HEALTHISM (SAĞLIKÇILIK) İDEOLOJİSİ VE SAĞLIK HAREKETİNİN DÖNÜŞÜMÜ: SAĞLIKLI OLMAK VE SAĞLIK ARAYIŞININ DEĞİŞEN SOSYOKÜLTÜREL DİNAMİKLERİ

Kayhan Delibaş; Şeyda Kankurdan

doi:10.18490/sosars.818960

HEALTHISM (SAĞLIKÇILIK) İDEOLOJİSİ VE SAĞLIK HAREKETİNİN DÖNÜŞÜMÜ: SAĞLIKLI OLMAK VE SAĞLIK ARAYIŞININ DEĞİŞEN SOSYOKÜLTÜREL DİNAMİKLERİ

Öz

Son dönemlerde sağlık alanındaki yaygın tartışmaların çoğunlukla sağlıkta neoliberal dönüşüm, ilaç endüstrisi, zararlı gıdalar, bozulan hasta-hekim ilişkisi vb. eksenli yaşandığı görülmektedir. Bu tartışmalar belli ölçülerde yararlı ve gerekli olmakla birlikte, toplumsal ve kültürel alana ilişkin değerlendirmelerin ise ihmal edildiği söylenebilir. Son on yılda gerek medya organlarında gerekse de sosyal bilimsel literatürdeki tartışmalarda sağlık-hastalık, beden-benlik, gençlik-yaşlılık, hayat ve ölüm hakkındaki algıların, anlamların, beklentiler ve değer sistemlerinin önemli ölçüde dönüşmüş olduğunu belirtmemiz gerekir. 80’lerin sonlarında ABD’de ortaya çıkan Healthism (Sağlıkçılık) ideolojisine de sağlığı her şeyin üzerinde bir değer noktasına yükselterek aslında paradoksal olarak ulaşılması imkânsız bir hedef oluşturmuştu. Dahası, sağlığın öncelikli olarak bireyin bir sorumluluğu olarak tanımlanması, artan bireyselleşme, uzmanlara ve sistemlere duyulan güvenin aşınması, gibi faktörlerin de mevcut tartışmalarda hiç hesaba katılmadığı görülmektedir. Bu makalenin temel amacı Healthism ideolojisinin de ötesine geçen risk toplumu yani reflexive modernite koşullarında sağlık-hastalık, sağlıklı olmak, iyi olmak durumlarının ne olduğu ve ne olması gerektiğine ilişkin değişen anlamlandırmalar, algılar, beklentiler ve yaygın korkuların sosyokültürel temellerinin ortaya konulmasıdır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Anderson,L., B.(2009), “Whatdetermines the behaviour and performance of health professionals? Public service motivation, professional norms and/or economic incentives”, International Review of Administrative Sciences, Vol. 75 No. 1, pp. 79-97.
Ayo, N. (2012) Understanding health promotion in a neoliberal climate and the making of health conscious citizens, Critical Public Health, 22:1, 99-105.
Baudrillard J. (2004) Tüketim Toplumu. Ayrıntı yayınları, İstanbul.
Bauman, Z. (1992). Mortality, immortality and other life strategies. Cambridge: Polity.
Beck, U. (1992). Risk society: Towards a new modernity. Trans. R. Ritter. London: Sage Publications.
Beck U., Giddens A. and Lash, S. (1994) Reflexive Modernization: Politics, Traditions and aesthetics in the Modern Social Order. Cambridge: Polity Press.
Bentley, T. (2005) Everday Democrasy: Why We Get the Politicians We Deserve, London: Demos.
Bricklin, M. (1976) The Practical Encyclopedia of Nature Healing. Rodale Press, Emmaus, Pa. US.

Burgess, A. (2004) Cellular phones, public fears, and a culture of precaution. New York: Cambridge University Pres.
Calnan, M.W. and Sanford, E. (2004), “Public trust in health care: the system or the doctor?”, Quality and Safety in Health Care, Vol. 13 No. 2, pp. 92-97.
Cockerham W. C. ve Ritchey, F. C. (1997). Dictionary of Medical Sociology, Westport: Greenwood Pres.
Conrad, P (2007) The Medicalization of Society On the Transformation of Human Conditions into Treatable Disorders John Hopkins University Press, Baltimore.
Conrad, P ve Barker, K (2010). “The Social Construction of Illness: Key Insights and Policy Implications.” Journal of Health and Social Behavior 51:67–79.
Crawford R (1980) Healthism and the medicalization of everyday life. International Journal of Health Services 10 (3): 365–388.
Crawford R (2004) Risk ritual and the management of control and anxiety in medical culture. Health 8(4): 505–528.
Crawford, R. (1977) You are dangerous to your health: The ideology and politics of victim blaming. Int. J. Health Serv. 7(4): 663-680, 1977, and Social Policy 8(4): 10-20, 1978.
Delibaş K. (2013) “Sağlığa İlişkin Korkular: Güven Erozyonu Bağlamında Sağlık Korkularını Anlamlandırmak”, (içinde)
Elbek, O. “Kapitalizm Sağlığa Zararlıdır”, Hayy Kitap, İstanbul
Delibaş K., (2015) The Rise of Political Islam in Turkey: Urban Poverty, Grassroots Activism and Islamic Fundamentalism, I.B.Tauris, London
Delibaş, K. (2017), “Risk Toplumu: Belirsizlikler ve Söylentiler Sosyolojisi”, Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
Douglas M, ve Wildavsky A (1983) Risk and culture: An essay on the selection of technological and environmental dangers. (Berkeley and London: Univ. of California Press
Eagleton-Pierce, M., (2016) Neoliberalism: The Key Concepts, Routledge. London.
Elbek, O (2010), “Performans” ve Hekimlik, Toplum ve Hekim, 26 (6): 432-447.
Eralp, A., Tünay, M. and Yeşilada, B., 1993, The Political and Socio-economic Transformation of Turkey, Praeger, London.
Ericson, R., Barry, D., ve Doyle, A., (2000) The moral hazards of neo-liberalism: lessons from the private insurance industry. Economy and Society, 29 (4), 532–558.
Evetts, J. (2006), “Trust and professionalism: challenges and occupational changes”, Current Sociology, Vol. 54 No. 4, pp. 515-531.
Featherstone Mike (1991) Consumer Culture & Postmodernism, SAGE Publication, London.
Foucault, M (1965) Madness and Civilization. A History of Insanity in the Age of Reason. Pantheon Books, New York.
Foucault, M (2014), Kliniğin Doğuşu, Epos Yayınları, (3. Basım), Ankara.
Filho, S. A., and Johnston,D., (2005) Neoliberalism: A Critical Reader, Pluto Press
Fukuyama, F (1995) Trust, The Free Press, New York.
Ferudi, F. (1997). The culture of fear. London: Cassell.
Ferudi, F. (2018) How Fear Works: Culture of Fear in the Twenty-First Century, London: Bloomsbury Continuum.
Gabriel Y, Lang T. (1995) The Unmanageable Consumer: Contemporary Consumption and its Fragmentation. London: Sage.
Galvin, R., (2002) Disturbing notions of chronic illness and individual responsibility: towards a genealogy of morals. Health, 6 (2), 107–137.
Giddens, A (1994) Modernliğin Sonuçları, Ayrıntı Yayınevi, İstanbul.
Gordon, J. (1979), The paradigm of holistic medicine. In Holistic Medicine, edited by A.
Greenhalgh T ve Wessel S (2004) ‘Health for me’: a sociocultural analysis of healthism in the middle classes, British Medical Bulletin 2004; 69: 197–213 British Medical Bulletin, Vol. 69 DOI: 10.1093/bmb/ldh013.
Harvey, D. (2005) Space of Neoliberalism: Towards of TheoryUneven Geographical Development, Stuttgart, Franz Steiner Verlag.
Harvey, D. (2007). A Brief of Neoliberalism, Oxford, Oxford University Press.
Henderson S ve Peterson A (2002) Consuming Health: The Commodification of Health Care. London: Routledge.https://fullfact.org/media/uploads/political-trust-in-the-uk.pdf
Illich I (1976) Medical Nemesis The Expropriation of Health, Pantheon Books, New York.
Illich, I (2014) Sağlığın Gaspı, Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
IPSOS (2019) Public Trust In Doctors Remains High https://www.ipsos.com/ipsos-mori/en-uk/public-trust-doctors-remains-high
Kılıçaslan, A ve Kılıçarslan, Z (2013) “Aşırı Tanı ve Tedavi”, (içinde) Elbek, O. “Kapitalizm Sağlığa Zararlıdır”, Hayy Kitap, İstanbul
Kuhlmann, E. (2006), “Traces of doubt and sources of trust: health professions in an uncertain society”, Current Sociology, Vol. 54 No. 4, pp. 606-620.
Luhmann, N. (1979) Trust and Power, Wiley, New York, NY.
Lupton D (1995) The Imperative of Health: Public Health and the Regulated Body. London: SAGE.
Lupton D (1997) Consumerism, reflexivity and the medical encounter. Social Science & Medicine 45(3): 373–381.
Lupton, D. (2003). Medicine as culture, 2nd edn. London: Sage Publications.
Mechanic, D. (1996), “Changing medical organization and the erosion of trust”, The Milbank Quarterly, Vol. 74 No. 2, pp. 171-189
Moynihan R. ve Cassels A. (2010) Satılık Hastalıklar. Hayy Kitapevi, Üçüncü Baskı, İstanbul.
Nazlı, A (2013) “Bedenin Ölümü ve Tıp”, (içinde) Elbek, O. “Kapitalizm Sağlığa Zararlıdır”, Hayy Kitap, İstanbul
OECD (2020) Trustlab is an innovative OECD https://www.oecd.org/sdd/trustlab.htm
Onis, Z and Senses, F. (2009) Turkey and the Global Economy: Neo-Liberal Restructuring and Integration in THE POST-Crisis era, Routledge. London.
Parsons, T (1951) The Social System, Routledge & Kegan Paul Ltd.
Parsons, T (2001) The Social System, Routledge: Oxon.
Plehwe, D., Walpen, B., Neunhoffer, G., and Neunhöffer, G., (edited) (2006) Neoliberal Hegemony: A Global Critique, Routledge Taylor & Francis Group, London.
Rose N (2010) Normality and pathology in a biomedical age. In: Carter B and Charles N (eds) Nature, Society and Environmental Crisis. Oxford: Wiley-Blackwell, pp. 66–83.
Saarinen, A. O, and Räsänen P., 2016 Two dimensions of trust in physicians in OECD-countries, International Journal of Health Care Quality Assurance Vol. 29 No. 1, 2016 pp. 48-61.
Sippitt, A (2019) Political trust in the UK, Published by Full Fact, June 2019
Skrabanek, P (1998) The Death Of Humane Medicine And The Rise of Coercive Healthism, The Social Affairs Unit, St Edmundsbury Press Ltd, Bury St Edmunds, Suffolk
Steger, Manfred B. (2004). Küreselleşme. (Çev: A. Ersoy). Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
Sztompka, P., (1999) Trust A Sociological Theory, Cambridge: Cambridge University Pres.
Warren, M. (1999) (Der.) Democrasy and Trust, Cambrige: Cambrige University Pres.
Yalman, G., (2009) Transition to Neo-liberalism: The Case of Turkey in the 1980s, İstanbul Bilgi University, Istanbul.
Zola, I. (1977) Healthism and disabling medicalization. In Disabling Professions, edited by I. Illich et al. Marion Boyars, London.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Kayhan Delibaş
0000-0002-5698-2846
Türkiye

Şeyda Kankurdan Bu kişi benim
0000-0002-1382-8232
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Ekim 2020

Gönderilme Tarihi

23 Ağustos 2020

Kabul Tarihi

23 Ekim 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 23 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.18490/sosars.818960

IZ

https://izlik.org/JA64CW86RK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Delibaş, K., & Kankurdan, Ş. (2020). HEALTHISM (SAĞLIKÇILIK) İDEOLOJİSİ VE SAĞLIK HAREKETİNİN DÖNÜŞÜMÜ: SAĞLIKLI OLMAK VE SAĞLIK ARAYIŞININ DEĞİŞEN SOSYOKÜLTÜREL DİNAMİKLERİ. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 23(2), 67-103. https://doi.org/10.18490/sosars.818960

AMA

1.Delibaş K, Kankurdan Ş. HEALTHISM (SAĞLIKÇILIK) İDEOLOJİSİ VE SAĞLIK HAREKETİNİN DÖNÜŞÜMÜ: SAĞLIKLI OLMAK VE SAĞLIK ARAYIŞININ DEĞİŞEN SOSYOKÜLTÜREL DİNAMİKLERİ. SAD / JSR. 2020;23(2):67-103. doi:10.18490/sosars.818960

Chicago

Delibaş, Kayhan, ve Şeyda Kankurdan. 2020. “HEALTHISM (SAĞLIKÇILIK) İDEOLOJİSİ VE SAĞLIK HAREKETİNİN DÖNÜŞÜMÜ: SAĞLIKLI OLMAK VE SAĞLIK ARAYIŞININ DEĞİŞEN SOSYOKÜLTÜREL DİNAMİKLERİ”. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi 23 (2): 67-103. https://doi.org/10.18490/sosars.818960.

EndNote

Delibaş K, Kankurdan Ş (01 Ekim 2020) HEALTHISM (SAĞLIKÇILIK) İDEOLOJİSİ VE SAĞLIK HAREKETİNİN DÖNÜŞÜMÜ: SAĞLIKLI OLMAK VE SAĞLIK ARAYIŞININ DEĞİŞEN SOSYOKÜLTÜREL DİNAMİKLERİ. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi 23 2 67–103.

IEEE

[1]K. Delibaş ve Ş. Kankurdan, “HEALTHISM (SAĞLIKÇILIK) İDEOLOJİSİ VE SAĞLIK HAREKETİNİN DÖNÜŞÜMÜ: SAĞLIKLI OLMAK VE SAĞLIK ARAYIŞININ DEĞİŞEN SOSYOKÜLTÜREL DİNAMİKLERİ”, SAD / JSR, c. 23, sy 2, ss. 67–103, Eki. 2020, doi: 10.18490/sosars.818960.

ISNAD

Delibaş, Kayhan - Kankurdan, Şeyda. “HEALTHISM (SAĞLIKÇILIK) İDEOLOJİSİ VE SAĞLIK HAREKETİNİN DÖNÜŞÜMÜ: SAĞLIKLI OLMAK VE SAĞLIK ARAYIŞININ DEĞİŞEN SOSYOKÜLTÜREL DİNAMİKLERİ”. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi 23/2 (01 Ekim 2020): 67-103. https://doi.org/10.18490/sosars.818960.

JAMA

1.Delibaş K, Kankurdan Ş. HEALTHISM (SAĞLIKÇILIK) İDEOLOJİSİ VE SAĞLIK HAREKETİNİN DÖNÜŞÜMÜ: SAĞLIKLI OLMAK VE SAĞLIK ARAYIŞININ DEĞİŞEN SOSYOKÜLTÜREL DİNAMİKLERİ. SAD / JSR. 2020;23:67–103.

MLA

Delibaş, Kayhan, ve Şeyda Kankurdan. “HEALTHISM (SAĞLIKÇILIK) İDEOLOJİSİ VE SAĞLIK HAREKETİNİN DÖNÜŞÜMÜ: SAĞLIKLI OLMAK VE SAĞLIK ARAYIŞININ DEĞİŞEN SOSYOKÜLTÜREL DİNAMİKLERİ”. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, c. 23, sy 2, Ekim 2020, ss. 67-103, doi:10.18490/sosars.818960.

Vancouver

1.Kayhan Delibaş, Şeyda Kankurdan. HEALTHISM (SAĞLIKÇILIK) İDEOLOJİSİ VE SAĞLIK HAREKETİNİN DÖNÜŞÜMÜ: SAĞLIKLI OLMAK VE SAĞLIK ARAYIŞININ DEĞİŞEN SOSYOKÜLTÜREL DİNAMİKLERİ. SAD / JSR. 01 Ekim 2020;23(2):67-103. doi:10.18490/sosars.818960

Cited By

CHANGING CONSUMPTION BEHAVIORS RELATED TO NUTRIENTS DURING THE PANDEMIC

Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi

https://doi.org/10.36543/kauiibfd.2022.015

Televizyon Programlarındaki Uzman Söylemlerinin Sağlıklı Yaşam İdeolojisi Üzerinden İncelenmesi: Çağla İle Yeni Bir Gün Programı

İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi

https://doi.org/10.47998/ikad.1343520

Neoliberalizm ve Sağlıkta Dönüşüm Politikaları Ekseninde Kamu Hastaneler Birliği Reformu

The Journal of International Scientific Researches

https://doi.org/10.23834/isrjournal.1721483