TÜRKİYE’NİN AVRUPA BİRLİĞİ VE ŞANGAY İŞ BİRLİĞİ ÖRGÜTÜ ÜLKELERİYLE TİCARİ İLİŞKİSİNİN PANEL ÇEKİM MODELİ YAKLAŞIMIYLA AMPİRİK ANALİZİ
Öz
Çalışmada Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB) ve Şangay İş Birliği Örgütü (ŞİÖ) ülkeleriyle olan
dış ticaret ilişkisi incelenmiştir. Bunun için 2003-2017 dönemine ait yıllık
verileri kullanılarak panel veri analizi yapılmıştır. Çalışmada oluşturulan her bir model
için bağımlı değişken olarak Türkiye’nin AB ve ŞİÖ ülkelerine gerçekleştirdiği ihracat ve
ithalat rakamları toplamı kullanılmıştır. Bağımsız değişken olarak ülkelerin ekonomik büyüklük
göstergesi olan gayrı safi yurtiçi hâsıla (GSYİH) değerleri, ülkelerin birbirleriyle
uzaklıklarını ifade eden mesafe değişkeni, reel döviz kuru değişkeni, gümrük birliğine üye
olup olmama ve 2008 yılında gerçekleşen ekonomik kriz kukla değişkenleri kullanılmıştır.
Uygulanan bütün modellerin ampirik analiz sonuçlarına göre ülkelerin gayri safi yurtiçi
hasılaları dış ticareti pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı, ülkeler arası uzaklığında dış
ticareti negatif ve istatistiksel olarak anlamlı etkilediği tespit edilmiştir. Gümrük Birliği
kukla değişkeninin oluşturulan model 4’te istatistiksel olarak anlamlı ve negatif, ekonomik kriz
kukla değişkeninin ise bütün modellerde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif
yönde dış ticareti etkilediği tespit edilmiştir. Reel döviz kuru değişkeninin dış ticaret üzerindeki
etkisinin negatif ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Çekim Modeli, Panel Veri Analizi, Dış Ticaret, Avrupa Birliği, Şanghay İş Birliği Örgütü.
Kaynakça
- Akçay, F. ve Saygılı, F. R. (2019). Türkiye’nin bölgesel ekonomik örgütlerle ihracatı üzerine çekim modeli uygulaması: AB dışında alternatifler mümkün mü? Hacettepe Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 37(2), 193-214.
- Anderson,J.(1979).Atheoreticalfoundation forthe gravity equation. American Economic Review, (69), 106-116.
- Aysun, A., Öksüzler, O. ve Yılgör, M. (2012). Gümrük Birliği’nin Türkiye’nin dış ticareti üzerine etkisi: Panel çekim modeli uygulaması. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 15-26.
- Batra, A. (2006). India’s global trade potential: The gravity model approach. Global Ekonomic Review, 35(3), 327-361.
- Baytar, R. A. (2012). Türkiye ve BRIC ülkeleri arasındaki ticaret hacminin belirleyicileri: Panel çekim modeli analizi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (21), 403-424.
- Christie, E. (2003). Foreign direct investment in southeast Europe. Working Papers, (24), 1-31.
- Dinçer, G. ve Muratoğlu, Y. (2014). Türkiye’den OECD ülkelerine gerçekleşen göçün çekim modeli ile analizi. MPRA, 11(32), 1-15.
- Driscoll, J. C. and Kraay, A. C. (1998). Consistent covariance matrix estimation with spatially dependent panal data. Review of Economics and statistics, (80), 549- 560.
- Durgan, S. (2016). Türkiye'nin doğrudan yabancı yatırım potansiyelinin çekim modeli kullanılarak belirlenmesi. Uzmanlık Tezi, Ankara: Türkiye Cumhuriyeti Kalkınma Bakanlığı.
- Eaton, J. and Tamura, A. (1994). Bilateralism and regionalism in japanese and U.S. trade and direct foreign investment pattern. Journal of the Japanese and Internatıonal Economics, (8), 478-510.