Nostaljik İhtişam ve Günümüz Bunalımı: Türkiye’de Yeni Osmanlıcılığın Paradoksu

Öz

Bu makale, günümüz Türkiye’sinde Yeni Osmanlıcılığın ortaya çıkışını ve Türk toplumu üzerindeki geniş kapsamlı etkilerini ele almaktadır. Öncelikle, bu olgunun farklı yorumlarını inceleyerek çok boyutlu doğasını ve imparatorluk nostaljisinin siyasi amaçlarla nasıl kullanıldığını vurgulamaktadır. Her ne kadar Yeni Osmanlıcılık güncel bir olgu gibi görünse de aslında modern Türkiye tarihinde tekrarlayan bir unsurdur. Makalede, bu ideolojik yeniden canlanmanın siyasi söylemi, ulusal kimliği ve toplumsal dinamikleri nasıl şekillendirdiği analiz edilmektedir. Ardından, Osmanlı sembollerinin günlük hayata yeniden entegre edilmesine yönelik çeşitli siyasi girişimler ele alınarak, bu çabaların kültürel kimliği nasıl yeniden inşa ettiği ve tarihsel süreklilik duygusunu nasıl güçlendirdiği gösterilmektedir. Bununla birlikte, makale Yeni Osmanlı projesinin yol açtığı ekonomik, toplumsal ve siyasi dönüşümleri inceleyerek, özellikle ulusal politika, toplumsal uyum ve günlük yaşam üzerindeki etkilerine odaklanmaktadır. Geçmişin ihtişamını yeniden canlandırma girişimlerine rağmen, bu dönüşümler toplum için belirgin faydalar sağlamamıştır. Aksine, devletin imparatorluk ihtişamına dayalı söylemi ile halkın yaşadığı ekonomik zorluklar arasında bir dengesizlik gözlemlenmektedir ve bu fark giderek daha belirgin hale gelmektedir. Bu çalışma, “bunalım” (malaise) kavramını kullanarak, Yeni Osmanlı projesinin yarattığı gerilimleri ve çelişkileri ele almakta ve devletin tarih anlatıları ile bireylerin yaşadığı gerçeklik arasındaki kopukluğu irdelemektedir. Sonuç olarak, bu makale Yeni Osmanlıcılığın karmaşık dinamiklerini irdelemeyi ve paradokslarını analiz ederek tartışmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yeni Osmanlıcılık
• Kimlik
• Nostalji
• Bunalım
• Öznesizleşme

BETWEEN NOSTALGIC GLORY AND PRESENT MALAISE: THE PARADOX OF NEO-OTTOMANISM IN TURKEY

Öz

This article examines the emergence of Neo-Ottomanism in contemporary Turkey and its broader implications for Turkish society. It begins by exploring the various interpretations of this phenomenon, emphasizing its multifaceted nature and the political instrumentalization of imperial nostalgia. While this project may seem contemporary, it is, in fact, a recurring feature of modern Turkish history. We will analyze how its revival has shaped political discourse, national identity, and societal dynamics. The article then presents a range of political initiatives aimed at reintegrating Ottoman symbols into everyday life, illustrating how these efforts seek to reshape cultural identity and reinforce a sense of historical continuity. Furthermore, it delves into the economic, social, and political transformations driven by the Neo-Ottoman project, with particular attention to its impact on national policy, social cohesion, and daily life. Despite attempts to revive past grandeur, these transformations have not translated into tangible benefits for society. Instead, a growing disparity emerges between the rhetoric of imperial splendor and the economic struggles faced by citizens. By applying the concept of “malaise,” this study explores the tensions and contradictions within the Neo-Ottoman project, highlighting the disconnect between state-driven historical narratives and lived realities. Ultimately, it seeks to illuminate the complex dynamics of Neo-Ottomanism and the gap between political aspirations and everyday experiences.

Anahtar Kelimeler

• Neo-ottomanism
• Identity
• Nostalgia
• Malaise
• Desubjectivation

Kaynakça

1. Akman, Naz, (2024). “Ekonomik kriz gölgesinde evlilik çıkmazı.” 05.07.2024. https://www.24saatgazetesi.com/ekonomik-kriz-golgesinde-evlilik-cikmazi Date of Access: 14.02.25 Barchard, David (1985). Turkey and the West. London: Royal Institute of International Affairs.
2. Berezin, Mabel (2002). Secure States: Towards a Political Sociology of Emotion. The Sociological Review, 2(50): 33-52.
3. BBC News (2024). “2023'te yıllık enflasyon TÜİK'e göre yüzde 64, ENAG'a göre yüzde 127.” 3.01.24. https://www.bbc.com/turkce/articles/c9927ve14xdo. Date of Access: 15.02.25.
4. BBC News (2023). “Türkiye'de 2022 enflasyonu TÜİK'e göre yüzde 64,27, ENAG'a göre yüzde 137,55: Ekonomistler verileri nasıl yorumladı?”3.01.23. https://www.bbc.com/turkce/articles/c8v6gymn999o. Date of Access: 15.02.25.
5. Birgün (2021a). “Erdoğan gençlere seslendi: Okçuluk, binicilik ve kılıç faaliyeti yürütün.” 29.05.21. https://www.birgun.net/haber/erdogan-genclere-seslendi-okculuk-binicilik-ve-kilic-faaliyeti-yurutun-346474. Date of access: 03.05.23
6. Birgün (2021b). “Gençliğin yeni gündemi işsizlik değil, ümitsizlik : Diplomalı ümitsizler gerçeği.” 14.01.21. https://www.birgun.net/haber/gencligin-yeni-gundemi-issizlik-degil-umitsizlik-diplomali-umitsizler-gercegi-330345
7. Birgün (2021c). “Günde 900 kişi yurdu terk etti.” 19.04.21. https://www.birgun.net/haber/gunde-900-kisi-yurdu- terk-etti-341797 Date of access: 15.08.22.
8. Boym, Svetlana (2001). The Future of Nostalgia. New York: Basic Books.

9. Brink-Danan, Marcy (2011). “Dangerous Cosmopolitanism: Erasing Difference in İstanbul.” Anthropological Quarterly, 2(84): 439-473.
10. Çetinsaya, Gökhan (2003). “Cumhuriyet Türkiye’sinde “Osmanlıcılık”.” Modern Türkiye'de Siyasî Düşünce, 5, İstanbul: İletişim Yayınevi, 360-380.
11. Cindoglu, Dilek, and Didem Unal (2017). “Gender and sexuality in the authoritarian discursive strategies of new Turkey”. European Journal of Women’s Studies, 24 (1): 39–54.
12. Çınar, Alev (2005). Modernity, Islam, and Secularism in Turkey. Bodies, Places, and Time. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
13. Çınar, Alev (2001). “National History as a Contested Site: The Conquest of Istanbul and Islamist Negotiations of the Nation.” Comparative Studies in Society and History, 2(43): 364-391.
14. Çolak, Yılmaz (2006). “Ottomanism vs. Kemalism: Collective memory and cultural pluralism in 1990s Turkey.” Middle Eastern Studies, 4(42): 587-602.
15. Constantinides, Stephanos (1996). “Turkey: The Emergence of a New Foreign Policy the Neo-Ottoman Imperial Model.” Journal of Political and Military Sociology, 2(24): 323-334.
16. Cosar, Simten, and Gamze Ozdemir (eds.) (2012). Silent violence: Neoliberalism, Islamist politics and the AKP years in Turkey. London: Red Quill Books.
17. Cumhuriyet (2021a). “AKP’nin 20 yıldaki intihar bilançosu ortaya çıktı.” 24.02.21. https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/akpnin-20-yildaki-intihar-bilancosu-ortaya-cikti-1816146 Date of access: 15.09.23.
18. Cumhuriyet (2021b). “Yurttaş kredi ile yaşıyor: 35 milyon kişi bankalara borçlandı!” 08.08.21. https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/yurttas-kredi-ile-yasiyor-35-milyon-kisi-bankalara-borclandi-1858843 Date of access: 21.06.23.
19. Danforth, Nicholas (2014). “Multipurpose Empire: Ottoman History in Republican Turkey.” Middle Eastern Studies, 4(50), 655-678.
20. Davis, Fred (1979). Yearning for Yesterday: A Sociology of Nostalgia, New York: Free Press.
21. Davutoglu, Ahmet (2010). “Turkey’s Zero-Problems Foreign Policy”. foreignpolicy.com, 20.05.10. https://foreignpolicy.com/2010/05/20/turkeys-zero-problems-foreign-policy/. Date of access: 4.12.21.
22. Diken (2015). “Ak Saray’ı ‘yeniçeri’ler bastı !”. 12.01.15. https://www.diken.com.tr/ak-sarayi-yeniceriler-basti/. Date of access: 10.03.21
23. Dokuz8haber (2021). “1.2 milyon genç iş bulma umudunu kaybettiği için artık iş aramıyor.” 7.01.21. https://dokuz8haber.net/emekdunyasi/1-2-milyon-genc-is-bulma-umudunu-kaybettigi-icin-artik-is-aramiyor/. Date of access: 19.05.21
24. Elias, Norbert (1996). The Germans. Power Struggles and the Development of Habitus in the Nineteenth and Twentieth Centuries. Cambridge: Polity Press.
25. emlakulisi.com (2012). “Türkiye’deki Konut Projeleri İsimlerinin Analizi.” 13.11.12. http://www.emlakkulisi.com/turkiyedeki-konut-projeleri-isimlerinin-analizi/140293. Date of access: 19.05.21
26. Ergin, Murat and Yağmur Karakaya (2017). “Between Neo-Ottomanism and Ottomania: Navigating State-Led and Popular Cultural Representations of the Past.”New Perspectives on Turkey, 56: 33-59.
27. Erol, Maral, Cenk Özbay, Umut Turem, and Aysecan Terzioglu (2016). “The making of neoliberal Turkey: An introduction.” In The making of neoliberal Turkey, Cenk Ozbay, Maral Erol, Aysecan Terzioglu, and Z. Umut Turem (eds.). London: Routledge, 1-14.
28. Ertür, Başak (2016). “Barricades. Resources and residues of Resistance.” In Vulnerability in Resistance, Judith Butler, Zeynep Gambetti ve Leticia Sabsay (eds.). Durham and London: Duke University Press, 97-121.
29. Fentress, James and Chris Wickham (1998). Social Memory. Oxford: Blackwell.
30. Gallup (n.d.) « What Is the World's Emotional Temperature?” https://news.gallup.com/interactives/248240/global- emotions.aspx. Date of access: 11.10.24.
31. Gazete Duvar (2021). “AK Partili Aydemir’den ücretli yol açıklaması: Cebinde parası yoksa eski yolu kullanır.” 19.11.21. https://www.gazeteduvar.com.tr/ak-partili-aydemirden-ucretli-yol-aciklamasi-cebinde-parasi-yoksa- eski-yolu-kullanir-haber-1542398. Date of access: 11.10.24.
32. Gazete Duvar (2016). “Aleviler Yavuz Sultan Selim'e neden itiraz ediyor?” 26.08.16. https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2016/08/26/aleviler-yavuz-sultan-selime-neden-itiraz-ediyor. Date of access: 14.02.2015
33. Gruen, George E. (1991). “Turkey between the Middle East and the West.” In The Middle East from the Iron- Contra Affair to the Intifada. Robert O. Freedman (eds.). Syracuse: Syracuse University Press, 390-424.
34. Heaney, Jonathan G. (2013). “Emotions and Nationalism: A Reappraisal.” In Emotions in Politics The Affect Dimension in Political Tension. Nicolas Demertzis (eds.). New York: Palgrave Macmillan, 243-263.
35. Howe, Marvine. (2004). Turkey: A nation divided over Islam’s revival. New York: Basic Books.
36. İnce, Barış (2021). “Gezi’nin tarihi, bizim tarihimiz…” BirGün, 30.05.21. https://www.birgun.net/haber/gezi-nin- tarihi-bizim-tarihimiz-346501. Date of access: 26.06.21.
37. İpsos (2021). “Türkiye Barometresi Yeni Yıl Raporu.” 27.01.21. https://www.ipsos.com/tr-tr/turkiye-barometresi- yeni-yil-raporu. Date of access: 11.12.24.
38. Jabbour, Jana (2019). “La Turquie au Moyen-Orient : du “néo-ottomanisme” à l’aventure syrienne.” Vie- publique.fr, 28.06.19. https://www.vie-publique.fr/parole-dexpert/38497-la-turquie-au-moyen-orient-du-neo- ottomanisme-laventure-syrienne. Date of access: 23.06.21.
39. Jabbour, Jana (2017). La Turquie. L’invention d’une diplomatie émergente. Paris: CNRS Éditions.
40. Kendrick, Leo (2021). “Amidst soaring rents, student protests spread across Turkey.” Medyascope, 22.09.21. https://medyascope.tv/2021/09/22/amidst-soaring-rents-student-protests-spread-across-turkey/. Date of access: 09.02.25.
41. Kösedağı, Gökçe Çiçek (2020) Kaygılı gençler – Mutsuzlar, güvencesizler, gitmek istiyorlar: “Türkiye’yi terk etmekten başka alternatifim yok”, Medyascope, 12.09.20. https://medyascope.tv/2020/09/12/kaygili-gencler- mutsuzlar-guvencesizler-gitmek-istiyorlar-turkiyeyi-terk-etmekten-baska-alternatifim-yok/. Date of access: 15.02.25.
42. Kulisin Başkenti (2025). “Gençler Neden Türkiye’yi Terk Ediyor?” 3.02.25. https://kulisinbaskenti.com/son-dakika- haberleri/gencler-neden-turkiyeyi-terk-ediyor/. Date of access : 15.02.25.
43. Lauru, Didier (2013). “Désubjectivation et resubjectivation.” Figures de la psychanalyse, 1(25): 23-31.
44. Le Moulec, Jean-Baptiste (2016). Janissaires du savoir : Sociologie des producteurs et diffuseurs de savoirs sur le Moyen-Orient en Turquie (1998-2015), Thèse de doctorat sous la direction de GROC Gérard : Science politique : Aix-en-Provence : Institut d’Études Politiques d’Aix-en-Provence.
45. Marcou, Jean (2012). “Le néo-ottomanisme, clef de lecture de la Turquie contemporaine ?” Les Clés du Moyen- Orient, 4.05.12. https://www.lesclesdumoyenorient.com/Le-neo-ottomanisme-clef-de-lecture-de-la-Turquie- contemporaine. Date of access: 25.06.21.
46. Martin-Cardini, Karine (2016). “Introduction. Sur un fécond préfixe dans l’histoire culturelle européenne : le “néo””. In Le Néo : Sources, héritages et réécritures dans les cultures européennes. Karine Martin-Cardini and Jocelyne Aubé-Bourligueux (eds.). Rennes: Presses universitaires de Rennes, 7-48.
47. Mongrenier, Jean-Sylvestre (2013). “L’État turc, son armée et l’Otan : ami, allié, non aligné ?” Hérodote, 1(148): 47-67.
48. Morvan, Yoann and Sinan Logie (2019). Méga Istanbul. Traversées en lisières urbaines. Paris: Le Cavalier Bleu.
49. Moyeuvre, Patrice, (2020). “Néo-ottomanisme » et crise en méditerranée Orientale : Analyse d’une incompatibilité”, IFRI, 37p. https://www.iris-france.org/wp-content/uploads/2020/12/Obs-Turquie-PMoyeuvre- novembre-2020.pdf. Date of access: 30.06.21.
50. Navaro-Yashin, Yael (2002). Faces of the State: Secularism and Public Life in Turkey. Princeton, NJ: Princeton University Press.
51. Odatv (2016). “98 liralık köprüyü 68 liraya geçiyorlar.” 22.07.16. https://odatv4.com/ekonomi/98-liralik-kopruyu- 68-liraya-geciyorlar-2207161200-97817. Date of access: 23.05.2021.
52. Oksijen (2025). “TÜSİAD Genel Kurulu'ndan çarpıcı sunum: Ülke olarak moralimiz bozuk güven bunalımı yaşıyoruz.” 13.02.25. https://gazeteoksijen.com/turkiye/tusiad-genel-kurulundan-carpici-sunum-ulke-olarak- moralimiz-bozuk-guven-bunalimi-yasiyoruz-235057. Date of access: 14.02.25.
53. Ongur, Hakan Övunç (2015). “Identifying Ottomanisms: The Discursive Evolution of Ottoman Pasts in the Turkish Presents.” Middle Eastern Studies, 3(51): 416-432.
54. Oyan, Oğuz (2025). “Asgari yaşamlar azami debdebe.” Birgün, 12.02.25. https://www.birgun.net/makale/asgari- yasamlar-azami-debdebe-590090. Date of access: 15.02.25.
55. Ozbay, Cenk and Ozan Soybakis (2020). “Political Masculinities: Gender, Power, and Change in Turkey.” Social Politics: International Studies in Gender, State & Society, 1(27): 27-50.
56. Öktem, Kerem (2011). Angry nation: Turkey since 1980. London: Zed.
57. Özyeğin, Gül (2015). New desires, new selves: Sex, love and piety among Turkish youth. New York: New York University Press.
58. Özyürek, Esra (2006). Nostalgia for the Modern: State Secularism and Everyday Politics in Turkey. Durham, NC: Duke University Press.
59. Pérouse, Jean-François (2017a). “Les événements de Gezi, ou le début de la « dérive autoritaire », vu des périphéries...” Mouvements, 2(90):109-119.
60. Pérouse, Jean-François (2017b). « Istanbul, ville mutante », in J.-F. Pérouse (ed.), Istanbul Planète. La ville- monde du XXIe siècle, Paris : La Découverte, 15-69.
61. Polo, Jean-François and Füsun Üstel (2014). “Les nouvelles orientations de la politique culturelle turque : à la recherche d'un modèle conservateur alternatif ? Pôle Sud, 2(41): 17-32.
62. Sazak, Selim Can ve Caglar Kurc (2021). “From Zero Problems to Zero Friends? The Past, Present, and Future of Turkey’s Role in Regional Security Cooperation.” The Century Foundation, 21.02.18
63. Sedikides, Constantine, Wildschut Tim, and Baden Denise (2004). “Nostalgia: Conceptual Issues and Existential Functions,” in Handbook of Experimental Existential Psychology, Jeff Greenberg, Sander L. Koole, and Tom Pyszczynski (eds.), New York: Guilford Press, 202–208.
64. Sémo, Marc (2015). “La folie ottomane d’Erdoğan.” Libération. 25.05.15. https://www.liberation.fr/planete/2015/05/25/la-folie-ottomane-d-erdogan_1316322/. Date of access: 5.12.21. Spurk, Jan (2010). Le malaise dans la société : soumission et résistance. Paris : Parangon.
65. Şahin, İsmail (2019). Türkiye’de son 17 yılda 50 bin 378 kişi intihar etti. Sözcü, 5.10.19. https://www.sozcu.com.tr/2019/gundem/turkiyede-son-17-yilda-50-bin-378-kisi-intihar-etti-5372009/?utm_source=dahafazla_haber&utm_medium=free&utm_campaign=dahafazlahaber. Date of access: 14.12.21.
66. Şirin, Selçuk (2024). “Türkiye öfkeli insanların memleketi.” Oksijen Gazetesi, 05.07.24. https://gazeteoksijen.com/yazarlar/selcuk-sirin/turkiye-ofkeli-insanlarin-memleketi-215868. Date of access: 14.02.25
67. Tarhan, Nuray (2021). “23 bin iş insanı Türkiye’yi terk etti.” Sözcü, 19.03.21. https://www.sozcu.com.tr/2021/ekonomi/23-bin-is-insani-turkiyeyi-terk-etti-6322221/. Date of access: 26.09.21.
68. Tekin, Aynur (2016). “Aleviler Yavuz Sultan Selim’e neden itiraz ediyor?” Gazete Duvar, 26.08.16 https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2016/08/26/aleviler-yavuz-sultan-selime-neden-itiraz-ediyor. Date of access: 3.12.21.
69. Tele1 (2020). “Gençler mutsuz, umutsuz, borçlu ve yurtdışına taşınmak istiyor.” 2.09.20. https://tele1.com.tr/arastirma-gencler-mutsuz-umutsuz-borclu-ve-yurtdisina-tasinmak-istiyor-216347/. Date of access: 09.03.21.
70. Ticaret Gazetesi (2024). “TÜİK verilerine göre gençler Türkiye’yi terk ediyor.” 19.07.24. https://ticaretgazetesi.com.tr/2024/07/19/tuik-verilerine-gore-gencler-turkiyeyi-terk-ediyor/. Date of access: 14.02.25.
71. Tokdoğan, Nagehan (2024). Neo-Ottomanism and the Politics of Emotions in Turkey: Resentment, Nostalgia, Narcissism, London: Palgrave MacMillan.
72. Tokdoğan, Nagehan (2020). Yeni Osmanlıcılık. Hınç, Nostalji, Narsisizm. İstanbul: İletişim Yayınevi.
73. Tuncer, Anıl Can (2025). “Yıllık enflasyon TÜİK'e göre yüzde 44,33, ENAG'a göre ise yüzde 83,4. » Euronews, 03.01.25. https://tr.euronews.com/business/2025/01/03/yillik-enflasyon-tuike-gore-yuzde-4433-enaga-gore-ise-yuzde-834. Date of access: 15.02.25.
74. Turizmin Sesi (2019). “Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı müze ve ören yerlerini 2018 yılında ziyaret edenlerin sayısı açıklandı”, 4.02.19. https://www.turizminsesi.com/haber/kultur-ve-turizm-bakanligina-bagli-muze-ve-oren- yerlerini-2018-yilinda-ziyaret-e-24593.htm#google_vignette. Date of access: 15.02.25.
75. Türkmen, Buket (2020). “De la Révolte de Gezi à l’opposition discrète en Turquie.” Mouvements, 4(104): 129- 138.
76. Utucu, Sait Burak (2024). Yıllık enflasyon TÜİK'e göre yüzde 71.60, ENAG'a göre yüzde 113, Euronews, 3.07.24. https://tr.euronews.com/2024/07/03/yillik-enflasyon-tuike-gore-yuzde-7160-enaga-gore-yuzde-113. Date of Access: 15.02.25.
77. Walton, Jeremy F. (2016). “Geographies of Revival and Erasure: Neo-Ottoman Sites of Memory in Istanbul, Thessaloniki, and Budapest.” Die Welt Des Islams, 56:510-532.
78. Wieviorka, Michel (2004). La violence. Paris: Balland.
79. Yalçıner, Mustafa (2024). “Ekonomik kriz mi, bunalım mı, hiçbiri mi?...” 6.08.24. Evrensel. https://www.evrensel.net/yazi/95333/ekonomik-kriz-mi-bunalim-mi-hicbiri-mi Date of Access: 15.02.25
80. Yanık, Lerna K. (2016). Bringing the Empire Back In: The Gradual Discovery of the Ottoman Empire in Turkish Foreign Policy.Die Welt Des Islams, 3-4(56): 466-488.
81. Yanık, Lerna K. (2011). Constructing Turkish “exceptionalism”: Discourses of liminality and hybridity in post-Cold War Turkish foreign policy, Political Geography, 2(30): 80-89.
82. Yavuz, Hakan (2020). Nostalgia for the empire: the politics of neo-Ottomanism, Oxford: Oxford University Press.
83. Yavuz, Hakan (2016). Social and Intellectual Origins of Neo-Ottomanism: Searching for a post-national vision.Die Welt des Islams, 3-4(56): 438-465.
84. Yeşil Gazete (2022). “Gallup araştırması: Türkiye sinir, stres, üzüntüde dünyada ilk üçte.” 11.08.22. https://yesilgazete.org/gallup-arastirmasi-turkiye-sinir-stres-uzuntude-dunyada-ilk-ucte/#google_vignette. Date of access: 15.02.25