SOSYAL MEDYA, KÜLTÜR SAVAŞLARI VE DİJİTAL DAYANIŞMA

Öz

Bu çalışma, çağdaş toplumlarda gündelik hayat pratiklerinde kapsadığı zaman giderek artan ve toplumsal bağları zayıflatıp bireyselleşmeyi körüklediği iddia edilen sosyal medyanın, dayanışma üretme potansiyelini sorguluyor. Şimdiye dek yürütülen çalışmalarda dijital dayanışma, afetler ve siyasi protestolar gibi olağanüstü kriz dönemlerinde seferberliğin internet üzerinden hızla ve büyük bir hacimle örgütlenebilmesini ifade etmek için kullanıldı. Bu çalışma ise dijital dayanışmanın daha önce üzerinde yeterince durulmamış bir boyutunu, herhangi bir kriz durumu olmaksızın, toplumsal hayatın olağan akışı içinde, beğeni ortaklığına dayanan, anlık fakat kalıcılaşma potansiyeline sahip olan bağlardan, duygulardan ve aidiyetlerden oluşan boyutuna ışık tutuyor. Çalışma, Pierre Bourdieu’nün geliştirdiği ilişkisel sosyoloji kuramından yola çıkarak toplumsal uzam ve dijital uzam arasında bir eş-mantıklılık bulunduğunu ileri sürüp dijital dayanışmanın internet sınırlarını aşan toplumsal köklerine işaret ediyor. Türkiye’de bu kökler, Osmanlı reformizminden bu yana, toplumsal uzamı laik ve muhafazakâr kamplara ayıran kültür savaşlarına dayanmaktadır. Çalışma kültür savaşlarının dijital dayanışmayla olan kuvvetli bağlarını YouTube için hazırlanan Teke Tek Bilim programının analizi üzerinden inceliyor. Çalışma, ortak beğenilerin yüceltme, minnettarlık ve rakip kültürü yaftalama/eleştirme stratejileri üzerinden dijital dayanışmayı inşa ettiğini ileri sürüyor.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Medya
• Dayanışma
• Kültür Savaşları
• Beğeni
• Türkiye

Social Media, Culture Wars, and Digital Solidarity

Öz

This study investigates the potential of social media, which is claimed to weaken social bonds and foster individualization, to generate solidarity in contemporary societies. In previous studies, digital solidarity has been used to refer to the ability to organize mobilization rapidly and massively over the internet in times of crisis, such as disasters and political protests. This study, on the other hand, sheds light on a dimension of digital solidarity that has not been sufficiently emphasized before, to generate bonds, emotions and belongings based on shared taste, in the ordinary flow of social life, without any crisis. Drawing on the theory of relational sociology developed by Pierre Bourdieu, the study argues that there is a homology between social space and digital space and points to the social roots of digital solidarity that transcend the borders of the internet. In Turkey, these roots are highly related to the culture wars that have divided social space into secular and conservative camps since Ottoman reformism. The study examines the strong links of culture wars with digital solidarity through an analysis of the Teke Tek Bilim’s YouTube program. It argues that shared tastes construct digital solidarity through strategies of glorification, gratitude, and stigmatization/criticism of the opposed culture.

Anahtar Kelimeler

• Social Media
• Solidarity
• Culture Wars
• Taste
• Türkiye

Kaynakça

1. Akçaoğlu, A. (2018). Zarif ve Dinen Makbul: Muhafazakâr Üst-Orta Sınıf Habitusu. İstanbul: İletişim Yayınları.
2. Akçaoğlu, A. (2019). Muhafazakâr siyasetin dönüşümü, kentsel mekân ve orta sınıf hayat tarzları: Akevler Kooperatifi ve Çukurambar örnekleri. Strata: İlişkisel Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 47-66.
3. Akçaoğlu, A. (2021). The Three Dimensions of Culture and Cultural Power. Rituraj Basumatary vd. (Ed.) International Congress on Life, Health and Social Sciences in 21st Century (19-24) içinde. Ankara: ISYCA Yayınevi.
4. Altaylı, F. (2023, Haziran 20). Fatih Altaylı yanıtlıyor: Teke Tek bilim ne zaman başlıyor? [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=Thhtv4A9s0s
5. Argın, Y. (2023). Doğal afetlerde sosyal medya kullanımı: 2023 Kahramanmaraş depremi özelinde Twitter örneği. İnsanat Sanat Tasarım ve Mimarlık Araştırmaları Dergisi, 3(1), 140-165.
6. Aziz, A. (2015). Sosyal bilimlerde araştırma ve yöntem teknikleri. Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık.
7. Baym, N. K., & Boyd, D. (2012). Socially mediated publicness: An introduction. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 56(3), 320-329.
8. Bora, T. (2015). 28 Şubat ve Kulturkampf. Birikim. Erişim Adresi: http://www.birikimdergisi.com/haftalik/1397/28-subat-ve-kulturkampf

9. Bourdieu, P. (1986). Sermaye biçimleri (M. M. Şahin, Çev.). Erişim Adresi: https://www.academia.edu/30720473/Pierre_Bourdieu_Sermaye_Bi%C3%A7imleri_1986
10. Bourdieu, P. (1998). On television. New York: The New Press.
11. Bourdieu, P. (1996). Physical space, social space and habitus. Institut for Sociologi og Samfunngeografi Universitetet i Oslo, Rapport 10.
12. Bourdieu, P. (2021). Ayrım (D. Fırat & G. Berkkurt, Çev.). Ankara: Nika Yayınevi.
13. Clark, C., & Kaiser, W. (2003). Introduction: The European culture wars. İçinde Clark, C., & Kaiser (Der.) Culture wars: Secular-Catholic conflict in nineteenth-century Europe (ss. 1-10). Cambridge: Cambridge University Press.
14. Cumhuriyet. (2022, Mart 19). İlber Ortaylı kimdir, kaç yaşında, nereli, kaç dil biliyor? İşte biyografisi. Erişim Adresi: https://www.cumhuriyet.com.tr/yasam/ilber-ortayli-kimdir-kac-yasinda-nereli-kac-dil-biliyor-iste-biyografisi-1917418
15. Cumhuriyet. (2023, Mayıs 16). Fatih Altaylı kimdir, kaç yaşında, nereli, hangi kanallarda çalıştı? Fatih Altaylı Habertürk'ten ayrıldı mı? Erişim Adresi: https://www.cumhuriyet.com.tr/yasam/fatih-altayli-kimdir-kac-yasinda-nereli-hangi-kanallarda-calisti-fatih-altayli-haberturkten-ayrildi-mi-2082045
16. Curran, J., Gaber, I., & Petley, J. (2005). Culture wars. Edinburgh: Edinburgh University Press.
17. Durkheim, E. (2010). Sosyolojik yöntemin kuralları (S. Fişek, Çev.). Ankara: Dost Kitabevi.
18. Durkheim, E. (2023). Toplumsal işbölümü (S. Coşkun, Çev.). İstanbul: Cem Yayınevi.
19. Frimer, J. A., Aujla, H., Feinberg, M., Skitka, L. J., Aquino, K., Eichstaedt, J. C., & Willer, R. (2023). Incivility is rising among American politicians on Twitter. Social Psychological and Personality Science, 14(2), 259-269.
20. Hartman, A. (2019). A war for the soul of America: a history of the culture wars. Chicago: University of Chicago Press.
21. Hesmondhalgh, D. (2006). Bourdieu, the media and cultural production. Media, Culture & Society, 28(2), 211-231.
22. Highfield, T. (2017). Social media and everyday politics. Cambridge: Polity.
23. Ignatow, G., & Robinson, L. (2017). Pierre Bourdieu: theorizing the digital. Information, Communication & Society, 20(7), 950-966.
24. Kross, E., Verduyn, P., Demiralp, E., Park, J., Lee, D. S., Lin, N., ... & Ybarra, O. (2013). Facebook use predicts declines in subjective well-being in young adults. Plos One, 8(8), e69841. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0069841
25. Kubin, E., & Von Sikorski, C. (2021). The role of (social) media in political polarization: a systematic review. Annals of the International Communication Association, 45(3), 188-206.
26. Mavi, E. E. (2020). Afet kriz yönetiminde medya: 30 EKİM 2020 İZMİR depremi. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi, 10(2), 31-53.
27. Mears, A. (2023). Bringing Bourdieu to a content farm: Social media production fields and the cultural economy of attention. Social Media+ Society, 9(3), 20563051231193027.
28. Mercan, B. (2025). Kolektiften bireye işyerinde dayanışmanın dönüşen anlamı: Negatif dayanışma. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi [yayımlanma sürecindeki makale].
29. Metı̇n, O., & Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: iletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (Özel Sayı 2), 273-294. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227356
30. Onedio. (2022, Mayıs 5). Prof. Dr. Celal Şengör kimdir, nereli, eğitimi ne? Celal Şengör’ün hayatı ve kariyeri. Erişim Adresi: https://onedio.com/haber/celal-sengor-kimdir-celal-sengor-un-egitim-durumu-nedir-celal-sengor-tarihci-m-1065547
31. Papacharissi, A., Z. (2010). A private sphere: Democracy in a digital age. Cambridge, UK: Polity Press.
32. Prainsack, B., & Buyx, A. (2018). Solidarity in biomedicine and beyond. Cambridge: Cambridge University Press.
33. Rahbari, L. (2021). In her shoes: Transnational digital solidarity with Muslim women, or the hijab? Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, 112(2), 107-120.
34. Recuero, R. (2015). Social media and symbolic violence. Social Media+ Society, 1(1), 2056305115580332.
35. Reestorf, C. M. (2017). Culture wars. Bristol: Intellect.
36. Stalder, F. (2013). Digital solidarity. Luneburg: PML & Mute Books.
37. Swidler, A. (1986). Culture in action: Symbols and strategies. American Sociological Review, 51(2), 273-286.
38. Teke Tek Bilim. (2023, Eylül 10). Geçmişten günümüze bilim tarihi / Prof. Dr. Celal Şengör - Fatih Altaylı & Teke Tek Bilim / 1. Bölüm [Video]. YouTube. Erişim Adresi: https://www.youtube.com/watch?v=c34kIWMXzak&t=5324s
39. Teke Tek Bilim. (t.y.). YouTube kanal profili. Erişim Tarihi: 10 Mart 2025, https://www.youtube.com/results?search_query=teke+tek+bilim
40. Tönnies, F. (2019). Cemaat ve Cemiyet (M. Karatay, Çev.). İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları.
41. Trottier, D., & Fuchs, C. (2015). Social media, politics and the state: Protests, revolutions, riots, crime and policing in the age of Facebook, Twitter and YouTube. New York & London: Routledge.
42. Turkle, S. (2011). Alone together: Why we expect more from technology and less from each other. New York: Basic Books.
43. Van Dijck, J. (2013). The culture of connectivity: A critical history of social media. Oxford: Oxford University Press.
44. Wacquant, L. (2019). Kenti Bourdieu’yle düşünmek: İlişkisi, ilkeleri ve uygulamaları. İdealkent, 10(26), 146-175.
45. Wagner, M. (2021). Affective polarization in multiparty systems. Electoral Studies, 69, 102199. https://doi.org/10.1016/j.electstud.2020.102199
46. Weber, M. (2021). Protestan ahlakı ve kapitalizmin ruhu (İ. K. Kuru, Çev.). İstanbul: Kapra Yayıncılık.
47. Yates, D., & Paquette, S. (2011). Emergency Knowledge Management And Social Media Technologies: A Case Study Of The 2010 Haitian Earthquake. International Journal Of İnformation Management, 31(1), 6-13. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2010.10.001
48. Yüksel, E. (2019). Türkiye’de İletişim Araştırmalarında İçerik Analizi Uygulamaları, Sorunlar ve Çözüm Önerileri / Problems And Solutıons In Content Analysıs Researches At Communıcatıon Studıes In Turkey. International Euroasia Congress on Scientific Research and recent Trends-V., 16-19 Aralık 2019, Bakü, Hazar Üniversitesi, Azerbaycan, Ed. G. İbrahimova ve T. Nagiyeva, ISBN 9786257029513, cilt2, s.134-152.
49. Zhuravskaya, E., Petrova, M., & Enikolopov, R. (2020). Political effects of the internet and social media. Annual Review of Economics, 12(1), 415-438.
50. Zuckerman, E. (2013). Digital cosmopolitans: Why we think the Internet connects us, why it doesn't, and how to rewire it. New York: WW Norton & Company.