EMPATİNİN YAŞLI AYRIMCILIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: GENÇLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
Öz
Yaşlı nüfusun hızla artması yaşlı ayrımcılığı sorununu gündeme getirmiştir. Kısaca bir kişiye yalnızca yaşı nedeniyle gösterilen farklı tavır ve eylemler olarak tanımlanabilen yaşlı ayrımcılığı çalışma yaşamından sosyal çevreye, aile yaşamından, sağlık hizmetlerine ulaşıma kadar pek çok alanda kendini göstermektedir. Yaşlı ayrımcılığına neden olan pek çok faktör olmakla birlikte kişinin kendisini başkasının yerine koyarak onu anlama becerisini ima eden empatinin bu konudaki rolü literatürde sıkça dile getirilmektedir. Bu araştırmanın amacı, gençlerin yaşlılara yönelik ayrımcılık ile empati düzeyleri arasındaki ilişkiyi saptamak, empatinin yaşlı ayrımcılığını yordayıp yordamadığını tespit etmektir. Araştırma ilişkisel tarama modeliyle yapılmış, Sivas il merkezinde yaşayan 15-25 yaş aralığındaki 490 gençle gerçekleştirilmiştir. Örneklemin seçiminde kolayda ve tesadüfi örnekleme teknikleri kullanılmıştır. Araştırmada Vefikuluçay (2008) tarafından geliştirilen "Yaşlı Ayrımcılığı Tutum Ölçeği" (YATÖ) ve Lawrence, Shaw, Baker, Baron-Cohen ve David (2004) tarafından geliştirilen ve Kaya ve Çolakoğlu (2015) tarafından Türkçeye uyarlaması yapılan "Empati Düzeyi Belirleme Ölçeği" (EDBÖ) kullanılmıştır. Veriler, Hiyerarşik Regresyon Analizi kullanılarak test edilmiştir. Hiyerarşik regresyona cinsiyet ve yaş kontrol değişkeni olarak eklenmiştir. Araştırma sonucunda gençlerin hem yaşlılara yönelik olumlu tutuma sahip oldukları hem de empati düzeylerinin yüksek olduğu tespit edilmiş, yaşlı ayrımcılığı tutumları ile empati düzeyleri arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu saptanmıştır. Cinsiyet ile Empati Düzeyi Belirleme Ölçeğinin “Bilişsel Tepki” ve “Sosyal Beceriler” alt boyutlarının yaşlı ayrımcılığını pozitif yönde etkilediği tespit edilmiştir. Ancak Empati Düzeyi Belirleme Ölçeğinin “Duygusal Tepki” alt boyutu ile yaş değişkeninin yaşlı ayrımcılığı üzerinde herhangi bir etkisinin bulunmadığı anlaşılmıştır. Bulgular, literatür eşliğinde tartışılmış, yaşlı ayrımcılığını önleme konusunda öneriler sunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adıbelli, D., Türkoğlu, N., ve Kılıç, D. (2014). Öğrenci hemşirelerin yaşlılığa ilişkin görüşleri ve yaşlılara karşı tutumları. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 2-8.
- Akgün Şahin, Z., ve Kardaş Özdemir, F. (2015). Hemşirelerin iletişim ve empati beceri düzeyleri. JAREN/Hemşirelik Akademik Araştırma Dergisi, 1(1), 1-7.
- Alisinanoğlu, F. ve Köksal, A. (2000). Gençlerin ben durumları (Ego-state) ve empatik becerilerinin incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 11-16.
- Allan, L.J., Johnson, J.A. ve Emerson, S.D. (2014) The role of individual difference vari- ables in ageism. Personality and Individual Differences, 59, 32-37.
- Altay, B.ve Aydın, T. (2015). Hemşirelik öğrencilerinin yaşlı ayrımcılığına ilişkin tutum- larının değerlendirilmesi. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 12(1), 11- 18.
- Alver, B. (2005). Psikolojik danışma ve rehberlik eğitimi alan öğrencilerin empatik be- ceri ve karar verme stratejilerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (14), 19-34.
- Arslan, Y. (2016). Kim daha iyi empati kuruyor-empati üzerine mikro bir sosyolojik araştırma. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 6(2/1), 51-64.
- Barker, R. L. (1999). The social work dictionary (4. Baskı). Washington DC: NASW Press.
- Başaran, Ö. (2018). Süleyman Demirel Üniversitesi son sınıf lisans öğrencilerinin yaşlı ayrımcılığına ilişkin tutumları ve etkileyen etmenler. Yayınlanmamış tıpta uzmanlık tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi, Isparta.
- Bayraktar, F., Sayıl, M. ve Kumru, A. (2009). Liseli ergenler ve üniversiteli gençlerde benlik saygısı: ebeveyn ve akrana bağlanma, empati ve psikolojik uyum değişkenlerinin rolü. Türk Psikoloji Dergisi, 24(63), 48-63.