Bir Karadeniz Köyünde Ücretsiz Aile İşçisi Kadınların Tarımsal Dönüşüm Deneyimleri

Türkiye tarımında küçük meta üreticiliği, devletin koruyucu ve destekleyici politikaları ile 1980’lere kadar hâkimiyetini sürdürmüştür. Neoliberal dönemde, devlet tarım alanından çekilirken sermayenin tarıma nüfuzu artmış, küçük meta üreticileri ise var olma mücadelesi vermeye başlamıştır. Bu makale, tarımsal dönüşümün, küçük meta üreticisi hanelerde ücretsiz aile işçisi kadınların emek faaliyetlerine etkisini feminist bir perspektifle ele almaktadır. Araştırma geleneksel bir tütün köyü iken hayvancılık ve organik tarım yapılan bir köye dönüşen Sürmeli’de gerçekleştirilmiştir. İlki 2016, ikincisi 2023 yılında gerçekleştirilen saha çalışmasında toplam 22 kadınla derinlemesine görüşme, 8 kadının katılımı ile odak grup görüşmesi yapılmıştır. Araştırma bulguları, kadınların tarımsal dönüşümden farklı biçimlerde etkilendiğini göstermiştir. Küçük meta üreticisi hanelerin bir kısmı meta üretme kapasitesini yitirirken bu hanelerdeki kadınlar da geçimlik üreticilere dönüşmüştür. Hanelerin bir bölümü ise gelir kaynaklarını ve ürün gamını çeşitlendirme yoluna gitmiştir. Yeni durumda Sürmeli’de kadınlar, geçimlik üretici, müstakil satıcı, pazarcı, mikro girişimci, yevmiyeli çalışan, maaşlı çalışan, gelir getirici elişi üreten ve ücretsiz aile işçisi olarak emek harcamaktadır. Pek çok kadın birden fazla emek faaliyeti içinde olup küçük meta üreticiliği devam ettiği müddetçe kadınların ücretsiz aile işçiliği de sürmektedir.