YENİ ZELANDA TERÖR SALDIRISININ TİPOLOJİSİ; ETNİSİTE KURAMLARI ÇERÇEVESİNDE ELEŞTİREL BİR DEĞERLENDİRME
Öz
Etnisite, millet, milliyetçilik ve bunlara bağlı olarak etnik sorunların ulus devletlerin kurulmaya başlamasıyla birlikte modernitenin bir sonucu mu olduğu, yoksa insanlık tarihiyle birlikte mi var olageldiği konusunda farklı kuramsal yaklaşımlar söz konusudur. Primordialist (ilkçi) ve perennialist (eskilci) yaklaşımlar etnisitenin, insanın var oluşuyla birlikte doğal ve verili olduğunu ya da en azından başlangıcı tam olarak bilinemeyecek kadar eskiye dayandığını ileri sürmektedir. Modernist yaklaşımlar ise etnisite, millet ve milliyetçilik gibi olguların birkaç yüzyıllık bir geçmişe sahip olduğunu, kendi iktidarlarını ve çıkarlarını korumak adına -etkili bir araç olarak- siyasi elit tarafından kurgulandığını ileri sürmektedir. Hangi yaklaşım merkeze alınırsa alınsın modern dönemde insanlar ve/veya toplumlar arasındaki her türden ayrımcılığın ve buna bağlı hak ihlallerinin temelinde -dolaylı da olsa- etnik sorunların yer aldığı görülmektedir. Etnisite ile ilgili konuların insanların duygularına hitap ettiği ve bu yüzden aşırılıklara yol açtığı tartışmasızdır. Dolayısıyla etnik sorunlar ırkçılık başta olmak üzere her türlü aşırılıkçı ayrımcılığın kaynağı olarak kabul edilmek durumundadır. 15 Mart 2019 tarihinde Christchurch kentindeki iki camide gerçekleştirilen, tamamen masum sivillerin canice katledildiği Yeni Zelanda saldırısı Avrupa’da son yıllarda yükselen radikal sağcı sosyolojik ve politik eğilimlerden bağımsız düşünülmemelidir. Bu çalışmada Yeni Zelanda saldırısının gerçekleştirildiği ülke, hedef kitle/kurbanlar, eylemin kurgusu ve saldırganın mesajları bağlamında eylemin niteliği ve motivasyon kaynakları ile ilgili olarak etnisite kuramları çerçevesinde değerlendirmelere yer verilmiştir. Etnisite kavramının çerçevesi çizilirken ve etnisite kuramları izah edilirken geniş bir literatür taraması yapılmış, etnik temelli sorunları Yeni Zelanda saldırısı ile ilişkilendirirken de yazılı ve görsel medyada olayla ilgili güncel haber ve yorumlara göz atılmıştır. Sonuç olarak Yeni Zelanda saldırısının “küresel etnik terör” nitelemesine karşılık geldiği bulgusu ortaya konmuştur.
Anahtar Kelimeler
Etnisite, Etno-sembolizm, Irkçılık, İslamofobi, Küresel Etnik Terör
Kaynakça
- Anadolu ajansı (AA) (2019). Sri Lanka'daki saldırılar Yeni Zelanda'daki terör saldırı- sının intikamıydı' iddiası, (Emre Aytekin, 23 Nisan), https://www.aa.com.tr/tr/ dunya/sri-lankadaki-saldirilar-yeni-zelandadaki-teror-saldirisinin-intikamiydi- iddiasi/1460794 adresinden 12 Temmuz 2019’da alınmıştır.
- Armstrong, John A. (1982). Nations before nationalism, North Carolina: University of North Carolina Press.
- BBC News (2019). Yeni Zelanda başbakanı Jacinda Ardern BBC'ye konuştu: Irkçı, aşırı sağcı ideolojiye karşı küresel mücadeleye ihtiyacımız var, (20 Mart), htt- ps://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-47636067 adresinden 12 Temmuz 2019’da alınmıştır.
- Bell, Duncan S.A. (2003). Mythscapes: memory, mythology, and national identity, Bri- tish Journal of Sociology, 54 (1), 63–81.
- Brass, Paul R. (1991). Ethnicity and nationalism: Theory and comparison, Londra: Sage Publications.
- Chomsky, N. (2002). 11 Eylül, (Çev. Dost Körpe), İstanbul: Om Yayınevi.
- Crush, J. and Ramachandran, S. (2009). Xenophobia, international migration and human development. United Nations development programme human development research paper, 2009/47, http://samponline.org/wp-content/ uploads/2017/06/2009-hdrp_2009_47-1.pdf, Erşim Tarihi: 11.07.2019.
- Esman, Milton J. ve Rabinovich, I. (1988). Ethnicity, pluralism, and the state in the Middle East, Londra: Cornell University Press.
- Ganguly, R. ve Taras, R. (1998). Understanding ethnic conflict, The International Dimension, New York: Longman.
- Geertz, C. (1994). Primordial and civic ties, John Hutchinson and Anthony D. Smith (Edt.), Nationalism, (29-34). Oxford: Oxford University Press.