HİCRETİN SOSYO-KÜLTÜREL TEOLOJİSİ'NİN İTİKADİ ALANA YANSIMALARI
Öz
İslam dinin doğuş ve başlangıç mekânı olan Mekke ile sistemleşme ve yaygınlaşma sahası olan Medine sürecinde dini inanç ve uygulamalarda birtakım gelişmeler gerçekleşmiştir. Burada temel faktör, her iki süreçte nazil olan Kur’an-ı Kerim ayetleri olmuştur. Ayetler doğrultusunda dinin inanç ilkeleri ve özellikle de uygulamaları arasında farklılıklar bulunmaktadır. Mekke’de inen ayetlerde daha çok inanç ilkeleri vurgulanırken, Medine sürecinde ise inancın özellikle diğer dinler ile ilişkisi bağlamında bir mukayese ve doğruyu belirleme, ameli konularda ise detaylandırma söz konusudur. Bu değişim sürecinde etkili olan bir başka faktör de kentlerin demografisini oluşturan toplumun dini ve inançsal yönü olmuştur. Öncelikle muhatap kitleye yönelik olan Kur’an ayetleri, Medine sürecinde Müslümanlığı oluşturan inanç ilkeleri üzerinde durmuştur. Bu durum Mekke süreci için ağırlıklı olarak İslam dininin temel itikadi yapısının oluşmasına yöneliktir. Hz. Peygamberin Medine’ye hicreti sonrası onun Allah’ın elçiliğini kabul eden bir kitle ile muhatap olmuştur. Mekke dönemindeki peygamber karşıtlığı, burada pek belirgin değildir. Mekke döneminde ona karşı çıkanların ezici çoğunluğu Müşrikler iken, Medine sürecinde bu durum Yahudi ve Hristiyanlar olarak şekillenmiştir. Buna göre Hz. Peygamberin hicretiyle başlayan süreç, aynı zamanda İslam dininin itikadi ve ameli boyutunu da şekillendirmiştir. Bu şekillenmede Mekke ve Medine halkının teolojik yapısı önemli bir rol oynamıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ali, Cevad. (1986). el-Mufassal fî târîhi’l-Arab kable’l-İslâm. Beyrut: Dârü'l-İlm li'l-Melayin.
- Apak, Adem. (2001). İslam Öncesi Dönemde Mekke İdare Sistemi ve Siyasetinin Oluşumu, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10(2):177-194.
- Belazuri, Ahmed b. Yahya b. Cabir. (1932). Futühu'l-Buldan, thk. Rıdvan Muhammed Rıdvan, Kahire.
- Belâzürî, Ahmed b. Yahya. (1996). Ensâbü’l-Eşrâf. nşr. Süheyl Zekkâr, Riyâd ez-Ziriklî, Beyrut.
- Fayda, Mustafa. (1992). Bedevî, TDV İslam Ansiklopedisi, 5:311-317.
- Halebî, Burhânüddîn İbrâhîm b. Ahmed. (1979). es-Sîretü’l-Halebiyye (İnsânu’l-Uyûn fî Sîreti’l-Emîni’l-Me’mûn), Beyrut: Dâru’l-Marife.
- Halil b. Ahmed. (2003). Kitabü’l-Ayn, nşr. A. Henedavi, Beyrut: Daru’l-kütübü’l-İlmiyye.
- İbn Haldun. (2004). Mukaddime, çev, Halil Kendir, İstanbul: Yeni Şafak Yayınları. Bozkurt, Nebi & Küçükaşcı, Mustafa Sabri. (2003). Medine, TDV İslam Ansiklopedisi 28:311-328.
- İbn Hazm, Ebû Muhammed Ali b. Ahmed. (1983). Cemheretü ensâbi’l-Arab, Beyrut.
- İbn Hişam, Ebu Muhammed Cemaleddin Abdülmelik. (1936). es-Siretu'n-Nebeviyye, thk. Mustafa es-Sakka, ibrahim ei-Ebyari, Abdülhafiz Şelebt, Mısır.