Hasret'te İç Grup/Dış Grup Yakınlığı: Aidiyet ve Dışlanma Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme

Yıl 2025, Sayı: 50, 293 - 315, 26.11.2025

Ahmet Yıkık

https://doi.org/10.59572/sosder.1759035

Öz

Bu çalışma Canan Tan'ın Hasret (2013) romanındaki iç grup ve dış grup dinamiklerini incelemek için edebi analizi sosyolojik ve sosyal psikolojik perspektiflerle bütünleştiren disiplinler arası nitel bir yaklaşım benimsemektedir. Modern Türk tarihinin dönüm noktalarından biri olan Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi'ne (1922-1924) odaklanan roman, Müslüman Türk ve Hristiyan Rum toplumları arasındaki gruplar arası ilişkileri analiz etmek için bir mercek işlevi görmektedir. Çalışma, içerik analizi ve Bogardus Sosyal Mesafe Ölçeğini kullanarak farklı yakınlık ve sosyal mesafe derecelerini değerlendirmekte ve böylece önyargının hem kişilerarası etkileşimleri hem de kolektif ilişkileri nasıl şekillendirdiğini açığa çıkarmaktadır. Ayrıca, Tan'ın tarihsel önyargıyı anlatı yapısına nasıl stratejik bir şekilde dokuduğunu, bunun karakter gelişimi ve olay örgüsü üzerindeki somut etkilerini ortaya koymaktadır. Bulgular, edebiyatın toplumsal-politik gerilimleri kurgusal temsille yansıtma ve eleştirel olarak ele alma kapasitesinin altını çizerken popüler kurgunun akademik inceleme için değerini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Canan Tan , Hasret , Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi , İç-Grup/Dış-Grup Dinamikleri , Sosyal Mesafe , Bogardus Sosyal Mesafe Ölçeği

IN-GROUP/OUT-GROUP INTIMACY IN HASRET: A SOCIOLOGICAL STUDY OF BELONGING AND EXCLUSION

Öz

This study employs an interdisciplinary qualitative approach, integrating literary analysis with sociological and social psychological perspectives to examine in-group and out-group dynamics in Canan Tan’s novel Hasret [Longing] (2013). The novel focuses on the Turkish–Greek Population Exchange (1922–1924), a pivotal event in modern Turkish history, and serves as a lens to analyze intergroup relations between the Muslim Turkish and Christian Greek communities. The study employs content analysis and the Bogardus Social Distance Scale to assess varying degrees of intimacy and social distance, thereby elucidating the manner in which prejudice influences both interpersonal interactions and collective relationships. Moreover, it demonstrates how Tan strategically weaves historical prejudice into narrative construction, showing its concrete impact on character development and plot progression. The findings underscore the unique capacity of literature to simultaneously reflect and critically engage with socio-political tensions through fictional representation. This underscores the value of popular fiction as a subject for serious academic study.

Anahtar Kelimeler

Canan Tan , Hasret , Turkish-Greek Population Exchange , In-group/Out-group Dynamics , Social Distance , Bogardus Scale

Kaynakça

• Allport, G. W. (1979). The nature of prejudice (25th anniv. ed.). Basic Books. (Original work published 1954)
• Anderson, B. (2015). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması [Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism] (İ. Savaşır, Çev.; 8. bs.). Metis.
• Aristotle. (2019). Poetika [Poetics] (İ. Tunalı, Çev.; 20. bs.). Remzi Kitabevi.
• Assmann, J. (2015). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik [Cultural memory: Writing, remembrance and political identity in early civilizations] (A. Tekin, Çev.; 2. bs.). Ayrıntı Yayınları.
• Bogardus, E. S. (1925). Measuring social distances. Journal of Applied Sociology, 9(2), 299–308.
• Bogardus, E. S. (1959). Social distance. University of California Press.
• Brubaker, R. (2004). Ethnicity without groups. Harvard University Press.
• Cebeci, O. (2020). Edebi zevk yargısı: Yüksek ve popüler edebiyat & “kitch” [Judgment of literary taste: High and popular literature & “kitsch”]. İthaki.
• Clark, B. (2006). Twice a stranger: The mass expulsion that forged modern Greece and Turkey. Harvard University Press.
• Çetindaş, D. (2020). Canan Tan. Ahmet Yesevi Üniversitesi Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. 23 Temmuz 2025 tarihinde https://teis.yesevi.edu.tr adresinden erişildi.
• Direk, Z. (2018). Judith Butler: Toplumsal cinsiyet ve bedenin maddeleşmesi [Judith Butler: Gender and the materialization of the body]. İçinde Z. Direk (Ed.), Cinsiyetli olmak: Sosyal bilimlere feminist bakışlar [Being gendered: Feminist perspectives to social sciences] (6. bs., ss. 67–84). Dergâh.
• Doğan, A., & Üstün, K. (2016). Türk-Yunan mübadelesinin Türk romanına yansıması: Savaş’ın çocukları/Girit’ten sonra Ayvalık, kuşaklar ya da Ayvalık yaşantısı, Girit’ten Cunda’ya ve Hasret romanlarında mübadele. Turkish Studies, 11(20), 141–160. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.9975
• Doğan Kitap. (t.y.). Canan Tan. 23 Temmuz 2024 tarihinde https://www.dogankitap.com.tr/yazar/canan-tan adresinden erişildi.
• Felski, R. (2019). Edebiyat ne işe yarar [Uses of literature] (E. Ayhan, Çev.; 4. bs.). Metis.
• Felski, R. (2020). Modernitenin cinsiyeti [The gender of modernity] (A. Gündüz, Çev.). Dergâh.
• Frings, D. (2019). Social psychology: The basics. Routledge.
• Fry, P. H. (2017). Edebiyat kuramı [Theory of literature] (A. Demir & İ. Tüzer, Çev.). Hece.
• Frye, N. (2022). Yaratma yeniden yaratma [Creation and recreation] (K. Atay, Çev.). Ketebe.
• Giles, H., & Giles, J. (2013). Ingroups and outgroups. In Inter/cultural communication: Representation and construction of culture (pp. 140–162). SAGE. https://doi.org/10.4135/9781544304106
• Harwood, J. (2010). The contact space: A novel framework for intergroup contact research. Journal of Language and Social Psychology, 29(2), 147–177. https://doi.org/10.1177/0261927X09359520
• Irzık, S., & Parla, J. (2017). Preface. In S. Irzık & J. Parla (Ed.), Kadınlar dile düşünce: Edebiyat ve toplumsal cinsiyet [When women become the subject of discourse: Literature and gender] (ss. 7–12). İletişim.
• Johnson, A. J. (2003). The Blackwell dictionary of sociology. Blackwell Publishing.
• Johnson, D. W., & Johnson, F. P. (1987). Joining together: Group theory and group skills (3. bs.). Prentice Hall.
• Kretchmar, J. (2023). Prejudice theory: Bogardus and the social distance scale. EBSCO Research Starters. 4 Ekim 2025 tarihinde https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/prejudice-theory-bogardus-and-social-distance adresinden erişildi.
• Kristeva, J. (1989). Black sun: Depression and melancholia (L. S. Roudiez, Çev.). Columbia University Press.
• Lausanne Convention. (1923, January 30). Convention concerning the exchange of Greek and Turkish populations. Lausanne, Switzerland.
• Maalouf, A. (2016). Ölümcül kimlikler [Les identités meurtrières] (A. Bora, Çev.; 42. bs.). Yapı Kredi Yayınları.
• Meddah. (1991). Edebiyat ansiklopedisi [Encyclopedia of literature] içinde (ss. 198–199). Milliyet Yayınları.
• Mills, C. W. (2022). Sosyolojik tahayyül [Sociological imagination] (Ö. Küçük, Çev.; 3. bs.). Hil.
• Ong, W. J. (2007). Sözlü ve yazılı kültür: Sözün teknolojileşmesi [Orality and literacy: The technologizing of the word] (S. P. Banon, Çev.; 4. bs.). Metis.
• Parrillo, V. N. (2016). Understanding race and ethnic relations (5. bs.). Pearson.
• Park, R. E. (2017). İnsan doğası: Sosyoloji bilimine giriş IV [Human nature: Introduction to the science of sociology IV] (Ç. Taşkın, Çev.). Pinhan.
• Sapiro, G. (2014). Edebiyat sosyolojisi [Sociology of literature] (E. C. Gürcan, Çev.). Doğu Batı.
• Sapiro, G. (2024). Who creates the world author? Toward a sociology of world literature. Journal of World Literature, 9(3), 327–341. https://doi.org/10.1163/24056480-00902010
• Sartre, J.-P. (2018). Edebiyat nedir? [What is literature?] (O. Türkay, Çev.; 9. bs.). Can.
• Seager, P. (2014). Social psychology: A complete introduction. Teach Yourself.
• Şimga, H. (2018). Unes femmes: Kristeva, psikanaliz ve kadın [Unes femmes: Kristeva, psychoanalysis and women]. İçinde Z. Direk (Ed.), Cinsiyetli olmak: Sosyal bilimlere feminist bakışlar [Being gendered: Feminist perspectives to social sciences] (6. bs., ss. 51–67). Yapı Kredi Yayınları.
• Taine, H. (1873). The philosophy of art (J. Durand, Çev.; 2. bs.). Holt & Williams.
• Tan, C. (2022). Hasret [Longing] (79. bs.). Doğan Kitap.
• Tan, C. (2019). Hakkımda [About me]. 23 Temmuz 2025 tarihinde http://canantan.com/hakkimda/ adresinden erişildi.
• Taş-Çifçi, F. (2020). Honour killings and criminal justice: Social and legal challenges in Turkey (1. bs.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429436642
• Todorov, T. (2001). Poetikaya giriş [Introduction to poetics] (K. Şahin, Çev.). Metis.
• Tüzer, İ., & Hüküm, M. (2019). Edebiyat sosyolojisi [Sociology of literature]. Akçağ.
• Uğurdağ, C. (2017). Canan Tan'ın Hasret romanı ve romanda mekân üzerine notlar [Notes on Canan Tan’s novel Hasret and space in the novel]. İçinde M. Lüleci (Ed.), Kent insan roman: Türk romanında kentleşme olgusu üzerine incelemeler (1980–2010) [City, human, novel: Studies on urbanization in the Turkish novel (1980–2010)] (ss. 61–84). Gece Kitaplığı.
• Wark, C., & Galliher, J. F. (2007). Emory Bogardus and the origins of the social distance scale. The American Sociologist, 38(4), 383–395. http://www.jstor.org/stable/27700519
• Yavuzer, M. Ş. (2018). Canan Tan’ın Yüreğim seni çok sevdi adlı romanına popüler roman açısından bir yaklaşım [An approach to Canan Tan’s novel Yüreğim Seni Çok Sevdi from the perspective of popular fiction]. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 40, 125–144.
• Zürcher, E. J. (2004). Turkey: A modern history (3. bs.). I.B. Tauris.