GAYELERİ BAĞLAMINDA KUR’AN-I KERÎM’DE ÜSLÛB-I HAKÎM SANATI1
Öz
İlahî emre muhatap olan insanın Rabbine ulaşmasında rehber olan Kur’ân, içinde ilim ve hikmet barındıran bir deryadır. Bu deryadan faydalanmak suretiyle Kur’an-ı Kerîm üzerine pek çok araştırmalar yapılmaktadır. Bu makale ilâhi mesajın dilsel ifade ve kodlaması olan Kur’an-ı Kerîm’in üslûbundaki î‘câz özelliklerinden, belâgat ilmi kapsamında yer alan bedi‘ sanatlardan üslûb-ı hakîm sanatını gayeleri bağlamında konu edinmektedir. Kur'ân'ın dili, muhtevası içinde bulunan tekrarlar, kıssaların anlatımı, soru-cevap formları, yemin, istifhâm, te’kid vb. konular Kur'ân'ın üslûp özellikleri bağlamında değerlendirilmektedir. Kur'ân'ın üslûbu konusu âlimler tarafından daha çok i‘câz özellikleri bağlamında incelenmiştir. Her kesimden ve her seviyeden insana hitap etmenin, konuşmanın yöntem ve metotlarını öğreten üslûb-ı hakîm sanatı, risalet döneminde en beliğ ve fasih dili kullanan muhatapların İslam dinine davetinde, tevhid inancının yerleştirmesinde kullanılan bir üslûbtur. Gerek bireysel gerekse ictimâi açıdan daha latif bir dille, konuşmanın, istemenin ve cevap vermenin edebini öğreten bir yöntem sunmaktadır. Üslûb-ı hakîm, Kur’an’ın geçmişten günümüze ve geleceğe yön veren evrensel, taptaze ve güncel üslûbunu yansıtan yönlerden biridir. Bu makalede, ilahi mesajların iletiminde, tebliğ ve irşatta muhataplarına hitabı, yönlendirmesi, hakikate ulaşmak için nasıl bir üslûb kullandığı üslûb-ı hakîm sanatının uygulanma alanı içerisinde ele alınmış; üslûb-ı hakîm sanatının gayeleri ortaya çıkarılmıştır. Makalenin bundan sonra yapılacak tefsir ve belâgat çalışmalarında Kur’ân’da yer alan sanatların bağlam, muhatap ve toplumsal gerçekler çerçevesinde bir bütün olarak ele alınması adına Kur'an araştırmalarına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abbas, İhsan. Melamihu Yunanıyye fi’l-Edebi’l-Arabi. Beyrut: el-Müessesetü’l-Arabiyyetü li’d-Dirâseti ve’n-Neşri, 1977.
- Abdülbâkî, Muhammed Fuâd. Mu‘cemü’l-müfehres li-elfâzi’l-Kur’âni’l-Kerîm. Beyrut: Dâru İhyâi’t-türâsi’l-Arabî, 1364/1945.
- Ağbal, Davut. "Üslûb-i Hakîm ve Kur’ân Belâğatındaki Yeri." Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 20.2 (2020): 1015-1040.
- Akdemir, Hikmet. Belâgat Terimleri Ansiklopedisi, İzmir: Nil Yayınları, 1999.
- Alak, Musa. Kemalpaşazâde'nin Şerhu Tağyiri'l-Miftâh Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009.
- Alevî, Yahyâ b. Hamza. el-Αcâz li Esrâri Kitâbi’l-Îcâz, Beyrut: Dâru’l-Medâri’l-İslâmi, 2007.
- Ali, Ahmed. Uslûbu’l-Hakîm fi’l-Kur’âni’l-Kerîm, Cezayir: Câmiatu’l-Kâsidî Merbât, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
- Âlusi, Ebü's-Senâ Şehâbeddîn Mahmûd b. Abdullah b. Mahmûd. Ruhü'l-Meânî fî Tefsiri'l-Kur'âni'l-Azim ve's-Seb’i'l-Mesâni, thk. Ali Abdülbârı Atıyye, Beyrut: Daru’l-Kütübi’l İlmiyye, 1415.
- Atik, Abdülaziz. İlmü'l-Bedi‘, Beyrut: Darün-Nehda, t.y.
- Ayverdi, İlhan. Asırlar Boyu Tarihi Seyri İçinde Misalli Büyük Türkçe sözlük: H – N Kubbealtı Lügati, red. Etimoloji