IV. MURAD’IN TORUNU FATMA HANIM SULTAN’A AİT BİR VAKFİYE

Vakıf toplum hayatımızda yardımlaşmanın en güzel örneklerini sunan bir müessesedir. Osmanlı toplum hayatında da eğitimden sağlığa, barınmadan istihdama kadar birçok alanda vakıflar öncü rol oynamıştır. Tutulan kayıtlar da işin içine girdiğinde, vakıflar geçmişten günümüze bilgiler aktaran değerli kaynaklara dönüşmektedir. Bu kayıtların tutulduğu vakfiyeler, bize Osmanlı toplumunu tanımamızı sağlayacak bilgiler sunmaktadır. Bu bilgiler arasında vakıf kurucularının kimlikleri de yer almaktadır. Osmanlı döneminde toplumsal sınıfına ve cinsiyete bakılmaksızın herkes vakıf kurabiliyordu. Vakıflarda kadınlar hem yönetici olarak çalışabilmekte hem de bu hayır kurumlarında muallimelik gibi görevler alabilmekteydi. Kadınlar vakıf kurucusunun talebi olması durumunda mütevelli de olabilmekteydi. Vakıf kurucusu kadınlar arasında padişah eşleri ve kızları önemli bir yer tutmaktadır. Hanedan üyeleri sahip oldukları geniş imkânları sosyal, kültürel, eğitim gibi birbirinden farklı alanlarda ihtiyaç sahibi insanların istifadesine sunmuşlardır. Bu makalenin amacı IV. Murad’ın torunu Fatma Hanım Sultan’a ait vakfiyelerin mahiyetidir. Fatma Hanım Sultan’ın hayatına dair malumat kısıtlıdır. Vakfiyelerdeki bilgilerden Fatma Hanım Sultan’ın annesi İsmihan Sultan’ın ömrü vefa etmediği için tamamlayamadığı vakıf işlerini üstlendiği anlaşılmaktadır. Vakfedilenler arasında fakir kırk öğrencinin okutulduğu bir mektep bulunmaktadır. Vakfiyede mektebin, mektep görevlilerinin ve talebelerin ihtiyaçlarının nakdî ve aynî olarak karşılanmasına yönelik ayrıntılı hizmet şartları yer almaktadır. Ayrıca çok sayıda insana gelir sağlayacak hizmet şartlarının koşulduğu anlaşılmaktadır. Bu bilgiler ışığında, hanedan üyesi kadınların toplumda eğitimden ekonomiye birçok alanda aktif oldukları ve devlet-toplum buluşmasında ciddi bir rol üstlendikleri bir kez daha görülmüş olmaktadır.