BAĞDAT’IN ŞİA’DAN ALINMASI MÜNASEBETİYLE 1639 YILINDA OSMANLICA TE’LİF EDİLMİŞ el -‘ȂDİYȂT SȖRESİ TEFSİRİ
Öz
İnsanlığa hidayet rehberi olarak gönderilen Kur’ân-ı Kerîm, vasıflarının bir gereği olarak tarih boyunca mü’minler tarafından çeşitli sebeplerle tefsir edilmiştir. Tetkîk ettiğimiz yazma tefsir risalesi de, yaşadığı döneme tanıklık eden ve olaylara Kur’ân nazarıyla bakmak isteyen bir müellifin, Bağdat’ın Şia’dan alınışı münasebetiyle el-‘Âdiyât Sûresi’nin tefsirini ele aldığı bir eserdir. 1639 yılında Osmanlıca te’lif edilen bu tek yazma nüshada, Sultan IV. Murad’ın (v. 1640) Bağdat seferinin sonuçlanmasıyla, sûre ile bu olay arasında münasebet kurulmuş ve bir bakıma ayetlerin yorumu güncellenmiştir. Bu yazma tefsir risalesi, Osmanlı tefsir birikimine katkı sağlamakla birlikte, Kur’ânî nassların güncel olaylarla yeniden yorumlanabilmesinin de güzel bir örneğini sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Albayrak Nurettin-Pala, İskender, Hayvan, DİA., 1998, XVII.
- Ȃlûsî, Ebu’l-Fazl Şehabeddin es-Seyyid Mahmudel-Bağdâdî, Rûhu’l-Meânî fî Tefsîri’l- Kur’âni’l-‘Azîm ve’s-Seb’ı’l-Mesânî, Thk. Ali Abdülbâri, Beyrut: Daru’l- Kütübi’l-İlmiyye, 1995, I-XV.
- Bilmen, Ömer Nasuhi, Sûre-i Fethin Türkçe Tefsiri: İ’tila-i İslam ve İstanbul’un Tarihçesi Fethi, İstanbul, 1953.
- Birışık, Abdülhamit, “Osmanlı Döneminde Türkçe Tefsirler”, Başlangıçtan Günümüze Türklerin Kur’an Tefsirine Hizmetleri, 21-22 Ekim 2011, Marmara ÜİF, İstanbul, 2012, s. 199-240.
- Çalışkan, İsmail, Siyasal Tefsirin Oluşum Süreci, Ankara: Ankara Okulu, 2003. Danişmend, İsmail Hami, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, İstanbul: Türkiye Yayınevi, 1972, III.
- ---------------------------------------------ed- Dûrî, Abdulaziz, Bağdat-Genel Bakış, DİA, 1991, IV.
- el-Vâhidi, Ali b. Ahmed, Esbâbü’n-Nüzûl, thrc ve tet. Abdülmuhsin Meydani, Demmam: Dâru’l-Islâh, 1996.
- Erten, Mevlüt, Nass-Yorum İlişkisi, Ankara: Ankara Okulu, 2013.
- Güney, Ahmet Faruk, “Gaza Devrinde Kur’an’ı Yorumlamak: Fetih Öncesi Osmanlı Müfessirleri ve Tefsir Eserleri”, Divan İlmî Araştırmalar, S.18 (2005/1), s. 193- 244.
- Hacımüftüoğlu, Nasrullah, İ’câz ve Belâgat Deyimleri, Erzurum: Ekev, 2001.