Araştırma Makalesi

SOSYOLOJİ İÇİN ASIL FENOMENOLOJİYE DÖNÜŞ: HUSSERL’İN ‘TEMEL’ ONTOLOJİSİ

Sayı: 50 26 Kasım 2025
PDF İndir
EN TR

SOSYOLOJİ İÇİN ASIL FENOMENOLOJİYE DÖNÜŞ: HUSSERL’İN ‘TEMEL’ ONTOLOJİSİ

Öz

Fenomenoloji, her düşünce ve eylemin ve dahi bilimsel çalışmaların ardında onları önceleyen düşünce özlerinin bulunduğu iddiasına sahip bir felsefedir. Bu bağlamda felsefecilere bu felsefeyi benimseyen sosyal bilim insanlarına, yaşamların ortaklığında kurulan evrensel anlamlar olan bu “öz”leri, diğer bir deyişle yönelimleri ve idealleri ortaya çıkarmak için bir çağrıda bulunur. Bu çağrı hemen karşılık bulur ve fenomenoloji sosyal bilimlere değişik şekillerde uyarlanır. Nesnelere verilen anlamı, insanların bilinçleri üzerinden işleyen yapıyı ortaya çıkarmak amacıyla kuramlardan uzak durarak betimlemek birçok sosyal bilim insanını etkileyen radikal bir yaklaşım haline gelir. Ancak fenomenolojinin sosyolojideki kullanımının paradigmasına uygun bir şekilde yapıldığını söylemek mümkün değildir. Bu eleştirel tespitten hareketle, bu (ilk) makalede, sosyolojideki fenomenolojiyi köklerine döndürmek ve nitel araştırmaların bir deseni ya da yöntemi konumuna indirilmekten kurtarmak adına onun ontolojisini, kendine özgü idealizmini, öz ve ideal apriori (önsellik) anlayışını, öznelerarasılığı ve yönelimselliği ayrı bölümler altında inceleyerek ortaya koyuyorum. Daha sonra ontolojisinin isimsizliğini sorunlaştırarak ona alternatif isimler öneriyor, aralarından birisini öne çıkartıyorum. Husserl’in geniş ve ayrıntılı felsefesinin altında, zaman zaman açıkça ortaya koyduğu dünyaya yönelik çarpıcı bir bakış yatar. İncelemelerimi Husserl’in bu bakışını “fenomenolojinin fenomenolojisi” yaklaşımıyla, yani onun “yönelimselliği”ni, dünya hakkındaki temel bakışını gün ışığına çıkartarak yapmaya çalışıyorum. Bu makalenin önemi, sosyologlara, fenomenoloji felsefesini birincil kaynaklardan ve daha anlaşılır bir dilde sunmasının yanı sıra, sosyolojideki ontolojisini hem felsefesiyle hem filozofuyla aynı hizada anlatmaya ve konumlandırmaya çalışmasından kaynaklanır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Adorno, T. W. (1940). Husserl and the problem of idealism. The Journal of Philosophy, 37(1), 5–18.
  2. Adorno, T. W. (2013). Against epistemology: A metacritique. Studies in Husserl and the phenomenological antinomies (W. Domingo, Trans.). Polity Press.
  3. Berghofer, P. (2018). Why Husserl is a moderate foundationalist. Husserl Studies, 34, 1–23. https://doi.org/10.1007/s10743-017-9213-4
  4. Caminada, E. (2016). Husserl on groupings: Social ontology and the phenomenology of we-intentionality. In T. Szanto & D. Moran (Eds.), Phenomenology of sociality (pp. 281–295). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315688268
  5. Correia, F. (2004). Husserl on foundation. Dialectica, 58(3), 349–367. https://doi.org/10.1111/j.1746-8361.2004.tb00310.x
  6. Crowell, S. C. (1990). Husserl, Heidegger, and transcendental philosophy: Another look at the Encyclopedia Britannica article. Philosophy and Phenomenological Research, 50(3), 501–518. https://doi.org/10.2307/2108161
  7. Creswell, J. W. (2013). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (3rd ed.). Sage Publications.
  8. Derrida, J. (1973). Speech and phenomena, and other essays on the theory of signs (D. B. Allison & N. Garver, Trans.). Northwestern University Press.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyolojide Niteliksel Yöntemler, Sosyolojik Metodoloji ve Araştırma Yöntemleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Kasım 2025

Gönderilme Tarihi

20 Haziran 2025

Kabul Tarihi

4 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 50

Kaynak Göster

APA
Araşan, A. (2025). SOSYOLOJİ İÇİN ASIL FENOMENOLOJİYE DÖNÜŞ: HUSSERL’İN ‘TEMEL’ ONTOLOJİSİ. Sosyoloji Dergisi, 50, 317-351. https://doi.org/10.59572/sosder.1723554
AMA
1.Araşan A. SOSYOLOJİ İÇİN ASIL FENOMENOLOJİYE DÖNÜŞ: HUSSERL’İN ‘TEMEL’ ONTOLOJİSİ. JOS. 2025;(50):317-351. doi:10.59572/sosder.1723554
Chicago
Araşan, Ahmet. 2025. “SOSYOLOJİ İÇİN ASIL FENOMENOLOJİYE DÖNÜŞ: HUSSERL’İN ‘TEMEL’ ONTOLOJİSİ”. Sosyoloji Dergisi, sy 50: 317-51. https://doi.org/10.59572/sosder.1723554.
EndNote
Araşan A (01 Kasım 2025) SOSYOLOJİ İÇİN ASIL FENOMENOLOJİYE DÖNÜŞ: HUSSERL’İN ‘TEMEL’ ONTOLOJİSİ. Sosyoloji Dergisi 50 317–351.
IEEE
[1]A. Araşan, “SOSYOLOJİ İÇİN ASIL FENOMENOLOJİYE DÖNÜŞ: HUSSERL’İN ‘TEMEL’ ONTOLOJİSİ”, JOS, sy 50, ss. 317–351, Kas. 2025, doi: 10.59572/sosder.1723554.
ISNAD
Araşan, Ahmet. “SOSYOLOJİ İÇİN ASIL FENOMENOLOJİYE DÖNÜŞ: HUSSERL’İN ‘TEMEL’ ONTOLOJİSİ”. Sosyoloji Dergisi. 50 (01 Kasım 2025): 317-351. https://doi.org/10.59572/sosder.1723554.
JAMA
1.Araşan A. SOSYOLOJİ İÇİN ASIL FENOMENOLOJİYE DÖNÜŞ: HUSSERL’İN ‘TEMEL’ ONTOLOJİSİ. JOS. 2025;:317–351.
MLA
Araşan, Ahmet. “SOSYOLOJİ İÇİN ASIL FENOMENOLOJİYE DÖNÜŞ: HUSSERL’İN ‘TEMEL’ ONTOLOJİSİ”. Sosyoloji Dergisi, sy 50, Kasım 2025, ss. 317-51, doi:10.59572/sosder.1723554.
Vancouver
1.Ahmet Araşan. SOSYOLOJİ İÇİN ASIL FENOMENOLOJİYE DÖNÜŞ: HUSSERL’İN ‘TEMEL’ ONTOLOJİSİ. JOS. 01 Kasım 2025;(50):317-51. doi:10.59572/sosder.1723554

Sosyoloji Dergisi, Journal of Sociology, SD, JOS