CÂHİLÎYE POETİKASINDA EDEBÎ ELEŞTİRİ ÖRNEKLERİ
Öz
Arap kültür tarihi incelendiği zaman İslâm Öncesi dönemde şiirin özel bir yeri olduğu görülebilir. İçerdiği anlam ve üstlendiği amaç bakımından şiire bakıldığında ise dönemin kültürünü yansıtan temalardan biri olarak karşımıza eleştiri sanatı çıkmaktadır. Zira gerek mesleğinde mahir olan şairler gerekse tabii ve engin selikalarına güvenen halk, şifahen de olsa birbirlerine karşı düşüncelerini dile getirmekten çekinmemişlerdir. Buna bağlı olarak Arap panayırlarında meşhur şairlerin halkla bir araya gelmesi, mevcut olayların değerlendirilmesi ve kabileler arasındaki büyük çekişme ve atışmaların yaşanma süreci, sade ve doğal bir biçimde dışa vurulmak istenen bir eleştiri kültürünü ortaya çıkarmıştır. Biz de bu makalede, söz konusu dönemin eleştiri edebiyatıyla ilgili örnek teşkil edebilecek konuları kısaca sunmaya çalıştık.
Anahtar Kelimeler
Câhiliye Şiiri, Câhiliye Edebiyatı, Edebî Eleştiri, Şiir Eleştirisi, Arap Tenkit Sanatı.
Kaynakça
- Abdussettâr, Abbâs, Divan-u Nâbiğâ ez- Zübyânî, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 3. Baskı, Beyrut, 1416/1996.
- Ali, Cevâd, el-Mufassal fî Tarihi’l-Arab Kable’l-İslâm, Menşûrat-u Şerîf er-Radî, C. IX, 1380.
- Adere, Eşref Ahmed, Divân-u Ubeyd b. el-Ebras, Thk. Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, 1. Baskı, Beyrut, 1414/1994.
- Dayf, Şevkî, fi’n-Nakdi’l-Edebî, Dâru’l-Maârif, 9. Baskı, Kâhire, Trs.
- Dayf, el-Fenn ve Mezâhibuhu fi’ş-Şi ‘ri’l-Arabî, Dâru’l-Maârif, 11. Baskı, Kâhire, 1119.
- el-Kayrevânî, İbn Reşîk, el-Umde fi Mehâsini’ş-Şi‘r ve Âdâbihi ve Nakdihi, Thk. Muhammed Muhyiddin Abdulhamid, Dâru’l-Cîl, 5. Baskı, Beyrut, 1401/1981.
- ez-Zamehşerî, Ebu’l-Kâsım Cârullah Mahmud b. Ömer b. Ahmed, Esâsu’l-Belâğa, Thk. Muhammed Basıl Uyûnu’s-Sûd, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1. Baskı, Beyrut, C. II, 1419/1998.
- ez-Zebîdî, es-Seyyid Muhammed b. Muhammed el-Hüseynî, İthâfu’s-Saâdeti’l-Müttakîn bi Şerhi İhyâ-ı Ulûmi’d-Din, el Matbaâtu’l-Meymeniye, Muessestu’t-Târîhi’l Arabî, Beyrut,1414/1994.
- el-Kannevcî, Sıddık Hasan, Ebcedu’l-Ulûm (el-Veşyu’l-Markûm fî Beyâni Ahvâli’l-Ulûm, Thk. Abdu’l-Cebbâr Zikâr, Menşûrât-u Vizâretu’s-Sekâfe Ve’l-İrşâdi’l-Kavmî, Dımeşk, 1978.
- el-Cevherî, İsmaîl b. Hammâd, es-Sihâh Tâcu’l-Luğa ve Sihâhi’l-Arabiyye, Thk. Ahmed Abdulgafür Attâr, Dâru’l-İlmi li’l-Melâyîn, 2. Baskı, Beyrut, C. II, 1399/1979.