
• Şengül, K. (2019). Critical Discourse Analysis in Political Communication Research, A Case Study of Right-Wing Populist Discourse in Australia. Communication Research and Practice, 5(4), 376-392.
• Tansel, C. B. (2018). Authoritarian Neoliberalism and Democratic Backsliding in Turkey, Beyond the Narratives of Progress. South European Society and Politics, 23(2), 197-217.
• Sözcü, (2023). Erdoğan’dan Muhalefete, Bunlar LGBT’ci. https,//www.sozcu.com.tr/2023/gundem/erdogandan-muhalefete-bunlar-lgbtci-7659357/ (19 Nisan 2023).
• Şeren, M. (2024). Siyasi İktidarın Hedef Aldığı Ama Bitiremediği, Üniversiteli LGBTİ+’lar. KAOS GL Dergisi, (196), 35-38.
• Tar, Y. (2023). Görünürlük Ovasının Sınırlarında. KAOS GL Dergisi, (193), 34-37.
• Taşkın, Y. (2023). Demokrasi, Tamamlanmamış Bir Projenin Tarihsel Yolculuğu. M. Çınar (Ed.), içinde Siyaset Kavram, Kurum, Süreç, s. 311-335. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Tekgüç, H. ve Yağcı, A. H. (2024). Dönüşüm ve Tıkanma. H. Tekgüç ve A. H. Yağcı (Der.), içinde Piyasa, Sandık ve Başkan Arasında Türkiye’de Ekonomik Dönüşüm ve Tıkanma, s. 7-21. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Türk, H. B. (2024). AKP-101. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Türkiye İşçi Partisi. (2023). Halkın Kırmızı Çizgileri Seçim Bildirgesi.
• Türkiye Komünist Partisi. (2023). TKP Gelir Her Şey Değişir Seçim Bildirgesi.
• Türkiye Komünist Partisi Web Sitesi, (2021). Komünist LGBT’ler Eşit Yurttaşlık Talebimizden Vazgeçmeyeceğiz. https,//www.tkp.org.tr/aciklamalar/komunist-lgbtler-esit-yurttaslik- talebimizden-vazgecmeyecegiz/ (16 Mayıs 2021).
• Yalman, G. (2014). AKP Döneminde Söylem ve Siyaset, Neyin Krizi. G. Yücesan-Özdemir ve S. Çoşar (Haz.), içinde İktidarın Şiddeti AKP’li Yıllar, Neoliberalizm ve İslamcı Politikalar, s.23-46. İstanbul: Metis Yayınları.
• Yeni Şafak, (2023). Karamollaoğlu’ndan CHP’yi Ayaklandıracak LGBT Çıkışı, İki Erkek İki Kadın Bir Araya Gelmiş Biz Aileyiz Diyor Hadi Oradan. https,//www.yenisafak.com/gundem/karamollaoglundan-chpyi-ayaklandiracak-lgbt-cikisi-iki-erkek-iki-kadin-bir-araya-gelmis-biz-aileyiz-diyor-haydi-oradan-4518403 (26 Mart 2023).
• Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi. (2023). Buradayız Birlikte Değiştireceğiz Seçim Bildirgesi.
• Yılmaz, G. (2021). Türkiye’nin Avrupalılaşması ve LGBTI Hakları. Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, 19(1), 301-325.
• Yılmaz, V. (2014). Yeni Anayasa Sürecinde LGBTİ Hakları Hareketi’nin Eşit Yurttaşlık Mücadelesi, Çoğunlukçu Demokrasiye Karşı Anayasal Demokrasi. A. Kara (Der.), içinde Farklılıkların Birlikteliği Türkiye ve Avrupa’da Bir Arada Yaşama Tartışmaları, s.169-183. İstanbul: Hiperlink Yayınları.
• Yılmaz, Z. (2022). Erdoğan’ın Başkanlık Rejimi İstisnai Cumhuriyetten Parsellenmiş Devlete. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Yörük, E. (2018). Neoliberal Hegemonya ve Tabana Dayalı Siyaset, İslamcı Hareket ve Kürt Hareketi. İ. Akça, A. Bekmen ve B. A. Özden (Haz.), içinde Yeni Türkiye’ye Varan Yol Neoliberal Hegemonyanın İnşası, s. 319-334. İstanbul: İletişim Yayınları.