TEOSOFİ KAVRAMI VE TEOSOFİ DÜŞÜNCESİNİN TARİHİ GELİŞİMİ
Öz
Bu makalede Batı ezoterik geleneği içerisinde kendisine önemli bir yer bulan “teosofi” kavramı ve bu kavram adı altında oluşan öğretinin tarihi süreci ele alınacaktır.
Günümüzde daha çok Helena Petrovna Blavatsky liderliğinde ortaya çıkan bir modern okültist hareket olan Teosofi Cemiyeti ile özdeşleşen teosofi kavramının, gelenekte daha
farklı bir konuma sahip olduğu belirtilmelidir. Etimolojik olarak “ilahi bilgi/bilgelik” anlamına gelen teosofi kavramı, Tanrı’nın tecrübî, aşkın, gizli, doğrudan bilgisine işaret eder. Bu anlamda teosofi düşüncesi kökleri antik döneme kadar uzanan dini, mistik ve felsefi karakteri olan bir anlayışı ifade eder. Teosofinin Batı geleneğinde Hermetizm, gnostisizm, kabala, yeni-Platonculuk ve Hıristiyan mistisizmi ile ilişkisi vurgulanır. Bu çalışmada teosofi kavramı Teosofi Cemiyeti’nden soyutlanarak gelenekteki anlamıyla ve İslam düşüncesindeki iz düşümleriyle değerlendirilecektir.
Anahtar Kelimeler
Teosofi, Teosofi Cemiyeti, Batı Ezoterik Geleneği, Mistisizm, Okültizm.
Kaynakça
- Algeo, John, Theosophy: An Introductory Study Course, 4. bs. Wheaton, IL: The Theosophical Society in America, 2007.
- Ashcraft, W. Michael ve Dereck Daschke, New Religions Movements: A Documantary Reader, Ed. Dereck Daschke, W. Michael Ashcraft, New York: New York University Press, 2005.
- Besant, Annie, “Theosophical Society”, The Encyclopedia of Religion and Etics (ERE), Ed. Hastings James, John A. Selbic, Louis H. Gray, Edinburgh: T. T. Clark; New York: Charles Scribner’s Sons, 1980, C. XII, s. 300-304.
- Besant, Annie, Theosophy, (y.y.), 1900, erişim tarihi 13.03.2015,http://www.theosophical. ca/books/Theosophy_AnnieBesant.pdf. Böwering, Gerhard, “Erfān”, Enciclopedia Iranica (EI), erişim tarihi 25.12.2014, http:// www.iranicaonline.org/articles/erfan-1.
- C.T.J., “Theosophy”, Encyclopaedia Britannica (EB), C. XVIII, s. 276-278. Evola, Julius, Çağdaş Ruhçuluğun Maske ve Yüzleri, İstanbul: İnsan Yayınları, 1996.
- Faivre, Antoine, “Christian Theosophy”, Dictionary of Gnosis and Western Esotericism (DGWE), Ed. Wouter J. Hanegraaf, Leiden: Brill, 2006, s. 258-267.
- Faivre, Antoine, “Questions of Terminology proper to Study of Esoteric Currents in Modern and Contemporary Europe”, Western Esotericism and the Science of Religion, Ed. AntoineFaivre, Wouter J. Hanegraaff, Leuven: Peeters Bondgenotenlaan, 1998, s. 1-10.
- Faivre, Antoine, “Theosophy”, The Encyclopedia of Religion (ER), Ed. Mircea Eliade, New York: The Macmillan Co. 1987, C. XIV, s. 465-469.
- Faivre, Antoine, Access to Western Esotericism, New York: State University Press, Albany, 1994.
- Faivre, Antoine, Giz ve Işık, Çev. Birol Biçer, İstanbul: Dedalus Kitap, 2012.